S20
<K3^£VlN MEMORY OF
HENRY OGDEN AVERY
ARCHITECT^2y(5)KSX^
BORN THIRTY- FIRST
JANUARY M D CCC L 1 1
DIED THIRTIETH APRIL
A\ DCCC-.LXXXX^AEYcY-
^<2/©^~HIS PARENTS
SAMUEL P AVERY AND
ALARY OGDEN AVERY
HAVE FOUNDED THIS
REFERENCE LIBRARY
OF ARCHITECTURE AN)
DECORATIVE ART-AA
r
■
1
ji
IL SETTIMO LI-
B RO D’ARCHITETTV-
RA D I S EBASTIANO SERGLIO
BOLOGNESE. NEL <XV A L S I
TT^jiT T A T> I sM 0 LT I C C 1 D E JfT I,
che poffono occorrer’ al aArchitetto ,in dmerfluoghi,^f iBrane for-
me defiti, e nelle restaur amentia o restitutioni di cafe, e come
habiamo afar, per feruiaj de gli altri edifci e fimit
cofe, come nella feauente pagina fi iege^a-
Nel finevifono aggiimtifeipalazzi,conlefuepiantc cfazzatte, indiuerfi modi fac-
te, perfabricarin villa per gran Prencipi. Del ludctto autore,
Italiano e Latino.
Sebaftiani Serlij Bononienfis Archite&urae liber feptimus.
IN QJfO MNLTA EXP LIC ANTVK, QJfsE XK C HITE-
flo variis locis pojjunt occurrere, turn ob inufetatam fetus rationem , turn fequando instau-
rare feme rehit uere cedes, aut aliquid pridemfeaclum in opus adh there, aut cat era
huiufenodi facer e necejjefeuerif.prout proxima pagina indie at ur .
Adfinemadiun&a funt, fex palatia,ichnographia&: orthographia variis rationibus defcripta,qu£
ruriamagno quopiam Principe extrui poflint. Eodem autore.
Italice & Latine.
\ $
Ex Mtsao I a c. de S trad a S. C. M. Antiqjarii, Civis Romani.
Francofvrti Ad Moenvm,
Ex officina typographica Andrew Wecheli
M. D. LXXV.
Breuc narratione dclle cofc chc fonno
nelfettimo libro.
'Bums eorum expofitio^qua in hoefeeptmo
libro afferuntur .
Rimieramente vifono xxmr. Ca-
fe per edificar nella village on le fee
piante^eli diritti di fuorfedi detro.
I Tfk Vna Cafet per far nelld citta ne
luoghi nobili 7 doue e caro il t er re-
no ^e con botteghe dauantifatta al costume di Ro-
ma .
V* numero d ornamenti da Caminifiper le fa-
le, come ancho per earner e: earner ini fopra a tetti,
parte alia Franceff parte alia Italtana mifurati .
Due dmifeom 3 cioe che diuideno ilcorpo d'vna
chtefea dal Corofatte di bella architetturada qual
potria [entire at ar chit etto anchor per altri orna-
menti. \
Jfuattro porte di Citta 3 otter o diforteTfea, do-
per a Rustic a y T fehanajeDorichey Ornatifimedi
opera.
Seguitano dipoialcttne propofetioni accidenta-
lly che malfipoffono narrare in ferittojhi non ve-
de lefigurey m a far a per accidente vn perfeonaggio?
chefi trouara vn numero di colonne , ultra volt a
FI ate in operaf antiche o moderne-.ma la feta altef
%a non far a dipiu che win. piedi: e vorrafare vna
loggiuyouero vn portico f altro ornamentoirna vo
na che la feta alteffafuffe di venti piedi. Jpuifi ve
de difegnato con be l mo do di molti edificij in vane
forme y e fata d'alcune colonelle di vu. piedi in al-
teTfeUy mapretiofa. Si vede ilmodo di far vna log-
gia o altra cofa alt a piedi xxm. edi piu anchor co
be l mo do.
Si trouara alcuna volt a colonne di piedi xxv.
in alt efface non dimeno fi vorebbe fare vna habi-
tation di due feoli: il pnmo alto piedi xvm. (fill
fecondo xv.fi vede ilmodo diferuirci d’ejfe colon-
ne con belli ornament if dijimili cofevenne fonno
afeai.
Vifono anchor gran numero difineslrCy le qua-
il feruir anno per porticelkydr altri ornamentijut
te inuentioninuoue alrnodo Romano.
Cifonofimilmentedi molte finest re per far fo-
pra atvltime cornici delli edificfche in Francia fi
chiamano locarnegutte fatte alrnodo at icho^e va-
ne inuentioni.
Seguita dipoidimolte inuentioni di Hr ani ac-
cident i: cioefiti diuerfi-, didiuerji angohf Hrane
forme , tuttefuori difquadroie non dimeno fi vede
ilmodo di mettere ogni cofa a fquadro , e fame com
mo da e bella habit at ione^ e difimih proportioni ve
ne fono molte e diuerfi .
Fie anchor a modo da fabric are a colie monte 3 e
racoglire aque e codurle abafio>e cofe fimilij e mol
to vtitiy e belle che faria longo anarare il tutto.
Vifono anchor a alchune diffute/ rifolutionifi-
gurate da far conofcer la beleTfa, la dolce/fa, la
crudeTfegy la fodeTga delle cofe di architettura
molte alt re cofe ch ion o dico bast a, che in quell o
libro vi fono cento venti due carte con la feta fent-
tura accompagnata .
Rimo iq.domus rurales, carumq, ichno-
graphiae &c orthographic tam exteriores
quaminteriores.
Domus vna vrbanainlocis nobiliori-
bus,vbi videlicet terra aliquantum cari-
or eft exaedificanda 3 habens inanteriori-
busfuispartibus ergafteria more Roma-
no confici folita.
Ornamenta caminorum 3 qui turn in coenaculis, turn in
maioribus &: minoribus cubiculis 3 &:ftipertedis etiam ex
confuetudine Gallica & Italica adhibentur.
Dn^ quqdafeparationes, corpus ecclefta^ab ipfo choro di
uidetes, elegatibusarchitedurqmodulis extrude, acArchi
tedoproalijsquoqjaedificiorum ornametisrede feruietes.
Quatuor portae vrbanae autpraeftdiariae 3 Ruftico 3 Tufco
&Dorico opereexornatae.Sequunturpofth^cpropofttio-
nes quaedam accidentales: eas abfqj figuris intelligere vix
homo poteft. V erbi gratia: Erit quifpiam 3 qui numerum ali •
quern columnarum antiquarum 3 vel nouarum 3 quae antea
in opere fuerunt, reperiat: earum altitudo 8.tantumodo pe-
dibus terminatur. Y olens autem porticum aut alium alique
locum ijs perornare 3 cupiet forte eas longas 20. pedes effc.
Qua rationeigiturluijufcemodi columnar in iimilibus ope-
ribus adhiberi queant 3 hic euidentiftime ofteditur. Sic & co
lumnae pretioftores, quae ad 7. pedum altitudinem excur-
runt 3 quomodo in vfum redigi poftint, docetur. Item, qua-
liter porticus, aut domus quaepiam 3 ad 23. pedum altitudi-
nem rede afferri poftit 3 demonftratur.Erunt etiam inter-
dum columns, qu^ 2ppedum altitudine definiatur 3 &: quas
ad altitudinem duarum contignationum 3 quarum vna in 18.
pedes 3 altera aute in ij. pedes excrefcat 3 adhibere velit. Quo
pado igitur 3 &: quali cum elegantiaftmiles columned ta 3 vti
defideratur 3 in opus ftatui poftint 3 etiam commonftratur.
Afferuntur quoq; non paucae feneftrae, ad ianuarum & a-
liorum ftmilium aedificij membrorum ornatu maxime con-
feretes.Quq: omnes ad Romania more nouiter fut adinuet^.
Sunt ftmiliter &multaealiae feneftrae fuper coronas aadi-
ficiorum conftituendae. in Gallia lucarnarum nome ob-
tinuere. Omnes autem antiquasconftrubtiones imitantur,
&:varijsinuentionibuslocupletatse exiftunt.Sequunturpo
ftea diuerfe inuentiones accidentium irregularium, doce-
turqj, quomodo ft tus &anguli obliqui 3 ac extra comunem
formam &: amuftim ftta aedificiain redam & regularcm ftgu
ram 3 quoue pado omni a loca incommoda ad amuftim & ad
pulchras commodafqj habitationes redigi poftint.Et tales
quidem propofttiones funt multae &c variae.
Eft infuper modus aedificandi fupralocos decliuosivbi ta
me&:idintercaeterasvtiliftimas& pulcherrimas quafqs res
oftenditur, quali ter aqux in alto loco cogregari poftint 3 in-
de autem in inferiorem conduci queant.
Deniqjhabetur&difputationes, ftgurataeqj quaeda refo-
lutiones, quibushomopulchritudine architeduraeaturpi-
tudine, dulcedinem a cruditate, &: foliditate a debilitate re-
de difeernere poftit. Et hie quidc plurima quoqj ftmilia alia
ad architedura pertinentia negotia(quq prudens praetereo)
afferri tibimemineris.Infummatame 3 i22.omninofutfolia 3
quae huiuicemodi ornamenta fabricaruluculentiffime pro-
ferunt,atq5 exponunt.
ILLVSTRIS SIMO AC AMPLIS-
SIMO DO MI NOD* GVLIELMO YR-
S I N O A ROSENBERG, DOMINO IN CRVMAV ET
^ITTINAV, ETC. DOMVS R O S E N B E RG E NS I S GVBERNA-
TORI, SVPREMO BVRGGR A VIO PRAGENSI, S, C. M. REGISqVE BQHEM IiE
Conjiliario dignijtimo 3 Domino ac Mcccenati Juo Jemper colendifiimo;
lacobus de Strada , Mantuanus , S . C. M.
nticjuarius , Cirns Komamis.
V M ipfemecumreputaremmagnitudineanimitiiivereilhiftris.,11-
luftriflime Princeps, comitterenonpotufquinpromptitudine
volutatis 6c ftudij iamdudum erga te mefqualicunq; hoc argumento
declararem,ob infignem turn humanitateni, turn liberalitatem tua,
cum erga alios., tuergameipfiim^quiamultisiamaiimsillamium ex-
pertus^qua velignotiffimis quibuiq; generofa V R s I n je gentispro-
iapiainnotefcit,nobilitate 6c fplendore vetuftiflima j ,quauis Romany
Reipub, familiahaudquaquam inferior, Quare,, eth in Bohemia na-
tus, propter nataliiim (plendorem 6c nobilitatem facile primum obti
neas locum., baud obfcuriorem adeptus elfes in vetere tua ilia Repub„fi in ea nafci contigiliet.
a 11
1141-50
EPISTOLA.
Teftanturprcterdomeftica aliacomplura argumenta,hunc Vrfincgentis Iplendore, nobb*
lium icriptoru turn carmine, turn foluta oratione caterua ingens, qui monumentis veftris non
ta virtutum veftraru memoriam,quam labores ipfi ftios 6c fcripta nobilitarunt,quotidieq; no
bilitant. Hociplumteftaretur, quividerepoffet gefta omnia & fadatot illuftriuCardinaliu
quiinRomanafedem ex veftrafamiliafiintalledi, quotidieq; alliciutun quemadmoduvide-
reeftineohbro,EpitomeRomanoruPontificu 6c c. quern meis lump tib us 6c (crip turn 6c im-
preftum dedicaui Excelled^ tuc, in quo fculpta videtur omnium Potificu 6c Cardinaliu item
mata: inter quos eft P. P. Nicolaus T ertius,quo vixit anno I z 7 7. Prodierunt prcterea ex ea-
aemftirpecomplures principes feculares, quiarmis 6 $ virtute immortalem fibi gloriam co-
pararunt: neque id in Italia modo, verum etiam in omnibus pene orbis regnis, quorum ft vel
lolanominarecenierevelim, fine prolixa oratione fieri vixpoffet. Ccterum Romani Vrfini
haudiniuria gloriari poffunt,haberefe extra Italiam talem ex fua gete virum, qualis Excellen-
tia tua eft, qui primum locum tenet in pulcherrimo 6c amoeniffimo Bohemia regno. Etenim
vt Neapolim appellare folent fcriptores Italic hortos,haudfecus Bohemia regnu totius Ger-
manic paradifusdicipoteft. Cuius partem nonmediocrem poflidetExcellentiatua,in ciui-
tatibus, arcibus,pagis, pifcinis 6c aliis opibus afuis progenitoribushcreditate fibi relidis, 6c
afecontinuoaudis incremento, munincentia fua inpauperes 6c opifices illius regni: quos a
locisremotiflimis aftitos, 6c ftipendijs ibis hiftentatos; alios prcficit effodiendis pifcinis:a-
liosiumptuofiflimis cdificiis ( quibus impense deledaturj erigendis, 6c in primis in palatio
illo eximio,quodin ipfa arce Pragenfi exduobus alioqui magnis cdificijs invnum coeun-
tibus, extruit. Quaiii re quum Excellence tuc prefens inferuire ipfe non poftem, mitto,
dono, ac dedico hunc feptimum librum Sebaftiani Serlij Bononienfis, Chriftianiflimi Re-
gis Francifci Valefij primi (fin cuius gratiam 6c hunc librum ediditj olim Architedi: opus a
multis defideratum, turn propter edificiorum variamftruduram, turn etiam propter inge-
tem vtilitatem, que orbi vniuerfb pro venire ex eius editione poteft* Quod in primis Ex-
cellence tue, propter tuum hoc edificandi ftudium, gratiflimum fore iudicaui. Italiceab
authore primum confcriptus, mea opera Latinitate nunc eft donatus, ita vt Latino Italicus
lermo e regione refpondeat: vt qui alterum ignorat, iuuetur altero. Meumin eoconfilium
fuit, vt Latinus fermo Italicum ignorantibus inferuiat: vt quiin aliquo edificio extruendo
hoc authore vti vellet, poftet facile earn libri partem, aut fabricam que magis arrfterit, in-
ftituto, ex Latino in propriam linguam tranftundere, quo Architedum ftiumpoffit poftea
melius de fua voluntate edocere. Spero cum Dei auxiliome progreftu temporis daturum
ilium Germanicum, atque adeoinalijslinguis: vt quocunquelocorum, vbivfusinoleuitar-
chitedurcpolitioris,authoris huius vere Architedi, labores optimi poffent eflevtiles.Nifi
enim mefallit opinio, adeo hie Author inreedificatoriapreftat iudicio, inuentione, ac in
tradenda edificandi arte facilitate, vt citra vllam veterumaut recentiorum Architedorum
iniuriam ( qui Augufti 6c aliorum Imperatorumtemporibus floruerunt, quisle rip tiseade
re fuis orbem iuuerunt ) illis omnibus iudicari poflit haud inferior . Ex veteribus Vitru-
uium, ex recentioribus Leonem Baptiftam nomino, 6c fiqui preterea fuereapud vtrofque
hac in parte laude digni. Hie enim feripto hoefuo efficit, vtvel mediocris Architedus ("qui
tamen iudicio excellenti valeat ) admiranda prorfus excitet edificia: quando ad abftrufio-
ra ilia rei edificatorie fecreta, que in Vitruuij libris occulta ac propemodum inintelligi-
bilia hadenus latebant, viam aperit planam. Addit de fuo infuper multa,que diligent.iffi-
ma vetuftorum edificiorum contemplatione ac commenfuratione eft ipfe affecutus. Que
quum nec in Vitruuio neque in alijs authoribus inueniantur, animum fecerunt, vt hunc
librum in lucem darem hispotiflimum duabus linguis: dum animaduerto hifee noftris die-
bus homines ad fumptuose edificandum ( fi quando alias ) animum appellere: neque id in
Italia modo, verum in Germania, 6c in Bohemia in primis. Que vt donata a D e o eft pul
cherrimoiolo, fic etiam qui earn incolunt,iua induftria in dies magis ac magis ornarecon-
tendunt pulcherrimis extrudis palatijs arque arcibus. Que iam tot tantaque multitudinc
ac frequentia, inter fe inuicem propinqua, nec procul ab iplis vrbibus conlpiciuntur, vt v-
r
epistola;
niuerfum regnum vrbem vnam pene dixeris, validiffimis cinctam muris, nemoribufW ac
lyluis opaciflimis, & ita difpofitis, vt arte non natura confita efle videantur. 1
Verum (Trinceps Illuftriflime ) vt tandem finiam, Celfitudinem tuamprecor, accipere
non dedignetur qualecunque hoc meum munus, furnma animi in tui obfequium propen-
hone a me oblatu. Quod etfi celfitudini animi tui minime refpondeat, fequor tamen Grxci
illius exemplum, qui quum Augufto Cadari munus quodpiam obtuliffet, paruitatcm mu-
neris prx Cxfans amplitudine deprecatus, hifce vfus eft verbis: Ampliflime Cxfar, munuf-
culum hoc meum haud quaquam magnitudine fortune & virtutis tux , fed facultate mea
eritmetiendum, qui ampliora offerrem, fi ampliora potuiffem. Hoc, inquam, fequutus
exemplum, Celfitudini tux meum hoc munufculum offero : precatus tantum, vt quum in
manibus legendum fumpferis, mei tibi vnice addi&iflimi ierui, fis memor. " 1
Precor Devm Optimvm Maximvm, vt Celfitudinem tuam diuferuet
in .olumem. FrancofurtiadMcenum, Pridield. Martias. clo Id. lxxv.
»*»
a iij
j
(
Alii LettorlGiacopo Strada.
O ho piu ‘volte hauutoinanimo di publicarquestofettimo lihro
d'Architettura di Sebattiano Sergho c Bolognefe,gia Arch it ef-
to del ChriHianifeimo Francefeo primo,il quale hebbi dat
autore ifteffo d Lione l anno iJS°- & hebbi anche tut tele tnuo-
le difegnMedi fua propria mano,con la defer it tione a ciafehedu-
naadeffa appartenente.Hor 3 efaminandc bene quetto librogiu-
dicaichefoffela pm bellafatica,e la pm vtile, clfegh haueffe gid
rna ifatta. > f$io curiofeo digiouar almondo con effa, per la faciht d
ch'egli tiene nelfuo fcriuer e , infegnare ilmondo difabncareje
qualife benfeno infant e e ‘vane forme ( quantunquefiano difficih J egh non dimeno le^j
infee gna con tanta de fir ez^z^a facilitate belt 3 ordine, che per huorno mediocre nel arteche
eghfefea, lofd c apace, efeene pub commodamente feeruire . Tarendomi dunque t opera de-
gna d’andare in publico, conuenut i m feme de l pr e zvzi>o,la c omper ai da luiper buonafem
ma di dena ri, e dipoi feci intaghare le figure con tutta quella dihgenz^a che amefu pofii-
bile. Hora vedendo la vtilitd che quetto libro almondo hauerebbe potuto arrecare,fL>
feojfe intefeo da ognmno, lofeci tradurre m lingua Fastina, come quella che e pm inteqa ai
tutte taltre ch 3 hoggi dife fcriuono , e parlano fa Chrifiiani: accioche foffe da tutti h re -
gm e promncie delmondo intefeo, e potto m opera. C Z) al me defemo autore compraianche_v
lottauofuohbro,ilqualeappartiene tutto alia guerra,efeonoin quest o ‘volume due (a-
ferametationi, cioe ilmodo, nel quale i F^omani piantauano r vncampo conle tende epa - _
dighoni . Frimier ament e r v , e tutto ‘vn difegno generale d 3 ‘vnamappa: epoi e ndotto a
pezi,Zi,o per pez^zi,o:£f a ciafeheduno n Je la fia fcrittur a . Haltr a fie l istejja faflrametu-
tione imandotta in forma d 3( vna Citudalla mur ata,e meffa infort ez^z^,a,e difegnata
nel me defemo mo do della fudettn. S di quell o hbrofeno femilmente di tutto punt o left am -
peintaghate, in or dine per met ter alia stampa: gj 5 adiopiacendo,fe non fear emo im-
peditida altrinegotij, ‘velo daremo ilpiupresto cheanoifar apofiibilcv- Ho r Up re dot to
autore, ntrouandofe ‘vecchio, jpf ilpm delli fuoi anm ammalat o della gotta, anctic_j
fianco dalle fat ichefe delibero di vendermiancora il re ft ante de III fern difegm ch’egli
haueua in tutto il tempo difeua ‘vita fatti di fua mano: r aguna/ti infieme di man d -
altri: alii quail pero egh ‘vi haueua a buona parte fatte feprale file defer it tioni, con a-
nimo ‘vngiorno di met t erh fuon a ttampa : gh haueua ridotti mmolti ‘voiumi.ma
mancandogh gli anm,tpf anche de i beni della fortuna non molto abbondante delibero
mtutto e pertutto farmene poffeffore, accioche doppo la fuamort e non andaffero male_j,
o capitaffero alle mam divente del arte: e che efeiaguifa del feorbo fi'vetliffero deuepen-
ne del c Pauone* Sper quefto nfeetto egh ne ‘volfe ‘vederilfene efaperea cm rimaneffero
doppo la fua morte: parendogh effere ilpiu cont ent o, ilpmfehc e huomo delmondo, s io
ne restafei padrone: tenendo per certo ch 3 io ghe n 3 hauena jatto grandifeimo nonorcv*
%
con publicargli alia Plampa . <Ata mentre cl? egli contanta Jua fatisfatione viuendo
andaua rimettUdo le cofi in affifto, e rmedendo le firitture che apparteneuano aide figu-
re deghdifegni: accioche pm facilmete dipoi io mene poteffe firuire: mi nacque la occafio -
nedipartirmi di Franc id, e ritornarme ne a Roma, per alcuni miei negotq: (fi cofi con
buona fomma di denari glipagai tut to quello ch 3 eglifi ritrouaua , t ant o fat to difua ma-
no , come anchedi man daltn. Sio qm vi volefi narrare le cofi che hebbi da lm,voiPlu-
pirePle, & a me non bast are bbe longo tempo a defier merits. <zMa bene Jfero, conlaiuto
del Ommpotente Jddio, che le vedrefe in opera con il tempo: per che a me far a facile.
tlridurgli a perfettione per la prat tic a che ho nellecofijue, e net or dine, ch 3 eghtiene_j
tranche per la cogmtione ch 3 io ho delle coje del 3 (Architeftura: della quale mi fon fern -
pre dilettafo, e dilefto. Hora partendomi, non fenz,agran mejhtia de Ivno e delal-
tro ci lafiiammo . Sgh doppo la mia partita non islette guari, che fine ritorno a Fon -
tana bleo, e qmuifim il buon vecchio la fiua vita ,laffando mi gran nome dife, corner
anche ha fat to nell 3 altre parti del mondo:che fi pub ben dire, ch 3 egli hd refhtuito l 3 -
oArchiteftura, e fatta la facile ad ogniuno: (fi hd giouato egli pin con h fiioi libri,
che non fecegia mai perlo auanti Vitruuio : percio che egli, per ejfer difficile, non era
intejo cofi facilmente da ogniuno. <E%Cd tornando al mio propofito , dico, che ntroua -
dorm d Roma non pajforono molti mefi, ch 3 tofui chiamato al feruitio di Papa Iulio
III. dMonti, che in queltepo viueua. Alta duro pochi mefi, per che Jua S tn .fi morfie.
Alta Juccedendo Altar cello Qruino , (fi intendendo ch 3 io me ne voleua ntornare in
Germania,mi fece raffermare ilmio feruitio: md ancor quefto pajfando m breue ad
altra vita, mi rifolfi partirmi: (fi auanti che mi mouefii andai a vifitar Alta donna
fatharina, ch egidfu moghe di ‘ Eierino del Vagha pit tore del papa, Plato nel fuo tie-
po il pnmo che fojfe in Roma, (fi in Jua vita mio amicifimo . E difeorrendo con ella
delle rob be da l fuo marito morto, la trouai difiosla di voler vender e tuttili Juoi difi-
gni pm presto a me, che d chmnque ella conofeJfe:non volendo che mai tante fatichc^j
rimanefferon in Roma, (fi altrifine facejfero honore: Siche due caffe di difegm com -
prai da lei tuttifatti a mano:doue erano tutte lefatiche ch 3 egli giamai fece, (fi mol-
te ancor a di Rafael d 3 Vrbmo,gid fiato fuo maePlro. Fra quefh difegni ne trouai v-
na grandifima quant it a d 3 Alrchitettura, tanto diquegli di Roma, quato di Fran -
cia, (fi altn luochi della Jtaha. Hor partendomi di Roma per ritornarmenein AL-
lemagna,paffai per Altantoua, (fi andai d riueder Rafaello, chefufigholo di Qiulio
Rprnano:il quale, per ejfer 3 egli de bent della for tun a fiato laffato nccho dal padres,
poco fi dileft aua dell 3 arte del difegno:ma piu to Flo agli amori, (fi adarfi bel tempo e-
ra mclinato. S per tanto, oltre alia robba clfegli redo da fuo padre, altro non hebbt_j
di buono: perch e del arte del difegno,ne delgiudicio dell 3 <*Architeftura, ne del difi-
gnodell 3 altre cofi , che fuo padre gh haueua laffato, non fine feppe Jeruire: che s 3 egli f of
fi rimafto poueroja necefitd lharebbe conilrefto a figuitar larted 3 vn tanto grand 3
huomo, come fdfuo padre: e per tanto non mifu molto difficile limpatromrmi di tut -
ti li difigni che fur o no difuo padre , aim fiat i laffatr.doue erano raccolte le pm belles
cofi que haueffe Raffael d 3 Vrbmogid slato fuo maeftro : oltre poi a quelle difiua ma-
no: e mafirme di cofi d 3 Alrchiteftura , tanto anti che quanto modern o. E conuenuti
del preZjZjO ghe le pagai. oA tale, che que Hi de l arte poffonofar gmdicio quant e belles
cofi mi truouo: hauendo di tre tanto grand 3 huomini hauuto lefatiche ,finz>a poi le_j
mie,che io mi truouo di mia mano. E 3 ben vero che piu d 3 vna cofd doppia mi truouo,
e quell o mi e di vna grandifima fidisfatione,per confer irle infieme per nfiefto del -
a iiu
le mifurcj. <*A tale y che le coft ckio <vi daro , non accadera ch y le andiated rimtftir ti-
re a T^omd) o altroue: che far anno di tut to punto eccelentiy egiuBo alle ongi-nali.
oApprejfo a quefo Faoloy miofigholoy m’hd port at o da (onBantinopoli ‘vltimamen -
te tutte t ^Antichitdy che fonoin quella no bile Qtta in difegnoy con tuttigliedificij an-
tichi e modernh le quat coje in quesie noBre parti maifono Bate piu <vedute. Et an-
che di queBey addio piacendo vifaro copia . 6 di Francia ancora gj 5 zAlemagnay
Qttamo altro miofiglioloy mt ha port at o tut to quelloy che injimil materia ha potuto
ncoperarc_j>. <±Atale y che di quella antichit a di dette Erouinciey haurete da me tutto
quello che iui fi truoua di buono . Et intanto acc&tarcfe queBo mio buon dejiderioy
con queBo libro V I L del Serglioy che di prejente <vi dono : non faro mat
Banco di compiacerui: accio che potiate ornare il aFXCondo di bellif
fimi edifcpj: li qualiy oltre t ornament o y confer uano
la ‘Vita del huomo in longa tranquil-
hta . States fani .
/
JACO jB I ST %A DAE *A D L £ C T 0 %J S
Spiftola.
V y m forte fortunafuperioribus annis in Gallijs deger^ ibiq; tuc temporis
etiam verfaretur egregius ilk ?que atq; probus vir SebaitianusSerlius, Arehi-
tedonic^ artis peritiflimus/uiq; temporis artificum in Italia facile princeps,,
qu iq; Franciico Regi operam fuam locauerat: in primo ftatim congrefiu ftu-
diorumfimilitudo inter nos amicitiamprimb^, deindeconfiietudinemiuxit.
Quumigiturmutuafamiliaritatefepimmefrueremur^deqihuius artispra?-
ftantia vt plurimum inter nos fermo haberetur^ cSmoda oblata occafione fele libris fex^ quos
multos ante annos de hac arte ediderat^, feptimu quoq; adieciffe mihi fignificauit. Quern ego
librumquu auidiffime perlegifTem,, eius excellentiaexpendendo tantifecf vt ceteris eius lu-
cubrationibus^ & longo quidcm interuallo pr^tulerim . Ea enim in fcribendo.ex truedarumq-
medium ratione docendo vtitur facilitate^, vt tametfi tam varias ac multiplices earU formas de-
feibatd eafdemq; difficiles admodum^eas tamenilleinnatafuaingenij dexteritateadeofelici-
ter explicate vt quiuis homo etfi artem mediocriter callens^ dilucide mete capere^indeq; ad a>
des extruedas exempla fumere nullo negotio valeat.Quibus rebus permotus,indignuiudicas
ta egregiuopuspulueri & tineis expofituinfilentio degere:atc 5 tradigniflimu quodadhomi
nu vtilitate^ inluce prodiret^, conijcies authorefuuiam fenio confedu^Sc egenujibrum typis
madandu curare no pofle, anno 1550. pretio haud quide exiguo ab eo emi: quin & vna ^difi-
cioru ab eo defcriptoru imagines & ichnographias,fuamanu elegatiffime depidas/uifq; locis
in libro cogrue aptandas . Cupiesigitur ne ta vbere frudu mundus defraudetur^neve bono illi
feni debitus honor & gloria detrahatur, libru hunc fuu excudendu decreui. S tatimq; cediu or-
thographiasdchnographias & fcenographias inligneisf vt affolet ) tabellis elegater incidi ma-
xima^quapotufdiligentiacuraui.Sedenim animo aduertes quanta vtilitatisacceffionemun-
do allaturusaure 9 hic liber effet J) iiLatinitatedonaretur('Latina enim lingua cudis Europe po
pulis ceteris linguis notior eft^omnibulq; pene comunis )ex Italico in Latinufermone verten-
dum^vnoq; & eode volumineinvtraquelinguaimprimenducurauiJtaenimfiet^vt & pluri-
mi eu legere^eiufqj beneficio vti poffint. Ab eode authore odauu quoq; libru emi ad res belli-
cas pertinente^duafq^ caftrametadirationes continente.Ibi enim primo habeturgeneralis ca-
ftrametationis defcriptiorquas deindeinmebradiuifa^vnicuiqimebrofui authoris verbis fua
habetexplicationem. Altera poftmodum ratio eandem oftedit generale caftrametationenr,
fedinmunitioppidilpeciem^murisacturribuscindfc^teratamen eandequafuperior ratio-
ned diftinda.Huiusautequoq^libridefcriptionumform^dintabellisincifedadimpreffionem
parat^ apudnos extatiadeo^vt Deo voletef ni iufta emergete caulaimpediamurjprimo quo-
que tempore ad comune comodum in publicum edituri fimus. Adh^c idem A utor^ quum fc
iamfene quafi continue podagra laborantem&laboribusdefelTumagnofceretdreliquos om
nes jaborum fiiorum frudus mihi vendere cofti tuit: variarum fcilicet rerum formas ac defcri-
ptiones^quas to to ^tatis fii^e curriculo manu propria in papyro delineaueratdquafque eximio
rum aliorum artificum vifudignascollegerat.Qu^ omnia^ oblatafibicomoditatedtypis olim
mandaredecreuerat: quapropter in phiravoluminakcaueratdfiiifque verbis fingulatim non-
nullis explicationes addiderat. At enim ingrauefcente £tate annis deficientibuSdinopia tande
vrgentedhac Ipe fua fruftratuSdharu reru me quafi h^redem inftituer e decreuitd veritus ne poll
eius obitu aut peffum itct, aut in eiufiiem artis hominis manus deueniretd qui cor ui antiquum
moreimitatuSdpauonispennasindueret.Quapropterfuturumpofrefroremagnoicereviuens
voluitdegregieiecumadumirireputanSd feque perbeatum autumanSdfimefiiarum rerum do
minum relinqueret : quippe qui omni amoto dubiofjperaretdme dignitatis&glori^fu^ra-
tionemhabiturumdfuofquehosomneslaboresinpublicum edicuraturum. Iamigitur dum
l^tuSdreiqueeuentugaudio perfufuSdfua alienaque mihi traditurus percurritd componit*
fcriptaadpiduraspertinentia relegitd & emendatj vt perquam facile ijs vti poffim:e Gallia
decedendi Romamquemigrandi mihi kite offertoccauo. Itaquepecumanon modicaid to-
turn abeoemf quod turn fua turn aliena opera elaboratum abiolutumque colligere valuit,
EPISTOLA.
4
Hie rnodo,candidi Ledores,fi cundarecepta nominatim ab eo recenfere vellem, magna vos
admiratione afficeremini:me autem tempus deficeret. At verb Deo volente, futurum fpe-
ro, vt breui propriis oculis omnia cernatis. Facile enim fadu mihi erit, quippe huius hominis
rationes Sdnltitutapernofcdi,artifq;huiusprecepta callenti (qua Temper mirifice Turn oble-
datus, 5c obledor j inchoata p erficere, perfeda in ordine redigere,ac tande typis excufa in pu
blicum edere.la verb quu maximo vtriulq; mcerore e Gallia profed 9 Italiam peterem,Serlms
aute Fotanableumferecepiflet, ibi vita fundus, celebrenome,fuiq; defiderium,nedu Gallic,
fed orbi vniuerfo reliquit.Iure enim optimo Architedur^ reftaurator appellaripotefl:,qui ob
fcuramilhiftrauit, difficile omnib 9 facillima reddidit.Nec tantum mundo vtilitatis attulit Vi-
truuiusipfe,quam Serlij libri. Vitruui 9 enim obfcur 9 ac medis quamplurimis fcates, ab omni-
b 9 intelligimmime poterat.Sed vtadreredea,quum-Romaperuenmem hauditamulto pbft,
a Iulio III .pot. max.accerfit 9 ,ei operam meam locaui.In cui 9 breui demortui locum fuffedus
Marcell 9 Ceruin 9 ,mein Germaniam remigrare coftituiffe audies,que apud Iulium locum ha-
bebammihicofirmauit. Quo itidemodicufuperftite, Romadifcedereomnino decreui. C$-
terum dum profedioneparo,Catharinam Pierini Vag£ potificij pidoris defudi vxoremin-
uifo: quo cum viuente ardiffimamihiintercefferat neceflitudo,quiq; inter vrbis pidores eta
te fuaprincipem locum tenuerat. Sermonem igiturhabens cum egregia ilia f^minade virifui
operibus, facile mtellexi earn eo animo effe, vt mihi potius quam alij omnes mariti variaru for
maru&imaginumdefcriptionesfuamanuinpapyro delineatas, veditura effet. Cupiesenim
ne omnia poll fui obitu,quafi prede effent iis, qui cari coiugis gloriam fibi vendicaret,liben~
ti animo mihi cunda largiebatur,homini,inquam, viri fui amico,eiufq-, dignitatis ratione ha-
bituro,glori<^qj ei 9 amanter cofulturo. Binas igitur capfas mihi vendidit,eiufinodi defcriptio-
num plenas, in quib 9 cum ee inerant omnes, quas vnquam manu propria Pierinus ipfe depin
xerat,tumetiamnonulleRaphaelis Vrbinatispreceptorisfui. Quas igitur nonnullas reperi
ad Architedura pertinentes,tum Gallicorum illuftrium edificiorum,tum etia Romanorum
ahorumcpltalie locorum typos referentes.Roma igitur profedus Germaniam redapetens,
Mantuacpiterfaciens,RaphaelemIulij Rom.illuftrif. pidoris filium conueni. Is autem Ra-
phael fortune bonis apatre relidis affluenter abundans,tali hereditate contentus, paternam
virtutem ampledi 5c emularineglexerat:quin potius genio indulges, amoribus c^terifq; vo-
luptatum illecebris fefe dediderat .Maximo igitur detrimeto illifuere patern^ diuitie. Si enim
egenu pater reliquiffet,ar tes,quarum elemeta a patre didicerat,ad vidu fibi parandu perfequi
coadus, egregiis genitoris monumentis 5c exemplis eum iuuantibus,illuftrem aliquem in Pi-
dure 5c Architecture artibus locu adipiici poterat.Iis igitur ab eo negledis, facili 9 mihi fuit,
numeratapecuniathefauriilhusdominufieri:inquo,preterpatrisexemplariaArchitedoni-
ces pr^fertim cum antiqua, turn recetiaRaphaelis quoq; Vrbinatis pr^ceptorisfui,qu^ vnqua
pulchrioraediderat,reperiebantur.Quibuscoemptis,paruonegotioharuartiumfpedatores
coiicere poffunt,quum trium turn illuftriu viroru labores poflideam, qua preciof^ mercis co-
piaabundem.-cuires quoq; meas adderenonpudet,fortaffeno poenitendas. Adh^c multarum
reruduplices delcriptiones habeo.id quod hoc mihi pr^ftat,vtearumcollatione certas edifi-
ciorum mefuras ac fymmetrias indagare ac percipere valeam. Ex quo fiet, vt qui res noitras a-
pudfehabebit,nofiteiRomaadeuda, vtcertas formarum menffiras exarchetypisipfis defu-
mat:anobis enimperfedas 5c abfolutiffimas affequetur. Inffiper Pavlvs films me 9 ,nuper
Conftantinopoli remeas,antiquarum ac recentiu omnium edium, temploru ceterarumq; re
rumnotatu dignarumilluftrisilli 9 vrbis defcriptiones 5c imagines fecu attulit: quequidemin
partibusnoftrisnunquaantehacvifafuere,queq;omnia,volente D eo, publicevtilitatide-
dicabimus.Pr^terea Octavivs alter fill 9 meus, ex Gallia & Germania, quicquideiufdem
argumenti habere potuit,mihi attulit:adeo vt fi quid veterum monumentorum iniisprouin-
ciis excellat, totum a me fitis habituri. Interim verb feptimum hunc Serlii librum bone volun
tatis mee pignus 5c quafi arrhabonem iufcipite. V oblique perfuafiim effe velim, nunquam
me defuturum, quin vos nouisfemper exemplis augeam, quibus pulcherrimis edificiis mun-
dum adornarepoffitis, qu^preterquam quod eum illuftremacipeciofum reddunt, viteho-
minum comieruande ac longius producende vel maxime conducunt, Valece,
T%JVILeqiVM C aesa 'K§'VM.
AXIMILIANVS fecundus Diuina fauentc Clementia clcdus Ro-
^manorum Imperator Temper Auguftus,ac Germanise, Hungarian, Bohemia*,
|)j Dalmatian, Croatian, Sclauoniae, See. Rex. Archidux Auftrise, Dux Burgun-
diae, Stiriae, Carinthiae, Carniolae &; Wirtembergae,&c. Comes Tirolis, See.
tv N O T V M facimustenorepraefentiumvniuerfis. Quod, cum fi delis nobis
sk diledus Iacobvs Strada, Antiquariusnofter,humiliternobisexpo-
Tuerit,Te tepore ab hinc aliquo indagandis omnis generis Antiquitatummonu
mentis ftudiose incubuifle,multifqj laboribus Sc vigiiiis cbplures diuerfie for-
ds iibros concinnafte, quos certo catalogo nobis exhibito comprehenfos figni
ficauit. E quibus hie eft qui hunc titulum praefert: Ilfettimo libro dArchitettura di
Jennet degli altri cdificiefimilcofi , come nella fequenti pagma Jilege. L{elfinevi fono aggiunti fei palace on le fie plan-
te &fay%atte in diuerfi modifatte perfabnear in villa per gran Prencipi: delfidetto authore: Italian o & Latino. Con-
ftituifte etiam hunc eundem librum pro fuo de re literaria bene promerendi defiderio , ftudiofie Iu-
uentuti communicare,& in publicum edere. Vereri autem nefiniftris artibus aemulorum,qui falcem
inmeftemalienam iniicientes, ex aliorum laboribus fua commoda venari folent,frudu &emolumen-
dstanto iabore dignis defraudetur. Perquam demifse fupplicando,vt noftra authoritate aemuloru pro-
teruiamreprimere, fuaeqj indemnitati clementer confulere dignaremur. Nos fane huiufeemodi preci-
cibusbenigne intelledis,iifdempronoftroremliterariam vndequaque iuuandi Sc promouendi ftudio,
benigneannuendumduximus.Quapropter fcienter& deliberate, Caefareaqj authoritate noftra feriode-
cernimus <3 c ftatuimus,quod nemo Pidorum,Sculptorum,C^latorum,Typographorum,Bibliopola-
rum, aut aliorum, qui vendendo v^el imprimendo,feu quacuquealia ratione Librarian! negotiationem
exercent,aemulifq5 velpingendis fculpendifve,autalio quouismodoexornandis atqueilluftrandisimagi-
nibusatq5tabulis,vfuiatque auxiftoeftepoftunt,memoratumhuc I a cob i Stradae librum, quando
ipftus ftudio in lucem prodierit,intra vicennium abeditionis abfolutae die numerandum,nec-in parte,
nee in toto , nec typis,nec fculptura, feu quocunque alio modo aut charadere,aemulari, vel imitari, vel a-
liunde allatum, intra facri Romani Imperii flnes,venum exponere aut diftraherepublice vel occulte po A
fit aut debeat. Si quis autem pradens edidum noftrum tranfgrcdiaut violare, memoratumqylibrum fub
quocunque titulo aut praetextu recudere, nouis additionibus augere, mutare, minuere, aut quouis mo-
do mutatumfeulocupletatum infraudem authoris fpargere conatus fuerit, eum non folum huiufmodi
libristanquamcommiftis,&prsefato Iacobi Strada veleiufdemhxredibus,autmandatumha-
bentibus(auxilio Magiftratus eiusloci,vbi deprehenfi fuerint) vendicandis, priuari: fed infuper etiam poe
na decern marcharum auri puri fifeo noftro Imperiali, fraudis vindici,&:didoI acobo Stra feu
haeredibus , aut mandatum legitimum habituris, ex aequo foluendi Sc numerandi muldari volumus. Ita ta
men vt adCanccllariam noftram Imperialem fupradidioperis,quamprimumabfolutum &inluceme-
ditum fuerit, triaexemplaria tralmittantur. Quod nift fiat, praefatum Iacobvm Strada m, aut c-
ius haeredes, hoc priuilegio noftro vti non pofle decernimus. Mandantes proinde vniuerfis Sc fingulis no-
ftris Sc facri Romani Imperij fubditis,& fidelibus diledis, tarn eccleftafticis quam fecularibus,cuiufcunq$
ftatus, gradus, ordinis Sc condi tionis extiterint, pradertim verb iis, qui in Magiftratu conftituti funt, ac vel
fuo vel fuo rum fuperiorum loco Sc nomine, Iuris ac Iuftitiae adminiftratione exercent, ne quenquam hoc
priuilegium feu interdidum noftrum impune violare, fpernere vel negligere patiantunfed ft quos contu-
maces compererint,praefcripta poena pledi,& quibufeunque rede fieri poteft modis coercericurcnt:
quatenus &ipfigrauiftimamindignationemnoftrameuitare voluerint. Harum teftimonio literarum
manu noftra fubferiptarum, Sc Csefarei figillinoftriimprcftione munitarum. Datum in ciuitate noftra
V ienna,die penultima menfis Maij. Anno Domini Millcfimo,Quingentefimo,Septuagefimo quarto, Rc-
gnorum noftrorum Romani duodecimo, Hungarici vndecimo, Bohemici verb vigefimo fexto.
V'Ao. Bapt. Weber.
Obernburger.
<
T%JVlLSqe T> V %J) T
de France*
Charles par la grace de Dieu Roy de France, A nos ame% fir feaux lesgens
tenans nos cours de parlement, Baillis, Senefehaux, Preuotsouleurs lieutenant, & tous nos autres iuAici?
ers fir officiers , fir a chacun deux, ft comme a luy appartiendra, Saint . Iaques de Strada Mantuan, anti -
auaire de l Empereur no Are trefeher fir trefame beaupere & coufin, nous a fait entendre ^ qu il defir eroit
njolontiers faire mettre en lumiere les liures contenus en'vne fueille de papier dnous prejentee , & atta-
chee fous lecontrefeeldenoAre chancellerie. Defquels le premier eA,<vnliure en langue Itahenne,enfem-
ble auec la verfion Latine, intitule en It alien, llfettimo libro d^ArchitetturadiSebaftiano Serglio
Boloo-nefe. Nel qualfi trattadi mold accident^ chepoffono occorrer al Architetto in diuerli
luo<dii, eiftrane forme di fid, e nelli reftauramend o reftitutioni di cafe, ecomehabbianno
a fare perferuici degli altri edificij, e fimili cofe: come nella fequentipagina fi lege . Nel fi-
ne vi fono aggiund fei Palazzi, con le fue piante e fazzate,in diuerfi modi fatte, per fa-
bricar in villa per gran Pnncipi: del fudetto Authore. Italiano & Launo .Toutesfois eAant cho-
fe qu tine pent fair e qu auec grans fiais fir deffens,il craint quel ay ant fait imprinter en Mdemagne ou
ailleursjes libraires fir imprimeurs de no Are royaume le fijfent puis apr es r eimprimer en iceluy,pour leprE
uer defon labeur, peine, trauail& curieufe recherche,& en tirer le fruit, aupreiudice de luy fir de fees en -
fans: S’ il ne nous plaifoit leur defendre de ce fair e pour quelque tems,greuA de nous priuilege ffecial a
ceAefin: le quel il nous a treshumblement fait fuppher fir requerir luy vouloir ottroyer. Pource eA-ilque
nous defer ans, autant quil nous ferapofiible,gratifier bfauorifer toutes perfonnes defauoir, a ce quepius
'uolontiers ils s’ employ ent d I’entretenement fir auancement des bonnes lettres : V lulansaufei aonner moyen
audit de Strada de ferembourfer des fiais quiluy conmendra fair e pource A effet. Muons inhibe C de-
fendu,inhibos fir defendons par ces prefentes, a tous libraires & imprimeurs de ceftuy no Ar edit Royaume,
pais, terres fir feigneuries denoAre obeififance: quedurant le terns fir efface de dowgeans enfuiuans & con -
fecutifs, a conter de la date de la premiere imprefiion dudit liure,ils n ay ent al’imprimer ne lefaire imp ri-
mer, nrendrene debiter ,depuis quil aura eAe mis en lumiere feus lenom d’iceluy Strada, oude quelcunde
fefdits enfans, en quelque langue que ce feoit: feoit en la forme fir maniere qu il auroit eAe premier ement im-
prime, ou augmente, ou abbrege par epitome, ou eny adiouAant plus grandnombre de figures, ou en ofiant
aucunes de cedes qui premier ement y auroy ent eAe ' mifes,ou enle dejguifant feus autres noms ou tines,
oulimprimant de plus grand ou petit caraAere,ou feoit en le traduifant en autre langue: & fice neA a-
ueclapermifeion fir conge dudit Strada ou de fan de fefdits enfans : Sur cer tames grandes peine s a
nous a appliquer , fir de confifeation & perte defedits liures. Sivous mandons, commetons fir enioignons
par ces prefentes , £ rd vnchacun devout^ comme a luy appartiendra: que contre les contreuenans a nos
fufdites defenfes, ‘vous procede^ fir faites proceder par lespeinesci defifus indiAes,& autres queverre ^
eAre d imp ofer felon b exigence des cos. Car tel eA noAreplaifir . Et pource que defdites prefentes Ion
pourra auoir afaire enplufieurs fir diuers lieux,Nous voulons quau V idimus d’icedes fait feus feel Royal
ou codationne par I’vn de nos ame%& feaux notaires fir fecretaires,foy feoit adiouAee comme a ce prefent
original Etquen mettant par brief ou extrait lecontenuenicedesau commencement defedits liures, elles
feyent tenues pour deuement fignifiees atous libraires fir imprimeurs de noAredit Royaume , & autres
quil appartiendr a: Ace quits rien pretendent caufe d’ ignorance. Donne d Paris le XXV. tour de
Decembrefian degrace ///2. Et de noAre regne lex ill.
Parle Roy. Etaudejfous
Brulart.
SEBASTIAN 6
SEUIO A GLI LETTORI.
I
SEBASTIANVS SER-
LlVS LECTORI.
E L mio quarto libro delle regolc
generali cT Architettura,, che fu 1
primo dato fuorfidifli che nel fecti
mo volume io tratterei de gli acci-
detficio e di diuerfi fiti & di ftrane
forme:&di riftorametidicofevec
chie:& diferuirfi dicofech' altre volte fuffero Ha-
te in op era,, delle qual cofe ne feriuero &c ne dimo-
ftrero in apparente difegno buona quantita. Ma-
hauendoiogiadato fineal fefto libro^cheeftato
delle habitationi di tutti li gradi degli huomini,
doue e accadutogrannumero & varieta d’ habi-
tation^ no di meno hauendo quefta mia fatica a
vlcire^deliberai d' arricchirla d’ inuentionfiprima
che io venga atrat tare de gli accidenti . Anzi tutto
quello cli io mettero in quefto volume^porrebbe
accidentalmente accadere af Architetto. Prima
io diiporro alcune cafe per fare alia villa,, o nella
cittafinqueihioghilpaciofilontani dalle piazze,,
doue fono piu ortaggf ch J calamenti : per cio cli
taliediftciivoghanoeftereifoiati:&: di tali habita
tioni ne faro fin al numero di x x 1 1 1 1 . Di poi di-
iporro vnhabitationenobile^ in luogo angufto,
ferratadalhlatidavicini. Apreljfo dimoftrero di-
uerfeinueri tioni di caminfal modo Italiano_,& al
coftume di Francia:fi per fale,,&: camere^come an
che per fare foprali tetti.Faro anchoradiuerfein-
uentioni de ornameti appartenenti af Architettu
ra^delli quali f ingeniofo Architetto fens potra
feruire.Nomacharodimetterciaichune porti di
citta & fortezze., no reftero di dimoftrare piu for-
te di fineftre al modo d' Italia^ & anche al coftume
di Fracia^p far fop ra gli tetti:ofleruado il coftume
antico.Appreflodaroilmododimetterein ope-
ra diuerfe colone,, 6cdi varie altezza : doue tal vol-
tad alcune colonepiccole fifaravn opera grade.
T al fiata alcune cofone gradi feruirano a vno edi-
ficio mediocre. Di poi trattero di molti fiti diuer-
fe <5c ftrane forme,, inridurre ognicala quadrato.
Dimoftrero alcune vie da riformare la faccia d’
vnacafadifordinata J) & aridurlaa corrilpodcnza
&a parita. E finalmete dimoftrero in piu modi co"
me h poffi edificare ne motfi ne collfne le cofte e
ne piani: & dimoftrero molti armamentf & ordi
menti delegnamfalmodo Italiano^&al coftume
Francele.Nel fine neb aggiunti fei palazzi con le
loro piante facciate in diuerfi modffatte per fabri
care in villa per gran principle fignori.
Homise ram in quarto li
bro de regulis generalibus huius ar -
tis ar ch it e Clonic# 3 quem ante reli -
quos in publicum edendum cenfue -
ram 3 me in feptimo v olumine de ac -
cidetibus architeClurarum 3 hoc efl 3
de diuerfs quibufdam fitibus #dificiorum extra cornu -
nes formas 3 communiafi fundament a extruendorum:
item de reparation antiquarum flruClurarum 3 ac de
alijs quibufdam ornamentis domoru: prater ea 3 qua ra-
tion etia vetera fragmeta in operibus adhiberi queat 3
ea dihgentia traClaturu 3 qua pofjem. FaClurus itaq;id
modo 3 eiufcemodi operu genera non in minima quanta
te 3 ob oculos tibi cofiituenda exifiimaui. Quoniavero
fexto nojlro libro 3 qui de varijs habitation u generibus
fuit confcriptus 3 extrema tandem manum 3 Deo volen -
te 3 impoJuimus 3 placuit 3 antequam ad ip fa accidentia fir
ornamentareliqua accederemus, tanqua fiofculis qui-
bufdam (eb quod e a dodo architeClo maximo vfui ali -
quando ejfe poffent ) lepidifimis adifcioru, turn extra
turn etiaintra ciuitates 3 in locis tamen ffaciofs ac inf-
Unit confciendorum, inuentionibus prima ilhus parts'
confergere atq; excellente ejjicere : fir huiufnodi qui -
dem habitationum ffecies ad viginti quatuor nos alla-
turos promittimus .Secundo loco ofiedemus 3 qua ratio-
ne in loco arguflo 3 fir vie inis parietibus vndiq; occlufo 3
manifcu aliquod conflrui queat adifcium.Quo decla-
rato 3 poflea inuentiones quoq; nonnullas Italicoru atq ;
Galhcorum caminoru 3 ccenaculis 3 cubicuhs ac techs ma
xime idoneorum 3 adducam.Tum fir de quibufdam atys
ornamentis 3 ingeniofo Architeclo inter dum neceffarijs y
agam. Quarto p or t as aliquot 3 ad ufs ciuitatu & pro -
pugnaculoru adhiberi folit as : varia item genera fene-
frarumjtalicoatq; Gallico more in teClis fieri folitaru
(obfruata tamen femper in eis lege & regula antiqua-
rum fir uClur arum ) in medium ajferam . Sexto loco mo
dum oflendam 3 quo in operibus v ariarum altitudinum
column# locari queant 3 quado videlicet minor ibus ad-
hibit is columnis 3 maiores 3 velecontra maioribus adhi-
bitis columnis medio ere s confiruutur habitations. His
omnibus fic confiitutis 3 in feptimo ordine inordinatas
formas 3 in quadrat as re Cl as & communes 3 ac incomp o-
fitam aliquam partem domus 3 in #qualitatem & iufia
cum reliquis fiispartibus correffondentiam redigere
docebo. Ultimo omnium mo dum etiamadiungam 3 quo
#dificia fupra monies 3 collesJoca decliuia 3 & p Unities 3
ornament a denique ligneaad for mam Italic am atque
Gallic am conflrui pofint ,
S E B. S E R L 1 I ARCHITECT.
Delia prim a Cafafuori della citta.
C A P, I.
De primo adificio in villa extruendo ,
Cap. L
& M v END ’ io a trat-
rare d alcune cafe, per fa-
re alia villa, in comincer o
aformare vna ajfai diffe-
rente dalcofiume commu-
ne. Primieramente io in-
tendo che quefia, e tutte
t altre cti io or diner o,fia-
^ no leuate dal commun pia-
no per lo meno piedi V .
Montar a dunque la fiala,fi troua la porta A . della
quales entra nella Jala B . di piedi X X 1 1 1 1. larga,
edi xxxil. lunga. Quedla prendera la luce dalle
quattro fine dire C. hauendo da ogni lato vna came-
ra D . di piedi X x.per ciafcun lato,al feruitio della
quale vi e la fua dietro camera E . £ altro tanto in
lungh cg^a, efara larga piedi vxl .Le due fiajfeje qua-
il entrano nellagrofeffa del muro,allargar anno la po-
dia del let to, afine che la camera rimangapiu dfatiofa:
ilmuro non far a tanto grojfo. vfeir della Jala vi
equelldvfcita F . done l entrate delle fine dire la fan-
no pin dfatioJa,e no va tanta materia nella muraglia .
Ad vfeir fuori,vi eil ripofo della fiala G . fott al qua-
le jar a la porta che feede agli luoghi fott err anei done Ja-
va la cucina,e dlanzf per diuerfiojftctj.Dauanti a que-
dla cafa io intendo che vi jia vn cor tile d! vn quadrato
perfetto quanto e larga la caja. E . dietro a effa Java il
giardino a volunta del padrone.
Lafigura fopra la plant a, e il dirritto ct ejfa: laquale
e leuata da terra piedi V.t alteffa della fala fra qua-
to e larga: che viene a effere fotto la fafcia,cti e fopra gli
pm hafi tetthe le finedlre fotto effafafeia daranno luce
alia feala: c far anno djbiafciofin dabajfio nella parte di
dietro.Sopra la Jala vifara vn luogo quanto ejfa fala : e
far a alt a piedi V 1 1 1. Ml qual luogo fimonteraper la
feala della camera E . 1 alteffe delle earner e far a pie-
di xv I. oltrali'granari. La largheffa della porta e
piedi v i.ealta x 1 1 . lalargheffia delle finedlre piedi
mi. la fua alt effa e piedi VHI.fi nichij far anno il
medefimo:madipittura,le finedlre difopra far anno di
tanta altera, quanto fonno largheie cofi quelle di Jot to
per li luoghi fott err anei.
Radaturus itaque de domibus invil-
lisextruendis,pono tibi ante omnia
formamhanc,quam hie deferiptam
vides, longe quidem differentem a
communium domorum fpeciebus
atque iiguris. Et quoniam turn hanc,
turn quoque omnes alias fequentes
domos a planitie ad minimum quinque pedes in altitu
dinem eleuatas intelligi volumus,afcendenti proinde
pergradusanteriores pr^fentis edificij, primo omniu
occurret ei porta A. per quam in ccenaculum B. 24.
pedeslatum,longumverb32.intrabitur.Hocccenacu-
lumlucemfuamexquatuorfeneftrarumlitera C. de-
notatarum apertionibus imbibet,&: quodlibet illius la
tus vno cubiculo, fignato litera D. 20. pedibus vnde-
quaqucterminato,&: vno fecretiori cubiculo E. eiuf-
dem quidem longitudinis, cuius eft prius cubiculum,
at i6.tantummodo pedum latitudine definite, conde-
corabitur. Habebit verb quodlibet borum cubiculo-
rum duas fcaphas in ipfis muris excauatas, qu^ duo-
rum ledorum locum conftituent, atq> cubicula quo-
que ipfalaxabut,ac muros etiam graciliores reddent.
Extra coenaculum erit tandem exitus ille, quern litera
F. denotatum confpicis, quern dumfeneftr^ ineo co-
pofit^ fpaciofum redder, fiet quoque vt rriurus ipfe mi-
nus in fe materiei contineat. In fine huius loci proten-
dit fe mox poftea verfus aream feala G. earn portam
fub fe habens,per quam ad locos fubterraneos, in qui-
buscuIina,&reliqu£eiufmodi officin^ conftruentur,
defeendedum eTit. Habebit verb prater dida, h^c do-
mus in fronte fua atrium etiam elegans, quatuor ^quis
lateribus ad amplitudinem domus dimenfum. At a ter
go hortus confequetur, qui fecundum voluntatem do
mini ftatuctur.Figura quam fupra Ichnographiam vi-
dcs, j.pedes a terra in altum exurgit. Altitudo ccenacu-
li fub fafeia inferioris tedi conftituti,crit eiufdem me-
fura, cuius eft fuum laxamentum. Et feneftr<£ quidem
coenaculo dantes lucem, fub ipfa fafeia erigentur, atq;
intrinfecusexcauand^ verfus imum erunt. Supra cce-
naculum crit locus alter, eadem amplitudine defini-
tus,quam eftipfumcoenaculumfortitum: cuius altitu-
do ad 8.pedumaltitudinemconfcendet,&:per fealam
cubiculi E. locum afcenlionisfibi accipiet.Cubiculo-
rum altitudo, exceptis granariis,i£. pedibus dimetie-
turilaxamentum portq 6 . Altitudo autem i2.pedum e-
rit. Fencftrarum latitudo, quatuor : eleuatio verb illa-
rum 8.pedibus commetietur.Scaph^, quas mchios Itali
vocant,pidura effid$ folummodo erunt, atque pares
cum ipfis feneftris fortietur rationes. Reliqu^ fcneftr$
fuperiores,qu9 videlicet in alto &: in imo funtjeanderjx,
prorfus habebunt latitudinem quam altitudinem.
LIBER VII.
%
7
0^3
■-A tj
man
I
N>
<5
>
i
S E B. S E U I I ARCHITECT.
DellaiecondacafafuoridellaCitta. Cap. II.
Detto divolermi allontanare pin
ch> to potro in quefio mio libro,dal
commune cofiume degli altrifi co-
me ver ament e fe potra vedere nel
mio procedere. Quefta fara vna
cafe di buona grandeXf^afenfia
alcun cor tile dcntro:e pur feralucida d fefificenfia,
eRahaueravn cor tile dauanti qua to far a larga tut -
ta la cafe,Lr effia far a alt a da terra piedi Ul.e mef-
fo. Doue fimonta alia loggia A. La fua larghe^a
Jar a piedi vill.e mcg^o, & in lungheXfa piedi
XXX. Nel capo di effia far a r vna camera B. di pie-
di XX 1 1 .per ogni lato,al fruitio della quale far a
vna dietro camera C. di piedi XYII I dunga,ex.
larga: epafiando per vna limacas entra nella camera
D .di piedi XI I. lunga,e di x. larga: evievn pic-
ciol camerino E. Pafando della loggia per vn au-
ditors entra nella fala F. di forma ott angola, llfeuo
diametroe piedi X X X. hauendo alii quattro ango-
li quattro nicchfciafeuno de quali e piedi ix.in lar
gheXfa.Da quefli fi ha due vtilita:vna, cti in ciaf
cun d efii ci Bara quatro perfone a federefenfa im-
pedir la fala. U altra,che non entrara tanta materia
nelmuro.NelmeXXp della fala far anno due anditi
G. nel capo de quali far a vn fine Br one, perprender
lumeevento.Al vfcir della fala vi evnandito H.
doppo’lqualevievna loggia I. della forma emifu-
raa Raprima:doue pin auantif troua la fala K. la
quale fcende algiardino.Et in queBo alloggiamento
vi fno quattro appartamenti fepparati:cio e in ciaf
cuno vi c vna camera grande, e quattro earner ette:
per che le due far anno ammeXffiate,e vene far anno
anche due piccole,oltra li due anditi lunghidalli lati:
& li due del tneffo, & le due loggie & la fala D .
dipoi vi. fonnoli luoghi fotterranei, che feruir an-
no per diuerfi bifogni della cafa, alii quali fi fender a
per le quattro limache:ma t entrata principal fera ;
ft to la fcala K.
Lafgura fopra la plant a J la parte dauanti di que-
Bo edificio. L alt effia d la loggia e piedi X V l.&
cofile earner e:& le earner ette{come ho detto) far an-
no ammegp{ate. Lalteg^a della fala far a piedi x x x.
la quale prendera lamaggiorefea luce dalle fine Bre
aifipraje quali daranno la luce per pendicoldre nella
parte di dentroje colonne deRe loggie faraho piedi x.
in alt eg fa • & feranno grofie Lottauaparte d la fua
alteZfa.Etfe altre mi Jure mancherannofii piedi che
fno nel tneXXo della fa la fupplir anno.
De fiecunda j pec/e adijiciorum, extra mama, njrbium fiat emit at um
erigendorum. Cap. II.
Iximeacommunium domorum for-
mis ac extrudionibus tantum in hoc
operc recefTumm efte, quantum pof-
k, fem, quantumqj mihi per facultatem
concederetur. Vt igitur vlterius pro-
cedendo fides promiilioni habeatur,
habes eccedomumin pr^fenti figura
tibipropofttam,magnam quidem perfe,& intrinfecus
nullum omnino cauedium in fe compledentem : luce
tamennon fecus atque alias ftruduras,longe opulentif-
ftmam.Ea a fronte atrium tantq magnitudinis eft habi-
tura, quanta eft fuum laxamenturma cuius piano in por-
ticum A. gradatione trium pedum cum dimidio afeen-
detur. FRcveroporticus in latitudine pedes S.cumdi-
midio:inlongitudinevero 30.pedescontinebit:in cuius
exordio cubiculum B. in quolibet latere zz. pedibus
commenfuratum locabitur:que rurfus fuum fecretius
cubiculum C. longumi8.pedes, latum verb io.habebit.
Hincporro vlterius per cochleam progrediendo in cu-
biculum D. iz.pedes in longitudine : in latitudine au-
temio.pedibus definitum,intrabitur:habebitq5 &c hoc
minus fuum cubiculum E. Tranfeundo autem poftea
ipfam porticumeft tranfitus, per quern in ccenaculum
odogonum F. 50. pedibus per diametrum dimenfum
intratur. Hocin4.fuis angulis 4.habetfcaphas : quarum
quolibet in latitudine 5>.pedibus conftat. Et duas potifH-
mumobcaufasftcconfeda eft: turn vt,quum4.ad mini-
mum in ea perfon^ locari fedendo poftint, ipfum ccena-
culum tato fpaciofius reddatur: turn verb vt moles quo-
que edifieij eo gracilior fubtiliorve efHciatur. C^terum
in medio huiuscoenaculierunt2,.tranfitus,litera G. de-
fignatiftnquorumanterioriparteobhabenda lucem,&;
ventuimmittendu,ampla feneftra cohcietur. Atexitu-
ro hoc ide ccenaculu oftert fe primo tranfitus H. poftea
veftibulum I. habens eande forma eandemque men-
furam cumillo a.nterioriiac tandem fcala K.defcendens
in hortum, quern lpfadomuscofequetur. Intota autem
huiufeemodi difpofitione domus quatuorfuturx funt
feparatq habitationesrquaru quolibet prater tranfitus la
terales logos, duos in medio atq5duasporticus &:cce-
naculufde quibus hucufq; fumuslocuti) vnu etiahabebit
maius cubiculu,& 4.ex duobus maioribus cubieulis per
feparatione confeda cubicula: ita videlicet, vt nihilomi
nus prxter hac omnia duo mediana cubicula amplius
cuilibet adiungantur.Demum fubterraneas manfiones
ad diuerfos familia vfus neceftarias aftequetur. In quas
etfi per conchy lidesquatuor rede defeendetur, pr^ci-
puus tamenearumintroitusfub fcala K. conftituetur.
Figura fupralchnographiampoflta, eft anterior pars
ipfius qdifieij. Altitudo porticus eft fedecim pedum : ad
cuius inftar turn maioratum mediocria cubicula cofti-
tuentur. Coenaculi altitudo triginta pedibus metietur,
luxque illius maxime afeneftris fuperioribus perpendi-
Gularitcrdependebit.Column^ porticuum, decern pe-
dum altitudinem obtinebunt. Crafiitudo verb earum
odaua parte altitudinis coardabitur. Et hie quidem fi-
quifortaftis moduli deeffent, pedes in medio coenaculi
appofiti eos fupplebunt.
iij
\
* SEB. SERLII
Della terzaCafa alia villa. Cap. III.
prefente cafa hauera forma di
v croce 3 & hauera quattro giar dim 3
e quattro appartamenti oltra la fa-
la 3 che firanelme^o 3 comevnpa-
diglione.il piano di ejfa far a alto da
terra piedi v . Mont at a la fcala f
trouavn andito A . lacm largheffa e piedi vi.&e
lungo piedi X 1 1 1 i.alato d l quale fino due earner et -
te 3 ma fepra ejfe Jar a vna camera continent e per via di
trame ffi h tre luoghi detti. Pafando piu auanti vi e
vna camera B. di piedi xx.perquadro.Madiraal-
cuno 3 queflo ejfere al pafaggio foggetto. Eglie il vero 3
ma queflijuono luoghi da piacere 3 ne quah [Jejfo fitro -
uano dimolti buoni compagni 3 che voluntieri dorme-
no in compagniaie quiuifino le pofle per quattro lent.
Pajfando auanti vi’ e la fala C .di piedi x x x v 1 1 1 .
per ogni lato 3 la quale e alluminata da otto fine fire. M
gli angoli nel meffo di ejja allato deflro vie la camera
D . da piedi x X .per ciafcun lato 3 alferuitio della qua-
le e vna earner ett a E . Quefla per ogni lato-e piedi
X 1 1 1 .a canto alia quale ci e vn altra earner ett a F . di
piedi X. e v. le quale fitrameffar anno: & altro tan-
to far a dal altro lato 3 e ciafcuno de 4 . appartamenti
hauera vna limaca 3 per la quale fi montar a di fepra al-
ii meffati. Pajfando piu auanti per la fala s’ entra nel-
la camera G . della grande ffadelle altre: della qua-
le fi pajja per l ’ andito H . il quale ha da ogni lato vna
earner etta I . K . Sopra le quali far a vna camera.
Fuori de l’ andito fi troua la fcala 3 che defeende al gran
giardino 3 percio che ciafcuno di quefli appartamenti
hailfuogiardino L.
Lafigurafopra la pianta dinota la parte dauanti
della cajaja quale (come ho detto) e alt a da terra pie*
div.& fit to la fcala e la porta, che feende alle c ami-
ne: & altri luoghi dabafio. Dal piano della fcala fin fit-
to iarchitraue vi finno piedi xvn. ch’ e lalteTjfa
delle earner e 3 ma le earner ette 3 & gli anditi far anno tra
meffati, & fopra ejfe earner e vi far anno ligranari :
ma baft: lalteffa della fala far a piedi XX. & far a il-
luminatada otto altre fine fire 3 le quali daran la luce
piouete per ejfer quelle fenucciate allingiu 3 infin dabaf
fi 3 la largheffa della portae piedi v.&ealta x. le
fine fire fin larghe piedi 1 1 1 i.& in alteZffa finno pie
div in. oltra le fine flrelle fepra ejfe 3 che daranno lu-
ce alii meffati.Etle fine fire della fala fepra la prima
cornice fin’ alt e 1 1 1 1. piedi.
ARCHITECT.
Defer iptio tertia domus ruralis. Cap , III.
Rafens domus, de quamodo locuturi
fumus, informant crucis conftruetur,
habebitep quatuor hortos, & totide par
tes pracipuas,excepto coenaculo , q> in
medio domus,inmodumcuiufda ten-
torij conftituetur. E tellurequinq;pe-
dibus in fublime educetur.Vnde afeen
dendo per gradus occurret primo veftibulum A. cuius
laxamentum fex pedibus menfurabiturrlongitudo autem
quatuordecim.In latere huius veftibuli erunt duo quseda
minora cubicula,&: fupra eaaliudmaius cubiculum, con-
tinens per fuas feparationes omnia tria haec di&aloca. Vbi
Evlterius procedas, habebis tibi obuium cubiculum B.
deinde diftin&um per quadraturam, viginti pedu dimen-
Eone.Verumdicethicfortaftisaliquis,hoc di&um cubi-
culum tranfitui hominum plurimum efte fubie&um. Cui
quidem obiedonos quoquelibenteraftentimur,partefq;
noftras taliadicenti conceflurifumus. Nam Emiles habi-
tationes non ob aliam fiunt caulam, quam vt in eis vari$
capiantur recreationes. Et proinde poftquam iuuenes, &
tales Emiles bonosfocios,quif$pe Emul quoque cubare
confileuerunt,no raro in illis reperiri accidat:fit vtin pra-
fenti etiam cubiculo quatuor coftruda Ent loca,pro qua-
tuor ledicarum comoda collocatione.Et Ec quidem pro-
greftiirusindefcriptione huiufee domus habes pofteain
eacoenaculum C, cuius laterafinguladntrigintaodo pe-
dum latitudinem porrigentur,luxqj ab odo feneftris in
angulis extrudis cumulatiftime in illud transfundetur. In
medio huius coenaculi a dextro latere cubiculum D. per
quodlibet latus 20. pedibus definitum conftruetur. Cui
maioris commoditatis ac vtilitatis gratia paruum cubicu-
lum E. habcnslatcrafuavndequaquei^.pedibuscomen-
furatat&Emiliterhuicquoq; aliud cubiculum minus F.
pedum decern longitudine, Sc quinq; latitudinecircun-
feriptum , annedetur. Et hxc quidem particula domus
ab altera etiam Eli parte totidem manEones totidemque
cubiculaEbivendicabit:&:vnacumaliis cdchylidemob-
tinebit,perquamadmedianaloca afeendendumerit. At
extra ipEim deinde ccenaculum erit introitus in cubiculu
G. eiufdemmagnitudinis,cuius Eint pr^declarata cubi-
cula.Exquomoxegredieturinveftibulum H.habensex
vtroq; latere Eib quodam eminentiori cubiculo, duo mi-
nora cubicula,literis I.&K. deEgnata.Deniqjextraiftud
veftibulu erit tandem ea fcala, per quam in maiorem hor-
tumdefcendendumerit.Vnumvtiq;hortum L. qu^Iibet
pars huius ^dificij obtinebit.Species qua fupra Ichnogra-
phiam delineatam efte intueris,eft frons anterior dom us,
a piano in altum quinq; pedum gradationibus(vti audiui-
fti)exaltata. Sub qua gradatione eft ianua,per qua ad cel-
las vinarias,ac ad reliquos fubtus exiftentes locos defeen-
ditur. A piano fcaRvfque ad epiftylium, eft iy.pedum in-
teruallum,q> eft altitudo cubiculorum maiorum. Minora
Ioca,hoc eftcubicula&veftibula,mediana conftrudio-
nemfortientunac fupra eahumilia quodam granaria fta-
tuentur. Coenaculi altitudine ao.pedes metientur, capta-
bitcpluceminmodum pluui^defcedentis,ab 8 .feneftra-
rumdecliuisapertionibus,vfq,adimum fe protendenti-
bus.Laxamentumport^y.pedes,altitudinemvero io.pe-
des conftituent.Feneftr^ maiores fccundumlatitudinem4.pedes obtinent, in altitudine autem S.pedes, prater fe-
neftras minores fuper eas fitas,aquibus median^ conftrudionesilluminantur.Feneftr^autemccenaculi fupra pri-
mam coronicem quadrupedali altitudine terminantur.
/
8
S E B. SERLII
Della quarta habitatione fuori dalla Citta.
Cap. 1 1 1 1 .
A R C H I T E C.
Quart a fjecies habit ationum ruralium.
Cap. IIII.
Veil a habitatione ji potrebbe com-
modamente rapprefentare alia cam
pagna , co cinque padiglioni legati
infieme. Prima ji monta daun cor -
tilctto bajjo dun laftrigato con l y
juo parapetto a balaufh,& s’ entra
nella loggia A . la cm largheT^a e piedi X.& e lon-
ga piedi xxxv i. Daun lato d’ efifaui e una came-
ra B .di piedi X X 1 1 . per ogni lato. Alato ad ejjdci
e la camera C . di piedi XiX.eXn. oltra la pofta
d’unlettuccio. Diquefla ji paffd per una hmaca alia
camera D . di piedi Xii. fXV.f euui una cama-
retta. Per lamedejima limacajiua aduna capelletta
E . di piedi X 1 1 1 per diametro ; ealtre tanto jar a dal
altrolato. Pajjando la loggia s’ entra nella Jala F .la-
quale per ogni lato e longa quanto la loggia. F iiori a’
la falaui e la loggia G . della proportion della prima.
Nel capo di ejja ci e unpajfaggio W.. delqual jiuaad
una jaletta I . de piecli xxxv.longa 3 e dixxii.lar-
ga: hauendo alfuo jeruitio una camera K . di piedi
x y i i.^rx 1 1 ,al jeruitio della quale e una earner etta
L . di piedi x 1 1. ex.e e il jimile dal altro lato > & ac-
cadendo ilgire da camara 3 a camera fin fa pajjar per la
fala 3 ui e una loggietta M .fuori d’ ejja jalap cr la qua-
le ji pajja al coper to. Fuori della loggia ui e la feala N .
Jot to la quale far a la porta per difcendere aile canoue 3
Cr altre flarifie d bajfo.ll luogho O .far a ferato da
uno muricciolo di tanta alteffa, quanto e il piano
della loggia.
Lajigura qui difopra rapprefenta laparte dauanti
della habitatione. Prima ilpiano della loggia e alto da
terra piedi V. lalte^a delli ar chi della loggia e piedi
X y 1 1 1. & cofi far anno le earner e : ma li earner ini fa-
ranno tuti amen^atija larghe^^a di ciafcuno arco
e piedi x.chiuora lafala d’la alte^^a chef conuiene,
la far a fin fotto l’ ultima cornice: che farano piedi xxx.
e chi non uorra tanta altera, la far a piedi x y 1 1 1.
Cr fopraefjafara d’ le camere 3 alequali ji montar a per
le due limache per le qualiancora ji cendera alii giar-
diniyCr anche piu bajfo alii luoghifitterranei.Le giar-
dinifono fegnati P.
JE C fpecies sedifieij demonftrari
commodiiTime poifet in aperto quo
trio quodam humili in pauimenta-
tum quendam locum , columellis
fuis atque pluteo defuper exorna-
tum,eritingreflio. Vndeinporticum A .latam decern
pedes, longam vero triginta fex pedes intrabitur. In
cuius altero latere erit cubiculum B .habenslateravn
dequaque viginti duobus pedibus commcnfurata. Ad.
huius latus iterum cubiculum C .continens in fe lo-
cum ledi,longum nouemdecim pedes, latum autem ;
duodecimftatuetur.Exquamoxper conchy lidem in
cubiculum D ,inlatitudineduodecimpedibus,inlon
gitudine verb quindecim pedibus definitum,ac etiam
infacellum E .tredecim pedibus per diametrumcom
menfuratum,eritintroitus. Etde altero quidem latere
prtedidseporticus A .htec eadem habitaculoru difpo-
fitiocontingeredebebit. Verum pertranfeunti ipfam
pofteaporticum,primboccurret coenaculum F .ean-
dem ex omnibus lateribus fuis dimenlionem habens,
quamipfaporticus. Extra ccenaculum eft ambulacru,
feuporticus G .eandemproportionemobtinenscum
prima:ad cuius finem eft trafitus H .per quern in aliud
minus ccenaculum I .tranfttur: cuius longitudo, dum
triginta quinque pedes, laxamentum autem viginti pe
des libi vendicat,hahet etia illud ftbi ex vna parte : pri-
mo cubiculum K .adiundum, deferiptum fecundum
longitudinem feptemdecim pedibus, at fecundum la-
titudinem duodecim pedibus. Deinde autem minus
cubiculum L .in longitudine duodecim, &: in latitudi
ne decern pedes aflecutum. Idem vero intelligas Sc dc
altera parte huius coenaculi. V bi lie tibi poftea ex cubi
culoincubiculum,abfqueeoquod in ccenaculum re-
uertaris,fittranfeundum. Habes extra id coenaculum,
atrium M. per quod fub coop ertoeum tranfitumco-
modiftime facere poteris: extra quod quidem atrium,
erunt ftatim gradationes N .habentes fub fe oftium,
per quod eft defeenfus ad cellas vinarias,ac ad reliquas
imas ftruduras. Locus O .murotantaealtitudinis cir-
cumferetur, quanta eft area ambulacri.
Dclineatio ftipralchnographiam collocata, eft an-
terior facies huius domus quarte.Porticus afuaareain
altum quinq, pedibus educitur,arcuumq5 in ea exiften
tium altitudo decern Sc odo pedes continet. Eiufdem
autem erunt menfurx Sc cubicula omnia, prater mino
- ra&mediana cubicula. Interftitia arcuu decempeda-
lia erunt.V olens quis coenaculo couenientem Sc bene
proportionate altitudinem attribuere,producet illud
vfq; advltimam coronicem,quo modo triginta pedu
dimenfionemobtinebit.Siquisautem adeoaltu illud
eftenolit,poterit adododecimpedu menfuramillius
altitudinem excitare.Et lie cubicula fupra illud extrue
re,vt ad ea per duas illas conchylides, per quas ad hor-
tos Sc ad fubterranca ]oca defeendetur, fiat afeenfio.
Hortoslitera P .confignatosvides.
piam campo,ligatis in vnumquin-
que tentoriis. Primo quidem ex a-
LIBER VII.
u SEB. SERLI
Della quinta habitatione per fare alia
campagna. Cap. Y.
* Edifecio cjui dauatiferavngiar
' dinoyche alii quatro angoli bane
ra cjuatro appartamenti , e nel
mc \S<? vn padiglione habit abi -
le:e jar a tut to ilgiardino e l 3 edi-
ficio alto da terra piedi V . per lo
menoyper cio che il terreno che fi leuara dalli fonda -
men e dalle cantinefara bafeate a quefea eleuatio-
ne:e fe per cafe quiui far a vn poggetto > o vn monti-
celloyfera tanto pin inal^ato fepra li circonuicini.
Aiontato ilgiardino A. v* e dal defer o lato vna ca-
mera B. di piedi xx mi. per ogni lato doppo la
quale v 3 e la dietro camera C. di piedi xxmi.e
x x . hauendo alfuo feruitio vna earner etta D . Cir
condando ilgiardino da quefeo lato,ji troua vna ca-
mera E . di piedi xxti ii.exxm. Alferuitio del
la quale e vna earner etta di piedi xi.eix. Aline on-
tro di quefea v*e vna fala F . la fua longhe^g^a e pie
diL.&re larga x x 1 1 1 1 .^yilato di ej]a v 3 e vna ca-
mera G . di piedi x x 1 1 1 1 . luga 3 e xx 1 1 . larga 3 e que
Haperpiu commodita far a trameTffata . Dalaltro
lato di queHogiardino v 3 e vna faletta H . di piedi
xxm i.exxxi i .Avnoangolo d 3 effav 3 e vnali-
maca 3 per la quale fe pafja alia camera I. di piedi
xxiiu.exx. e per ejfa limaca fe paffa ada earner a
K, di piedi xvm.av i.e ha alferuitio fuo vna
earner etta L.dipiedix v.exi. Continuando auati
a queHa mano fetruoua vna camera M. di quadro
perfetto. II fuo diametro e piedi xxim .^Alato a
que Ha v* e vna camera N. di piedi x x 1 1 1 i, e
xxi i. dietro la quale cievna camera O. di piedi
xxi 11 i.e xvi . Dietro d que Ha fonno due came -
rette P. QAe quahfe ammeffar anno. Mel mefg
fo delgiardino faravn padiglione di forma ottogo-
na di dietro 3 e difuori quadrato:& efegnato R. II
fuo diametro e pi edixxm i. fepra 3 lqualo far a v-
na camera del medefimo diametro : ma prendera
forma quadrat a . Fuori delgiardino v 3 e la feala S .
per difeendere al 3 altrogiardino piu baffo: e fetto ef
fe feala v 3 e la porta per difeendere alia cantina 3 &
altri luoghi bafi.
Lafeguraquidifeopra 3 dinota li dirittidegli ap-
partamenti. La fala 3 e tutte legran earner e fonno in
alteffa piedi xym.Li luoghi piccoli e meZffani
far anno per la met a di eff'a mifura : II padiglione di
baffo far a della medefema alteffa.La camera fepra
efjo far a piedi x v i.in alteffa la cupola prendera
Li forma ottogona 3 come dimoHraie far a bene far la
di legname 3 coperta di piumbo 3 per mengraueffa>
effendo tanto aha.
I A R C H I T E C T,
£hiinta domus campeHris. Cap. K
Edificiumhic defcriptu,erit hortus qni-
dam quadrangularis, in cuius 4.angulis
quatuor feparatae. fient habitationes : in
meaiovero tentorium quoddam,fimili-
ter habitationi inferuiens,extruetur. Ad
minimum j.gradibus in altum excitabi-
tur: quam altitudine ea terra conftituet,
qua: ex fundamentis atq; ex cellis vinariis efFodietur : cui
fi podium fortaflis aut veromonticulus aliquis accedat,e-
leuatio ipfa circumuicinas domos tanto magis excedet.
Afcendens itaque in hortu A. a dextro latere habebis fta-
timcubiculum B. per lingula fua latera24.pedum nume-
ro expletum. Ab hoc poftea dependebit cubiculum C. in
longitudine24.in latitudine verb 2o.pedibus dehnitum.
Hocrurfus minus cubiculum D. habebitiibi adiundum.
Etcircumeundolicpedetentimprimum hoc latus ipflus
horti,ofFeret fe nobis deinde cubiculum E. 15gum pedes
24.1axumvero i8.pedes:habcnsmaioriscomoditatis gra
tia,excitatum penes fe minus cubiculum vnum,fecundu
longitudinem in pedes n.&rfecundumlaxamentumin^.
pedes extenfum.Eregione huius loci eft coenaculum F.
in 50. pedum longitudinem , 6 c 2.4 . latitudinem porredu.
Ad cuius latus aflurgit cubiculum G. cuius longitudo 24.
pedes, &: latitudo n.compledetur : maiorisqj vtilitatis ac
commoditatis gratiamedianam coftrudionem adipifee-
tur. A tertio latere huius hortierit minus coenaculum H.
cuius laxameiltum in 24.pedes,&: longitudo in 32. coten-
det.Habebitautemin vno fuorumaugulorum cochleam
deducentem nos in cubiculum I. 24.pedesinlongitudi-
ne, lo.vero in latitudine occupans:& per hoc poftea ad al
terum cubiculum K. itf.pedum latitudinem, &: i8.1ongi-
tudinem percurrens crit iteriquod ftmiliter (vt & alia)mi-
nus cubiculum L. longum impedes, latum verb ii.fortic-
tur. Atque continuatis ficereda his habitationibus, erit
tadem circa quartum latus ipftus asdificij cubiculum qua-
dratum M. cuius diameter in pedes 24.extendetur,&ad
fe aliud cubiculum N. longum 24.pedes, latum autem 22.
afTequetur.Hoc a tergo mox tertio cubiculo,litera O. dc-
fignato,gaudebit,quodfecudum longitudinem 24 . &fe-
cundum latitudinem i^.pedibus mcnfurabitur,&: retro Fe
duoadhuccubiculamediana P. Fcilicet & Q^jronFeque-
tur. In medio horti erit tentorium R. intrinfecus odan-
gulare,extrinfecus autem quadrangulare/ecundumdia-r
metrum 24.pedibus dimenfum.Supra quod rurfus vnum
cubiculum habens scqualem diametrum cum parte infe-
rioris,neque aliterdifferens ab illajquam quod hoc cubi-
culum quadrate formas, ilia autem pars ima(vtididueft)
odangularis eftfutura,conftruetur. Exiturus tandem ex
hochorto, in eminentioriloco ftto,habes poftea Fcalam
S. ducentem te in hortu humiliorem/ub qua ea coftitue-
tur ianua,per qua in concauitates inferiores defeendetur.
TypusFupraIchnographiamappofttus,eftantcriorparT
ipftus diFpoiitionis domus. Ccenacula & maiora cubicula
omnia,ad i8.pedum altitudinem eleuantur. Reliqua om-
nialoca ad mediam partem eiusaltitudinis coardabutur.
Pars quoque tentorij inferior eandem quidem obtinebit
altitudinem:verum cubiculum fupra earn collocatum,!^*
tantummodo aftequetur pedes.Teftudo odo angulos ior
tictur,qucmadmodum id in hgura confpici poteft. Lcui-
tatis gratiafne videlicet propter altitudinem quam eft ha-
bitura, inferior illius pars material copia ftmul cogefta op-
primatur)noninconfulto elignis conftrui,&:ftc poftea te-
dum illius plumbo cooperiri polfet.
II
S E B. S E R L I I ARCHITECT.
Della feftahabitatione alia villa. Cap. VI. S ext a ruralis fa ruclura . Cap. VI.
Empre che 'fa fabric a di nuouo al-
ia campagnafa vede ancora cer -
care none w Mention 'll che da Id- '
tano habbino della vifaatcorne ha
ucra in ejfaetto la preface cafaa. La
quale fa fair a (opr a vn poggetto 3 o
faopra vna collinafard tanto meglio. Dal piano com
mime fa montar a per la facaia ritondaal piano A. do-
ne far a r un laflrigato di merg^o circolo, co 7 fao pa-
rapet to a balaufh.D aide fir o lato v e vna camera
B. di piedi x x 1 1 1 1 .per ciafaun lato 3 A canto ad efa
fad A e laguardarobba C. di piedi xvin.pjer qua-
dra. A Ifaruitio di effaav e vna earner ett a D . di pie-
di 'Kind vii. D al altro angolo della camera v e
vnalimaca, per la quale fepajja alia camera E. di
piedi XXV/Xil ll. della quale s entra dvna falet-
ta F . di piedi x X vdarga:e dixxx n.lungaialfar
uitio della quale v e vnacapella G. llfauo diame -
tro e piedi x 1 1 n.& a lato di ejfaa v e vna camcret-
ta 3 ma ofaura 3 di pie di X I in .e VI l.e die tro a efafaa ca
pella e vn camerino H. ch piedi v I .per quadro.Nel
mezgZ.o del me^o circa lo e vn andito I. di piedi
XXV .e XV III. a lato del quale e vna Jala K. tanto
larga 3 quanto e lungo * l andito y e due volte tanto lun-
ga. M lato da effaa v e vna camera L. di piedi
XX 1 1 .lunga 3 e x x 1 1 1 1 . larga. Da vn lato 3 d efafaa
cie vna earner ett a M . difaorma ottogona. llfauo dia
metro e piedi x 1 1 1 . Mel capo della camera v e la
dietro earner a 3 di piedixxi.ex vili. At vfacire del
andito v e la facaia O. per difamonta/e algiardmoie
faotto effaa v 3 e la porta per defaendere alii luoghi faot-
terraneiidoue faono tutti lijcruiffj della cafaa.
Lafagurafopra la pianta 3 e la parte dauenti d 3 efa
faa 3 la quale e alt a da terra piedi V. Dal piano delfae-
Itgatofan faotto larchitrauefaonno piediXVlli.Qjpe
fia far a lalteg^a di tut tele camere 3 & fade. Ma
tutti li luoghi me^ani 3 C picco Ufa ame^garanno.
Sopra le fale 3 camere Lf earner ette far anno ligrana -
ri 3 cheprenderano la luce per Ufaregi. Daltrafagura
pin fopra dinota la parte di drieto verfao ilgiardino:
& ha le me defame alte^(e 3 cb s’ e detto dauati. Ma
le fane fire (on maggiorija larghe^a di ciafchedu-
na e piedi v . & in altera faonno x . La porta e larga
piedi vi.& altaxill.accio chefa accordi con lefa -
neflre.
o
-v-
V oticfcimque quifpiam in campo ali~
quo 8c aperto loco fabricam de nouo e~
rigerc intendit,habeatnecefte eft is libi
id iemper prx oculis,vt earn nouo gene
reinuentionis illuftret: vtque ad afpe-
<ftum prxclare refpondens ea conftrua-
tur.Id quidem nos in prxfentis fexty do
mus declaratione, quantum fieri potuit, obferuauimus.
Quippe quod hxc domus ftipra monticulum podiumve
extruenda ab architebto erit,acin eius aream A. a piano
per gradationes rotundas pulchrioris apparently &:maie-
ftatis gratia afeendetur. Hie in alto in formam cuiufdam
medilunij,pauimentatumopuscolumellis diftindtu, plu-
teisfiiperadicdis,extruetur:incuius dextro latere afllir-
get cubiculum B. capiensexfingulisfuislateribusiq.pe-
des,quod ad alterum quidem angulum,veftiarium C. ha
bebiticuius quodlibet latus 18. pedes continebit, 8c maio-
ris commoditatis gratia, altero minori cubiculo D. lon-
goi3.pedes,latoautem7.pedes exornabitur. At in altero
angulo conchy lidem quandam obtinebit,atque ex hac in
cubiculum E. 2j.pedumlongitudine,&:i4.pcdumlatitu-
dine comenftiratum,intrabimus. Ex hoc poftea erit exi-
tus in minus coenaculum F. laxu 2j.pedes, longum verb
32.cuifacellum G. 14.pedesperdiametrumcontinens.Et
huiciterumadlatus quidem, paruum quoddam cubicu-
lum ftibobfcuru, longum i4.1atum autem 7-pedes. A ter-
go verb paruum cubiculum H. per quodlibet liium latus
6.pedibusdefinitum,annectetur.In medio femicirculi e-
rit veftibulum I. longum 2y.latum verb i8.pedes : cui ab
vnapartefcala K. xqualisveftibulofecundumlaxamen-
tum/ecundum verb longitudinem duplicata.E t hinc ite-
rum cubiculum L. 32.pedibusperlongitudine,& 2q.per
latitudinem determinatum adiungentur.Item penes hoc
mox minus cubiculum odogonum M. i3.pedes iiame-
traliter coplectens,conftruetur. Ac ad caput deinde huius
vlterius etiam cubiculum, longum 2i.pedes, latum autem
i8.conftituetur.Extra veftibulum habebis tandem grada-
tiones O. viam videlicet ad hortumifubquibusianua lo-
co rum fub terra xdificatorum conftruendaerit.
Defcriptiofiipralchnographia pofita,cftpars anterior
modo declaratx fabrics. Ea j.pedu altitudinem afteque-
tur. Ab imo verb pauimento vfque ad epiftylium,altitudo
in i8.pcdes attolletur, Qux quide eleuatio cubiculis om-
nibus 8c coenaculis inferuiet, cubiculis minoribus exce-
ptis,qux median# conftrudionis bunt futura. S upra hafee
omnes manfiones granaria deinde eminebut,qux ex Zo-
phoris potientur luce. T ertia figura,quam ftipra iam de-
monftratas collocatamcernis,efteaparticula interiordo
mus,qux verfus hortum eft fituata:qux cu parte exteriori
modulis nihil omnino difFerct. At feneftras ampliores ha-
bet hxc quam illa:quippe quod inharum laxamentum y.
pedes,in altitudinem v ero io.pedes intrabunt : quibus vt
ipraianuaxquaproportioneadhibita,accommodetur,ea
fecundum latitudinem 8c fecundum altitudinem n.pe-
des occupabit.
LIBER VII.
/
4 SEB. SERLII
Della fertimahabitatione alia villa. C. VIE
A prefente habitatione far a mol
' to fuori del * vfocomune. In prl
mahaueranelme^xp vna gran
fala 3 ajfai ripofia dal fie e da li
veti 3 efara luminoflfima 3 egode
rd di quatrogiardini:hauedo al-
ii quatro angoli appartametifeparati. Pumas' en-
tranel giardinettol . D al quale flmontaal piano al
to piediv.Di quefto s' entranellafala A. ildiame
tro del quale e piedi XXXVi.f fono ftguntati li quat
tro angoli per il entrare delle earner e. Quefla f la
haura vn c amino da vn lato: & dal' altro far a la ere
den^a.Al' angolo prima daldeflro lato v' e vna en-
trant a B. chepaffa alia camera C. dipiedi xxv.
lunga.e larga x v I . e me 7 ggp 3 & e alfruitia di effa
la camera die tro D.xim.e’ix.e’ me^o: quefla fa
ra ammeTg^ata. La limaca B .far a tre feruitqivn o
far a per montare almeTp^atofi altro per montar ef
prala fala:il ter^o che difeendera algiardino.AI an
golo di la da queflo s' entra nella camera di forma ro
da E. di piedi X X viper diametro 3 la quale ha tre
fine fire da tre venti 3 vn c amino } e la pofta di tre letti
fegnati L . e efa camera rimane tutta liber a. Al in-
contro di quefla per diagono vene vna flmile d que-
fta 3 &r efegnata F. lepofleper li letti fono L. A l al-
tro angolo della falav'e I'entrata G. done Ji pafja
nella camera H. alferuitio della quale e la camera
dietro I. co'lcamerino K. delle iflejfe proportioni
dellaprima.Alvf ire della falafitroua la feala M.
per la quale fl fmonta algiardino : fot to la quale v' e
la porta per defender e alle flange ftterranee.
Laflguradi fopra la pianta 3 dinota la parte daua
tidel' edificio: il quale e alto da terra piedi V.e dal
piano della feala fn ftto l' architraue vi fono piedi
X x . Quefla far a l' altera della fala 3 e delle came-
reimaliluoghi mediocri e piccoli fiamme^ar an-
no. La pofla della fala far a larga piedi v.ealta x.e
mezXp.L' altera delle flneflre farapiedi v i i.Le
fineflre fopra effa fono di perfetta quadratura.
Quelle flpra la cornice far anno alte piedi vm.e
meTXp.Quefte fineflre daranno luce al luogo fopra
la fala 3 il quale fi potra par tire in earner e e earner et-
te.Wora parliamo dellidoilati dauanti 3 doue fno
Jeiflneflrefinte, e due f lament e che feruino:doue fa
ra il meglio che alia camera C .fifaccia vna fineflra
verf ilgiardino t. e ferar quella dauanti: eledue
ftccie che reft anno flano nette e fj?aciof 3 doueflfa -
ranno di belle pitturefatte da detta mano.
ARCHITECT.
De feptima domo in campo alujuo. Cap. V 11.
Abitatio quam impnefentiarum cxpli-
caturifumus,eftacommuni genere ha-
bitationum quam plurimum difFerens.
Eaeniminfui medio coenaculum gran-.
de,ab seftu folis ventorumque iniuria ma
sximecuftoditumfortietur. Quod quide
coenaculum lucidiflimu nihilominus eft
futuru: habebitep propter quatuor fuas habitationes an-
gulares,quatuorfibihortosannexos. Primo omnium in-
trabiturinhortum f. Exquopergradationesinaltum y.
pedes afFurgentes, in coenaculum A. trigintafex pedibus
fecundumdiametrumde£nitum,pertingent. Huius an-
gulos quatuor,propterintroitus cubiculorum,foIitisan-
gulis obtuhores hebetiorefve formas obcinere necefta-
rio oportebitrhabebitqj in vno fuo latere caminum, in al-
teroautemabacum. Adangulum itaque dextru huiufee
coenaculi, feu mauis dicere, triclinij, erit introitus, quern
litera B. de£gnatumvides,perducens nos in cubiculum
C. 2j.perlongitudine,&: i^.cudimidioperlatitudine ftbi
vendicas.Adhocrurfuscoclaue D. afTurgit:cui impedes
inlongitudine,&: ^.cumdimidio inlatitudine tribuetur,
medianamcpadipifceturconftrudione. Cochlides B. do
mui tribus modis inferuiet. Primo moiiftrabit nobis iter
adlocamodb declarata,&:praefertimad medianum illud
cubiculum. Secundo perducet nos ad ipftus coenaculi c 5 -
tignationem.Tertibdemu patebitquoque via nobis per
eaminhortum,quiadhuncangulum annedetur. Iam in
fecundo huius ftrudurse angulo excitabitur rotudum cu-
biculum E. perdiametrumvigintifex pedibus dimetitu,
focaliqj vno,&: tribus feneftris ad trium ventorum difpo-
£tionemperornatum,quodfcaphas quoque tresprovfu
trium ledorum confecuturum eft-.fietque lie, vt tanto am
plius atque liberius illud conftituatur. E regione huius cu
biculi in tertio angulo, aliud cubiculum F. flmile &: ^qua-
le omnino,conftruetur. In quo quidem literam L. loco's
ledicarum denotare memineris. Ad quartum augulu erit
aditus fen veftibulum G. viam nobis in cubiculu H. de-
monftrans : penes quod aliud cubiculum I. &: latrina K.
eiufdemproportionis, cuius fuitaptea explicata particu-
ladomus,erigetur.At extra coenaculum tadem gradatio-
nes M. defcendentesadhortum,applicabuntur.Subqui-
busoftiumetiam con£cietur,perquodinloca ima atque
fubterranea defeendendum erit.
Ichnographiahadenus demonftrata, partem anterio-
rem tibi modo confpiciendam proponimus.Ea(quemad-
dum diximus)^;pedes erit a fuo piano eleuata. A quo qui-
dem piano vfque ad fummu epiftylij,tam coenaculi quam
etiam cubiculoru omnium, prater mediana cubicula,al-
titudo inpedes 10. excitabitur. Coenaculi ianuxlaxamen-
tumy.pedes,altitudoverb 10.& medium explebit. Fene-
ftrse maiores in feptem pedes attollentur. Ea verb qux fu-
prahas coficientur,quadrangulares accipietfiguras.Prc-
terea feneftrarum fupra coronicem exiftentium,altitudo
erit 8 .pedu cum dimidio. Seruiet aute hx feneftrx ad prse-
bendam lucem loco illi qui erit fupra coenaculu, fiue fit is
apertus&vnusfuturus,fiue in maiora&: minora cubicula
diuifus.Deniq; duo latera huiufee ^dificij fex fidas& duas
veras vfuiq5 idoneas obtinebutfeneftras. Quaru quide ve.
raru vna, qux erit cubiculi C. verfiishortu t*aperta fem-
per reJinquetur: altera verb verfus alia parte, claufa teneri
poterit. At duo reliqua latera huiufeemodi feneftris redd
quidem carebunt: diuerfis tamenilla atque pulchris ex-
ornari debebuntfiguris.
LIBER VII.
*5
1 6
S E B. SERLI
Della odauacala per fare alia villa.
Cap. VIII.
Vefla cafa e berlhabitabile e co-
moda> e fir a l 3 altre parte buone
per la Jlateda Jala farafiredifima
per ejjerpoco batuta daljole. Sa-
ra alt a da terra 3 come l 3 altre 3 pie
di v .per lomeno.Primafi monte
ra aclunlaflrigato A. chehaueradauanti ilfiopa
rapetto per appoggiarfi 3 dal quale s 3 entraranellafa
la B. la quale e d 3 otto lati eguali.Nel primo latov 3
e la p or tame Hi dai lati daldejlro e finiflro farano dai
nicchfinelme^o de quali far anno l 3 entrata delle
earner e:edalli lati Jar an banc be per federe. La lar-
ghezgza di ciaphedun nicchio Jar a piedi Xl.^dgli
altridai angolifard la me defima forma di nicchij:
ma in vno far a la lumaca. Nelaltro ilc amino per lo
fuocd.Melprimo nicchio dma defir a Jar at entrata
della camera C. la lunghe^ga della quale e piedi'
XXiin.&e larga x v.^yd 3 lato di ejfa e la came-
ra dietro D. dipiedix V.e x.Dietro di quefia e
r vna earner ett a E. di piedi X X 1 1 n.par ciafcun
lato:a lato di efface l 3 altra G . della medefima lun
ghe^a 3 e larga piedi x I X ,e mezggo Joauedo al Juo
feruitio vna earner ett a H. di piedi viii.exil.
Drieto la quale c vn camerinol.di piediviu.evu.
Oltralalimacaaltritanti appartamenti fono dal *
altro lato . Fuori della Jala <v 3 e dn faligato K. del
qualffcende nelgiardmo] £r altifian chip tto la pa-
la pjeende alle canaue.e altri feruitq d 3 la cafa.
Lafigura qui di fopra 3 dinotta le parte dauanti
d 3 la cafa dal piano 3 del laflrigatofn fotto l 3 architr a
ue e piedi xx.che far a l 3 altera de tutte le came-
re 3 egli luoghipiccoli far anno per met a. Ada la falaf
far a alto da cielofn fotto la cornice che fra piedi
XX in. efopra ejfa far anno gli granari 3 come alle
earner e anchor a. L 3 ordimento delle traui perlo cie-
lo 3 fnno ne l piano della fala.La porta della fala fard
piedi y I. larga 3 e x.alta. E per che detta fala non
hauera luce dalli lati 3 bauera bifogno di gran copia
di fine flre 3 e per ciolafnefira fopra laportaha cop
traforato ilfrontifjpicio.La qualcofa non fur ei
inluogo ciuile enobileima allacampagna
fi comport ano difimili lice'ge. L 3 altre
mifure chio laffo nella penna 3 fitro
uaranno ne piedi qui ui fotto
la piant a.
I ARCHITECT.
De cclaua domo rurdt . Cap. V 11 1 .
Omus quam nunc deferipturi fumus,adhabi
tandum quidem pr<^fertim adtiuo tepore,crit
quam comodiftima. Et inter reliquas fuas par
tes vtiliflimas, vna erit coenaculu, quod in ea
conftituetur.Adhocenimfolisradijin seftate parumper-
tinget:reddeturqsproinde opacum&: frigidiftimum,atq;
per confequens,£eftati quoque congrucntifftmum eft fu-
turum.Exurget aute haec domus ad minimu(quemadmo-
dum &omnes alix)ppedes a terra. Et primo quide in opus
pauimentatum A. columellis&pluteis diftindu,fiet in-
grelTio.Hincintrabiturpofteain coenaculum B. S.sequa-
libusiateribus exornatumreuius primum latus porta, &: z.
alia latera a parte dextra & liniftra exiftentia,duas fcaphas
obtinebunt,continentes in lui medio duas ianuas ipforii
eubiculorumrad alia aute fedilia.Haru fcapharu laxame-
tumquodlibetn.pedibusdimetietur.Etide intelligas de
duobus quoq;lateribus,e regionehorufefein coenaculo
protendentibus.Duabus quippe aliis fcaphis & hsec con-
cinnabunturiin quaru quide altera, vna cochlea, in alteta
aute focale feu caminus extruetur.Et hoc quidem quantu
ad difpofitioneinterioris partis ipfius coenaculi. Porroin
prima fcapha a dextro latere excauata,erit introitus in cu-
biculum C. continens fecundu longitudinem impedes,
&c fecundum latitudinem i p Ad latus huius primo conch*
ue D. impedes logum, latum vero io. Etdeinde retro hoc
minus cubiculum E.vio.inlongitudine,inlatitudineaute
j.pedibus dimetitum’,annedetur. Hie in medio latere cce
nacuhfmaihteradde^tteramcubicuhun F. 24.peduml5-
gitudine per latera petens apponetur. Ad cuius latus mox
alteru quoque cubiculu G. conftituetur:quod etfi in lon-
girudine xqualem fortietur proportion^ cum praxeden-
ti, fecundum tamen latitudinem 19. tantumodo pedes cu
dimidio cbpledetur.Advfumverbhuius cubiculipoftea
minus cubiculum H. longum pedes n.latum aute 8.ex-
citabitur atque extruetur. A cuius tergo adhuc aliud a uo-
que minus cubiculum I. fecudum longitudincm S.pedi-
bus,«S<: fecundum laxametum 7.pedibus terminatum, af-
furget.Modo vltra conchylidem ex altera parte cade cubi
cula efcdemqj habitationes inftruentur. At extra ipfum
deinde coenaculu erit pergula K. lapideisq; lataftris fuper
indudispauimetabituratq; infternetur.E qua tandefcala
in hortu per decliue defeedes, atque fub ipfts gradibus,cel
R vinariq atque ofticinaru fubterraneu ianua extruetur.
^ Domus cuius Ichnographia hucufque oftendimus, de-
ftgnatio altera anteri ore facie feu fronte nobis proponit.
A pauimento vfque ad epiftylium proteduntur in altu 20.'
pedes: quam quide proieduram cubicula omnia, prater
medianos locos, fortietur. Ccenaculi altitudo abimovlqj
ad corona ^.continebit pedes.Supra cubicula & ccenacu
lum affurgent granaria, trabiumque iplarum per ccelum
tranfeurrentiu conftitutio in piano ccenaculi colpicitur.
Laxametuoftij coenaculi pedes ^.altitudo verb io.acqui-
ret. Etquoniamidem coenaculu a duobus luis lateribus,
lucis particeps efle non poterit,erit maxime neceftarium’
vtfupraoftiu aliquis numerus feneftraru extruatur. Vbi
notandum eft, quod quauis in ftruduris intra mcenia con
ficiendis,feneftr;c in pra^fenti frontifpicio feu mauis dice-
re, faftigio conftitutae,ornatum sedificij maxime deturpet:.
in locis tamen campeftribus Emiles licentix libenter c 5 -
cedi cpnfueuerunt. Modulos, breuitatis gratiahic modo
intermiftos,eos pedibus appohtis tibi clicere, atque dein-
de in ftruduraipfa adhibere memineris.
17
LIBER VII.
,8 SEB. SERLII
Delianonacafafuordellacitta. Cap. IX.
ARCHITECT.
De norm Jpecie domu * extra cuutatem ozdificanda. Cap. IX.
^ ^Apianta t fui dauantifara pur
wd variata dad 5 altre 3 oltre che ha-
^|I nerd quattro appartamenti of
|p fai commodi e buoni 3 che tutti
goderanno degiardini . Ella ha-
uerd vna tirata al coperto di
C xxxi hi piedi fa la fala 3 e gli dot anditi 3 e far a lu-
minofa.Simonteraprimieramete al’andito A. pie -
di xxvii.lungo 3 il quale hauerd quattro arconi,
che lo far anno affai maggiore , egli daranno grande
ornament o. Due ne far anno dadi lati 3 che entr era-
no nelmuro doi piedi 3 done far anno bunch e perfede
re. Dno far a nel entr are dedaporta 3 pur di doi piedi
grojjojaltro al entr are deUa porta 3 che fardgrofo
piedi vi.doue farano le porticede dedi due primi up
partamenti.La larghe^a di ciafcun 1 arco fard pie
di X.L 5 andito Jard volt at o d cone a: egli quattro ar
coni entr er anno neda volta 3 e far anno lunette in ef
fa volt a. Da vn lato de l’ andito fard vna antic ame
ra B. piedi xxi m.larga 3 e x x xu.lunga . Doppo
queda v’ e la camera C. piedi xx. lunga 3 e XVI.
larga:alf ruitio d’ ejfae vna earner etta D. di piedi
XV .e xili. Pajfando bandit o s 3 entr a neda fa la E.
piedi xxvm.larga 3 e longa piedi Lvn.e jard ben
lucida 3 hauendo cinque fneflre fopra li doi giardini
G . che per la feala F . ffeende a efi. Al vjcir della
Jala s 1 entr a nel ’ andito H . piedi X X y in . longo 3 e
Xiili .largoid canto il quale ci evn earner otto I. di
p erf etta quadratura 3 ciafcun de latiepiedixxviu.
Doppo quejlo v 3 e vna camera K. di quadro per-
fetto.Ilfuo diametro e piedi xvi.e me^o: alfirui*
tiodeda quale cie vna camaretta L. dipiedix ll.e
VIII. fir altre tanto fard dal 3 altro lato.Vfendo de
/’ andito fi troua la feala M . la quale dolcemete fen
dealgiardino N. e Jot to la fuavoltaela fcala 3 che
feende ade cantinejA altri fruit if di cafa .
Quanto adagrande^a delgiardino 3 ella fra d
volonta del padrone 3 e cof dinan^ialla cafa io inte-
do che vi fa vn cor tile almeno di tanta larghe^a 3
quanto e lafonte di tutta la caf:es’ anche dadi lati
di ejfa cafa vifojfero doi portoni 3 con doi anditi >
per poter pa fare al giardino fen^a pa far
per la cafafarebbe beneiper che
cof il cor tile faria maggiore ,
e la cafa haueria piu lei -
bafetto .
Vbfequens Ichnographia, domus nonxma-
xime dift'erentis apra;cedentibus,formafpe-
ciemque nobis ante oculos ponit. Prater id
quod quatuor comodiilimas Sc diuerfas par-
tes, ac quatnorfeparatoshortosefthabitura,
habebit quoque tradum quendam, annumerato ccena-
culo&duobusvefl:ibulis,i34.pedibus definitum, &; qua-
uis coopertum,lumine tamen quam abundantiilimu.Pri-
moautemeritingreflusinveftibulum A. 27.pedes in 15-
gitudine continens.Quod quide quatuor maioribus for-
nicibus exornabitur:fietque lie vt 6c in magnitudine &; in
pulchritudine ac ornamento,plurimumftbi emolument!
accedat. Harumverofornicum duse ad duolatera iplius
veftibulieruntapplicatse,acduminearum muri craflitu-
dinemi.pedesingrefliirifunt,erunt quoque commodif-
fimainiisfediha.Tertiafornixinintroituport^ ftatuetur,
&ftmilitereiusquoquemurus i.pedum cralfttudine co-
fequetur. Quartademum ante ipfamportam feu ianuam
excitabitur,atque 6.pedum craftitudinem in fuo muro ac
cipiet,habebitq5in leapplicatas duas illas fores,perquas
in duas anteriores partes domus ingredienda erit.Aduer-
tasvero& hoc circa harum fornicum coftitutione, quod
earuquaftibetio. pedes in latitudine obtinebit. Veftibu-
lum porroin modum concha cuiufdam, feu verb teftudi-
nis,erit concameratu.In qua quidem cocamerationem 4.
antea enumerate fornices intrabunt, atque tanqua lunu-
las quafdam in ea conftitucnt. Ad latus huiufce veftibuli
afturget pofteaciterius cubiculum B. cuius latitudo 24.
pedum, &: longitudo 32.exiftet. Ab hoc protendet fe cu-
biculu C, 2o.pedesinlongitudine,&: i^.in latitudine ob-
tinens.Itemqs minus cubiculum D. longum 15.Sc latu 13.
pedes.Mox vltra veftibulum fubfequetur ccenaculum E.
laxum pedes 28.15gum vero 57.pedes, illuminatumaj.fe-
neftrisexeuntibus adhortos G. habentes fealam F. Iam
vero exituro hoc ccenaculum, ofFeretTeftatim vcftibulu
FI. pedes inlongitudine28.in latitudine aute 14. Ad cuius
alterum latus, cubiculum quadratum I. in quolibet fuo
latere 28.pedes compledens, afturget. Cui rurfus cubicu-
lum K. hmiliter quadratum, in diametro fuo impedes Sc
dimidiumcontinens:&;hincquoque minus cubiculu L.
longum pedes i2.1atum verb odo,annedetur. De altero
latere ipfius veftibuli idem erit iudicium,eademq5 copoh
tio manfionum in illo. At foris poftea, hoc eft ad caput il-
lius/cala M. defeendens commodiifimeinhortu N. c5-
ftituetur.Sub qua quidem altera; quoque gradationes co-
ponentur,qu^nosin cellamvinariam atque ad locos a-
lios fubterraneos deducet.
Quo d ad amplitudinem horti attinet,ea pro voluntatc
domini conftcienda erit. Sic ante xdiftcium quoq; ipfum
atrium, ad minimum eiuslatitudinis ponetur, quam habi-
tura eft frons feu anterior pars huiusftrudur^.ln quo qui-
dem ft ad conftitutione binoru ipfius domus lateru, fccun
dum longitudinem fe protendentiu,duo tranlitus’duxqj
maiores portx eleganter extruantur,id pneter pulchritu-
dinem,&: amplitudine quam domui &: atrio daturum eft
feruiet etiam ad hoc,vt tranfeunti in hortum,per dornum
ipfam tranfire non iitneceftarium.
LI BER
V I I.
19
S E B. SERLII
Delli diritti della pianta no na.
Idiritti della nona habit atione
fono qui dauanti.La parte di Jo -
pra A. fgnifca la faccia da-
uantiy & e alta da terraptedi
y.che cofiflmprcfaro in tutti
gli edijicij i Jo lati fotto la fcala V
e la porta per calare d i luoghi bafli. Dal piano della
fcala fin fotto larchitrauej piedi XX. cb far a 1 al-
tera di tutte le earner e 3 ede l entrata anchor a.
L’architraue 3 ilfegio e la cornice far ano piedi mi.
in alte^a.Parlando della tone di me^o 3 da 1 ar-
chitraue fin fotto 1 altra cornice } vi fono piedi X X .
che far a 1 altera della flan^a dijopra: md chi r uor
rd trame^arla con far gli qualche camerinojo po-
trafare.L 1 alt e%X e delli lati fno piedi xvili .La
porta di mezZP e larga piedi VI. & alta xil.£r al-
tre tantolafnejlrafopra effa. Le fneflre dalli lati
fno larghe piedi mi . & inaltezR a f te ^ 1 vm *
Lafgura qui nelmezZP feg nata M. ela parte
di dietro del edificio 3 & hd le medefme altezjze di
quella dauati:efimonta dquejlopiano convnafa
lapiana da cauallo. La porta e larga piedi VI . & e
alta x. Tutte le fneflre fin larghe ill i. piedi. La
fuaaltezzatpiediy\\\. Gliocchijfno piedi in.
per diametro fotto la fcala vela porta per defeen-
deredle flange dabaffl'.ben che e anchor a dauati:
e per le limache anchorafipuofcendere fotto terra .
Lafgura quipiu baJfo,rapprefinta la parte di
dentro di tutta la cafa : & ha le medefme altezx e >
che s’ edettodi fopra: eccetto la fala 3 che per ejfere
gran corpo 3 e ben ragione cb ella habbia maggior al
teZK.a 3 la quale far a piedi x xi . Della largbezza
della porta s’ e detto. Quefla fala ( come dinota la
pianta) ha due porticelle 3 che vanno fopra vna log-
gia F. la quale flarge fopra ilgiardino piedi V.e
dalla quale ft fee do ad ejfogiardinofy al qualgiar-
dinopoffonofeendere queUi che fono nelle earner e,
comefi vedenellafgura.
ARCHITECT.
De orthographia area pracedentts.
Nteriorem facie Ichnographia: demon-
ftrat^ declaraturi proponimus tibi pri-
mu literam A. cande anteriore faciem
domus eleuata: a terra y.pedes denotan-
tem. Nota verb, quod quemadmodum
omnia noftra haecce xdificia leuata ha-
denus afuis planis eife voluimus, ita in
pofterum quoque ea quse in explicatione fequetur, &: in-
ful ana funt futura, omnia eleuata elfe, atque fub ipfts gra-
dibusianuas ad locos imos defeendentes obtinere opor-
tere. Hxc ergo noua ftrudura, quam prae manibus habe-
mus, in piano ipftusfcabevfqj adepiftyliu lo.pedesinaltu
procurret. Quae quidem altitudo cameris quoque omni-
bus &introitui inferuiet.Epiftylio,zophoro &: coronici 4.
pedes tribuentur. Loquendo de turri in medio aedificij
excitata, ab epiftylio primi ordinis vfq; ad alteram coro-
nicem io.in ea pedes intercedent.Quam altitudine man-
do ipfa,quse inillo fuperius extruetur, obtinebit: nifi quis
forte earn in medio difledam fieri cupiat. Tumenimcu-
bicula fuas debebunt habere proportiones.Prqterealate-
raeiufdem sedificij i8.pedum altitudine terminabuntur.
Porta in medio conftruda,cufeneftris fupra earn emine-
tibus 6 . pedes lata,&: iz.pedes alta exiftet. Qux verb fenc-
ftr$ in lateribus domus extruetur, eae $.pedes in latitudine
&: 7*in altitudine confequentur. At reliqu^ deinde omnes
fecundumlatitudinem4.pedibus,&: fecundum longitu-
dinem S.pedibus terminabuntur.
FiguraliteraM. denotata, eft pofterior pars sedificij mo-
do declarati, quse eandem omnino altitudinem fordetur
cumanteriori.Afcendeturin earn per fealam magnam ac
amplam,equorumq5afcenfionibus&: defeefionibus apta
atque idoneam. Ante pagmentaianuse 6.pedes dift abunt
ab inuicem,altitudinem verb io.pedum a/Tequentur. Fe-
neftrarum oblongarum laxamentum 4. pedibus, altitudo
autem 8.pedibus aefinietur.at rotundarum diametri $.pe
dibus metientur. Sub fcala ipfa eaianua conftituetur, per
quam ad locos fubterraneos pertingemus:adquos tamen
in fronte quoque ipfius sedificij, &: per cochleas etiam co-
modiflimus(vti audiuifti)erit alias acceffus.
Delineatio quam hie inferius adduda vides,refert no-
bis mediam,feu mauis dicere,interiorem parte huius no-
nx domus ruralisrquse in altitudine eandem habebit pro-
portionemquam obtinueruntreliquse partes, coenaculo
excepto.Quod quoniam amplum eft futurum, no imme-
rito altitudine quoq; maiorem habere debebit. De ianuse
autem altitudine fuperius diximus. Altitudo ianu^ coena-
culi,proportione amplitudinis adhibita,n.pedum erit,&
(quemadmodum plata ipfa oftendit)ccenaculum hoc duo
oftia in ambulacrum F. exeutia habebit. Memineris etia
iftud ambulacrum fuperhortum ad y.pedes imminere &:
porrigi,exeoqjin ipfumhortuviam defeefionis exiftere.
Demumnorabis&hoc,qubdin eundem hortumex ca-
meris quoq*, rede defeendi poterit.Qu^ omnia ft exadius
cognofcere cupias,ad ftguram ipfam te remittimus.
22
SEP. S E R L I I ARCHITECT.
D ella decima hab itatione alia villa.
Cap. X.
^Aprefente habit atione qui di-
mofirara in pianta & in dirrit -
to,hauera vna gran fla,e quat
tro earner e principale,con lefue
dietro earner e , e Jar a alt a dal
piano del giardino piedi v. e
monterafi da due lati al feligato A. Del qual s’
entranella fla B. Ilfuo diametro da lato a lato Ja-
va piedi X L v II I . £ Jar a di quadrato perfetto:md
hauera quattro angoli,che v err anno nella parte in-
terior e della Jala, e leotto lineeje quail trauerfno
la fla,dinotano quattro traui perfflenere il cielo
di effa fala, eh e far anno piedixxx.in lunghe^aie
far a di mefiiero chefiano armati per cagione dellu-
go tratto . A l 3 entrare della fala vi fra a man defer a
vna camera C. dipie di xxim . per ciafun lato,
dietro la quale v 3 e la dietro camera D. di piedi
XVI. per quadro.Al 3 altro angolo della fala vi fard
la earner aE. con la dietro camera F. della iflejfa
proportions: &altre tantofradal altro latoiele
earner e piccole far anno ammezg^ate : e fopra la fla
vifard non altra fala, o ver ament e piu earner e. ^ Al
r vfeir della fla fi trouaua vn laflrigato G. piedi
XXX. lungo ,e largo piedi v ill. dal quale fijmdta al
gjiardinodagrandezgzgx del quale frddvolontd del
padrone: e cofe dauanti la cap fard vn gran cor tile.
Qui fopra la plant a A e il dirrit to della caf/.cio e
la parte dauanti:ben che talordine feguita allintor
no: la qualfegura efatta co maggior rnifura di quel-
la della pianta. Montafi (come ho defto ) da due lati
al piano ditutta la cap. Daltezg^a d 3 vna colonna
con la bafc,(A il cap it ello,e piedi X vill. che cop f-
ranno tutte le earner e,e la fla. La grofzgzgi d 3 vna
colonna fard l 3 ottaua parte della fa altezgzgx.L 3 ar- '
chitraue , tip egio,e la cornice far anno in altera la
quarta parte della colonna. La larghezg^a dellapor
tae piedi vi. la fa altezg^a piedix.Le fine fire fra
no larghe piedi v.ein altera piedi X fopra le qua-
lifaranno alcune fineflre baflarde,per dar maggior
luce alia fala: e cofe fra fipra la porta. D altezgzga
della fala difepra,frd piedi x v.doue fi potrdfar
piu earner e,e camerini,chi non vorrd fla: alii quali
fi potra mom are fparatamete per le quattro lima -
che:e f rd molto commodo alia caps per effe lima -
chefi potra fender e alii luoghiftterranei : & an-
che per la porta dauanti ftto la fala.
Decima clomusruralis. Cap. JC.
Omus cuius turn Ichnographiam, turn
quoque reliquam eius qualitatem &;
formam hie tibi propofuimus,ccenacu
•- lo grandiori ac quatuorpraecipuisma-
ftonibus,feu(vtvocant)cubiculis con-
ftat,quibustotidem vlteriora cubicu-
la adhasrebunt.Quinq; autem gradusa
viridarij planitie exurget. Cuius pauimentum A. ab om-
nibus fuislateribusgradationes atque podia eofequetur.
Ex quo quidem pauimento,primb eric introitus in ccena-
culum B. quadratic form^, turn extrinfecus turn etiamin-
trinfecusrcuius diameter protra&us ab vno latere ad alte-
ram latus,48. pedes explebit. Vides verb 8 . 1 ineas in hoc
ccenaculo per tranfuerfum delineatas die, eas quatuor tra
bes 30.pedes longas,quse coelumfeu concameratione cce-
naculifuftetaturasfuntjdenotareieasqjarmatas elTe opor-
tere memineris,obearummagnamlogitudinem. Adin-
greflumporrohuiusccenaculi ad dextera camera C. 24.
pedibus perlateradefinita,&:rurftis atergo huius concla-
ue D. i^.pedibusfimiliterper latera terminatum : atque
moxadproximumangulumcubiculum E. &: cbclaue F.
eiufdemmenfurse & proportion^, cuius funt illx prsece-
dentesmanftones,excitabuntur.Idemautem ftatuetur&:
ex altero illius finiftro latere. Namq; & in numero mafto-
num&inproportionibus (excepti'sminoribus locis,qu2e
mediana funt futurajeonueniethase pars cum ilia alia. At
liipra ipfum coenaculum,pro libitu heri, aut aliud ccena-
culum exurget, aut verb ccenaculacoftituentur.Foras ve-
rb poftea, hoc eft extra comaculum, ofFeret fe tande aliud
pauimentatum G. longum3o.pedes, latum aute 8.pedes:
defeendeturq; ex eo in hortum illic ftatim annexum. Qui
quidem hortus vna cum ipfa area, qux in fronte xdiRcij
locabitur,eamfolummodo adipifcctur amplitudine, qua
herus ipfe voluerit.Itemqjante domum magnum atrium
conftituetur.
Pars anterior domus fupra Ichnographiam deferipta,
maioris intelligentise gratia, ampliorem(vtvides)obtine-
bit circumfcriptionem,quam ipfa fua planta.Et gradatio-
nes quide illius, quemadmodum fuperius dixi, de duabus
partibus exurgent.Columnaru altitudines,bafi&capitu-
lo adiundo,i8. pedibus metientur : craftitudines aute ea-
rumodauamfolumodo partem eius protenftonis confe-
quetur.Epiftylia, zophori & coronices in altitudine qui-
dem quartam partem Columnarum Fortientur : craflitu-
dini v ero eorum ^quam proportionem attribuere doctus
Archite&us bene nouerit.Camerarum & ccenaculi altitu
do colunaru altituaini adtequabitur.Latitudo portre^.pe
dibus,altitudo aute 10. pedibus mefurabitur. Feneftraru
laxamentu ppedes,& altitudo io.continebit. Hteverofe-
neftra:,&: porta quoque ipfa, ftipra fe minores feneftrasii
h a beant, n o nine o n Fu It o id fadum iri exiftimabis. Fiet e-
nimfic vtadccenaculum K. tanto plus luminis accedat,
&: proinde lucidius edam illud cfticiatur. Ccenaculum in
Fublimi erebtum impedes altum xdiRcabitm. Ex quo ft ve
lis,plura magna cubicula,pluraque minora conftci elega-
ter poterunt.Pro quorum acceftu 4.quoq; cochylides co-
ftcientur:qu^ quidem nihilominus non his folumodo cu-
biculis inferuient,verum etiaaliis locis,&pr2efertim fub-
terraneisradqute tame per ipfam cochlea, & per porta, fub
anteriori lcalacoFebta,cbmodiftime defeedi alias poterit.
*3
liber VII.
PHH
.
■
p
£
i i i i • i,,... |
24 S E B. S E R L I
Della vndecimacaia per far fuori della
citta. Cap. XI.
^A cafa qui dauanti per amen -
tura par era ad alcuno fimile alia
pafata 3 per batter e a gli angoli
quattro earner e principal e nel
me^go vnafala:non dimeno el-
la e ajjai diuerfa dal altra. In pri
ma dauanti ad ejjacaja s immaginara vn cor tile di
perfetta quadratura, quanto contiene la cafa, con
le due porte dalli lathe fi falira per la fala ritonda al
piano A. dal quale s entrard alia loggia B. piedi
X . larga : e longa XXX. Nel capo d ejja v e r vtia ca
rnera C. di piedi xx.perquadro,al feruitio della
quale e la dietro camera D. di piedi X v .per dop-
ed lato .Dipoi s entra nella fala E . piedi larga xxx.
e L. lunga 3 nelme’ZXp della quale e il c amino, &
allincontro di ejfio faro la creden^a. At angolo della
fala v e vn 3 altra earner a F. conlafua dietro came
ra G.fmilialla prima. At vfcir della falafi troua
' vn corridoroflrettOydelquale p truouailpofameto
della fala H. per defender e algiardino :fotto del
quale a/ e lafala,donde fi [mot a alii luoghi ftterra
nehdoue fono tutte le flange per ifruittj della cafa .
Lafigur afopra la plant a reprefenta la parte da-
uanti della cafa. Prima fimonta piedi v.al piano de
l edificio.D altera delle cclonne e piedi xvm.
La fuagrojje^a e piedi ll.t altera de t arch itr a
nefegio e la cornice e piedi llii.e me^omel qual
fiegio far anno le fineflre per dar luce alii granari.
1 utte le fineflre fin larghe piedi v . le prime da bafi
fi fin piedi i xde difipra fono alte piedi x.eme^o.
La porta e alt a piedi xil.e larga Y.t alteTg^a delle
flange da bafjo,e cofi la fala far a piedi xxiu.md
le dietro earner e far anno amme^gate.Dalla prima
cornice fin fit to la fecondafard piedi xm.e piedi
m.di parapetto.Fra la cornice & ilfiegio 3 che fa -
ra piedi XVI far a l’ altera della fala dl alto : della
quale fi potranfare earner e e earner ini : ne vi man-
cherd luce,per hauere la fipra fala quattro fiaccie li
bere,e fipra la loggia fard vn lafirigato fioperto: 6 *
anche potrd ejjere coper to chivorra,efrd piu Jd-
no\ne vi mane herd luce alle earner e, e dalli la-
ti,e di drieto.Le due porte dalli lati del-
la cafa fono fiat te per aricchire
lafaccia 3 e il cor tile, per
le quail fi pafd alh
giardini.
I ARCHITECT.
Nndecima domus campeflris. Cap. IX I.
Omushasc vndecima,quam prxmani-
busmodoliabemus/ortaffis no imme-
rito preceded decimas limilis videri eui
D piampoifet,proptereaquod,queadmo-
du ilia ad quatuor fuos angulos quatuor
prascipuas maliones,&: in medio poftea
coenaculum obtinuit:ita prefens quoq;
totidempotiftimaloca habituraeft. Nihilominus tamen
eas multum inter fefe diftare,aliterque hanc ab ill a difpo-
fttamefte,clariftimuiam omnibus reddetur. Primo ergo
lixcce ftrudura ante fe atrium quadratum, eius amplitu-
des, cuius eft ipfa domus in fronte, Sc duas maiores por-
tas ad bina fua latera appenfas cbfequetur : erit in planum
feuarcamillius A. commodaper gradus quofdam rotu-
das formas afcenlio.Hinc ftatim ingreffus deinde in porti-
cum B. latamio.pedeSjlongamvero 3 o.pedesprotende-
tur. Ad cuius finemcubiculum quadratum C. per lingu-
la latera lingulos 2o.pedes continens:&: ad huius latus co-
claue D. iy.pedibus per latera terminatum, excitabitur.
Poftea coenaculum E. laxum30.pedes,longu veroyo. ex-
urgetrin cuius medio ab vna parte fpiraculum ignis, ab al-
tera autem abacus conftituetur. Ad huius ccenaculi alte-
rumangulum,iterumaliudcubiculum F.&conclaue G.
fub proportione & dimeftone primi cubiculi primirn co-
clauis ftatuetur. Atforas poftea pergula fubftrida, & m-
teruallum quoddamgradationis H. inhortumdeducen-
tis,annedetur. Sub ipfa demum feala fores gradus alij
ad locos imos &rad ofEcinas defeendentes conheientur.
Sicq 3 domus ipfa integram tandem atque perfedam fuam
confequeturformam.
FigurafupraIchnographiamdelineata,oftenditnobis
anteriorem faciem ipfius domus vndecim^.A terra vfque
ad aream illius y.pedes intercedent. Columnarum altitu-
co i8.pedu,cralfitudo aute z.pedum exiftet.Epiftylia,Zo-
phori & coronas in 4.pedes cu dimidio excurrent. In Zo-
phoris feneftras,granariis lucem dantes,extruetur. Laxa-
mentumfeneftrarum omnium j.pedibus : at altitudoin-
feriorum quidem ^.pedibus/uperioru aute io.cum dimi-
dio metietur.Ianua in 12. pedes eftereturrlaxabitur verb
in j.pedes. Altitudo primi ordinis maiorum malionum &:
ccenaculi 23. pedes explebitrat conclauiamediam tatum-
modo eius altitudinis partem confequetur. A prima co-
ronicc vlquc ad lecundi ordinis coronice 13. pedes inter—
ponentur.Podio feneftrarum 3.pedes concedentur.Etftc
to ta altitudo,qu^ eft inter coronicem primam & Z opho-
rum, i^.comprehefa pedibus, ccenaculi fuperioris altitu-
dinem coftituet.E quo(fi velis)maiora &minora cubicula
extrui po terut. Quas tamen pro pterea quod ipfum ccena-
culu exomnibus 4*luis partibus liberum apertumqjeftfu
turum,luminis quide non in minima quantitate habebut
In vertice porticus folum lapideis lataftris fuperindudis’
pauimentatu atque inftratu excitabitur: quodadlibitum
vel cooperiri,vel verb apertu relinqui poterit. Si tame te-
dum illi adhibeas, id fanitati quidem magis conducet : &:
nihilominus cubicula tamen ipfa a lateribus&: a tergo fa-
tis luminis capient.Duas maiores port£ ad bina latera do-
mus appenfas, domum & atrium ornant, eritque per illas
inhortos tranlitus.
. a -* SEE, SERLII
1 Della duodecimacafafuoride la citta. Cap. XII.
, A fguente cafdfrd di perfetta quadratu
rafhauedo net meyxo di fevn cor tile rito-
doy dauanti la cafvn con He di perfetta
, quadrature quanto tiene tutta lafaccia.
Primier ament e fmota piedi y.al andito A. lafualon
gbezx a epiedixxnu.&e piedi Vlll.in larghe^za.
Dal deflro lato e l 3 anticamera B . de la mcdejlma Ion -
gne 7 pya } & elargapiedix nil*. Dipoiv 3 e la camera
C . di perfetta quadratura y quanto e longa b anticame -
ra.Pafando l 5 andito s entra fotto vna loggietta D . pie
di quattra largaja quale circonda vn cor tile ritondo.il
fuo diametro e piedi xxx. cio e ilnetto. Continuando la
loggia da quejlo lato ji truoua vna cappelletta:a lato di
efja 'V 3 e vna limachetta per montar di fopra d i m came
nno. Piulanel meyppp della loggia v 3 e vna Jala E. di
piedi xl. nelcapo della quale v e vna camera fimile at
altra:& efegnata F. hauedo aljuo feruitiola die tr oca
mera G. della proper tione della prima: e fuori d 3 ejfa v
el 3 andito EL della forma del primo: fuori del quale V e
lafeala donde f fmota algiardino: e fotto ejfa v 3 e la fca~
la per defender e alii luoghi ftterranei.Dalaltro lato
vifono alt re tanti appartameti: & ilmedefmo faradi
fprafoue fmontard per le due hmache. II diametro
diciafcunae piedi vi. mdpotrd efjer 3 otto y chi vorrd y
per chev 3 e luogoy per arriccir lafaccia y & aggrandit*
il cor tile fgli far anno le due porte dalli lati.
Gome fivede fopra la piantafgurato il tutto 3 doue f
monta prima lafeala da tre lati al piano di tut to I’edif -
cio y da ejfo piano fn fotto I’architraue e piedixxu.che
e 1 al teTgXA earner e principally dalle fale: md b an
ticamera egli anditifarano amme'ygzati.Per due cag-
gioni fifanno tale altexp^eda prima per che cotai allog-
giamenti s 3 hanno adoperare la fate .per li caldigrandi:
e pero vogliono ejfer 3 alte le flange maggiori. L 3 altra
cagione e che andando d mexj^ata vnagra parte delle
fiance: ■ jar anno piu alte ad efalare ilcaldo: efnaleme-
te chinonvorrdtantaaltexAa>abbaffera il tut to pro-
portionat ament e dvoglia fua.L 3 architraue y iljregio e
la cornice far anno in altera piedi 1 1 II. Da la prima
cornice fn fotto l 3 vltimo architraue y piedi xvi.L 3 ar
chitrauefregio e cornice delfegondo or dine farano i n .
piedi in altera. Ilparapetto delle fneflre e piedi III.
che far anno le fale y earner e maggiori alti piedi XIX.
tutte lefneflrejono largheilli.piedi. L 3 apertura de
la porta e piedi vi.eix.ef altre mifure mancheranno y
vifono h piedi nel andito.
Lafgura piu fopra raprefnta la parte di detro de bedifaoylmeno da baffo 3 doue fvede il modo delle lo\ r fete y
fopra le qualify a vnlaftngato f coper to. per poter circodar il cor tile fuori degli appartameti. Si vede dalli lati la
forma d 3 elle earner e yon lijuoicaminiyuno alia ItahanaJ 3 altro alia Francef ,per dimonflrar la varietd de modi.
Sivede dabafjo l 3 ejfetto che far anno le due porte dalli lati della cafa.per pafjare alligiardmi. Si vede anchorail
modo da dar luce alligrananyon hello ornament o.
ARCHITECT.
Demonjiratio domus duodecimo, ruralls. Cap. XII.
Eques edificiu 4 .asqualibus laterib 9 coftabit.In me
ciio .cauediu rotundu,ac ante fe atriu quadratu rate
magnitudinis quanta efttota ipfa facies ftruCture,
P'. obtinebit.AplanoilliusvfqueadveftibuluA.lon
HP gum pedes 2 q.latu autem 8 .pedcs,inipfam grada
tione ) .pedes intrabut.Vbi a dextro latere citerius cubiculum B.
squalls longitudmis cum vcftibulo,laxu verb 14 .pedes ftatuctur.
Hincprogredientesvlterius, cubiculum C. quadratu,adlongitu
dinemprioris cubiculi, oftendemus: atque fitandeomnino exea-
muse veftibulo adporticu D.lata4.pedes,cauediumquerotun-
dum 5 o .pc dibus per diametrum comenfuratum circumambiete
pertingemus.Porro cotinuanti hac parte porticus offertfe,poftea
lacelluiii,babens libi annexam cxiguam cochlcam, afeendentem
in paruum cubiculum quoddam, in fuperiori parte domus confti
tutum .Item ad medium eiufdem porticus feu ambulacrfcoena-
culum E . laxum vigintiquatuor pedes, longum verb quadragin-
ta.Et mox ad fincm huius,du2e manfones Emiles tk tcqualesns in
proportionibus (qute antea demonftratas funt) cubiculum nimi-
rum F. & conclaue G. excitabuntur. Prarterea ex hoc condaui
G. inveftibulum H. eiufdem formae,cuius erat illud quod antea
declarauimus,exibitur.Ad cuiuspofteamoxgradationes inhor-
tumdefcendenteSjhabentesfub fe alios quoldam gradus, ad lo-
cos fubterraneos deducentes, habentur.Idem autem intelligas &
de altera huius aedificij parte.Hoc eode modo extruetur & pars ea
fublimior,qug fupra primi ordinis manfiones excitabitur.eritque
per duas cochlides,fex pedes, aut etiam odo in diametro conti-
ncntes,ad earn accedendum.Demum non erit etiam inutile, fi ad
binalaterahuiufce domus duannaiores portte erigantur. Fiete-
nimeomodOjVtipiiquidem domui non ingrata elegantia acce-
dat: area verb ante domum conflituta tanto amplior reddatur.
Quod quidem in figura, quamfupra Ichnographiam dclineaui-
mus, fatis tibi manifeftum edc poterit. In cuius planiciem per
fuarn fealam a tribus lateribus alccnditur. A planicie ifta vfque ad
cpiftyliumvigintiduorum pedum eredio exiftit: quae quidem al-
titude cubiculoram quoque principalium & caenaculorum eft
altitude . At citcriora cubicula & tranhtus mediam tanturhmo do
huius altitudinis partem explebunt.Et hoc quide duabuspotiffi-
mum de caufis.Primb,quod altioresill^ manhones ad euitandos
calores ^ftiuos adhibenturiad quem vfhm en non demilEe, fed al
tseffe debent. Secundo, quia magna parte habitationum Ec hu-
miliconftituta,fietvtexhalationes ilhe xftiux,perpatentes altio-
ris partis feneEras liberiorem cxitum habeant,manEonefque ipi^
tanto frigidiores reddantur. Eas tamen tu,E fortaiEs demiiliores
fieri cupias,idferuataiuftaproportione,rebtefacere poteris.Epi-
ftylium,zophorus & corona in 4. pedum altitudinem excitantur.
A prima corona vfqite adfupremum &fecudi ordinis cpiftylium,
1 ^.pedesintercedcnt.EpiftyliumjZophorus &c coronix fecund!
ordinis, in altitudine 3 .pedibus definiuntur. Plutei feneftrarum
in ccEnaculis & maiorib'tts cubiculis 3 .pedibus,altitudines 1 5) .pc
dibusjlaxamentavcrb omnium tarn videlicet harum q aliarum,
4. pedibus metiuntur. Porta erit lata (Apcdes^lta autem 5? .pedes.
Vbi E qux tibi menfur^ forte defuermt,habes in veftibulo modu
los,e quib 9 eas optime excerpere,&advfum tuu adhiberepoteris.
T ertia figura quam hie deferiptam cernis, refert nobis partem
interiorem ipfius zdificij,& prxfcrtim earn quteinferius porticus
ipfas continet.Ha? autem porticus defuperlapidcislataftrisfupcr-
induccnturatque infternetur,carebuntque cooperturafeu te<fto,
vt tanto cbmodius cauediu ipfum circumiripoftit.C^terum inhu
ius figura: lateribus,difpofitione$ atque formas cubiculoru reprar
fentan tibi mcmincris . Adducuntur etia binoru fororum feu cami
norum, vnius videhcetltalici,& alterius Gallici compofitiones,vt
eorum varietates tanto diligenrius atque pcrfpicacius cognofcas.
Paulo aute inferius 2 .maiorum portarum,ad duo latera ftrudur^
propter comodum acceffum hortorum accomodandaru neceE
litas atque pulchritudo J pponitur.Videturpoftremo& id,quana
ratione granaria illuminanda erunt: vbi quidem elegantiam quo-
que non minus neceilariam,quamrarain atque Yenuftaintueris.
*3 SEE. SERLII
Della cafadecimaterzafuori della cita. Ca. XIII.
O andaua penflando di che inufli -
tat a forma fl pot effle fare vn 1 ha -
bitatione alia campagnaja qua-
le floffle place uole d nguardati da
lontano:& mi cadde nel 1 animo
ch 5 vn molino da vento par bella
cofadavedere.Per ilche deliberai divoler diflpcr-
re vno ediflcio che haueffle imp arte di quella forma:
quant unque quello fla mobiles queflo flab lie.
Queflo ediflcio fard circondato dagiardinijA al -
^ato deefli piedi y.doueflmotaalandito A. alato
del quale e vna camera B. Di queflo s y entrard nel
cor tile di otto lati e quali. Ilfluo diametro e piedi So.
Andado alintorno di ejflo cor tile prima fl troua vna
gran Jala C . dipoi fl troua vna camera D . al flerui-
tio della quale vifon doi earner ini E . F .Paflado piu
la v y e vna camera G . dietro la quale e la camera H.
Pajjado pm oltre v’ e vn pajjdgio I .alii lati del qua*
le fono due earner e K.L.venedo piu in qua v 1 e vna
camera M . Dietro di ejja v 1 e la camera N . haue-
do alfuo fleruitio vn earner ino O . Denendo piu qua
fl truoua vna camera P. aljeruitio della quali viflon
due camerini QJK. Denendo anchor a piu qudv’
e vna (diet t a S. che ha alfuo (eruitio doi camerini .
T .V.Etal vfleire del cor tiled l antrata ne'e andito
v’ e vna camera X. Tutti li luoghimediocri e picco
H fl amme^ar anno, per piu commodita. Lijempli -
ci hneamenti intorno 1 ediflcio dinotano ligiardini.
Laflgura flprala pianta rapreflenta ilvero del 1 e-
dificio leuato da terra, il quale fimoflrerd cofinei
qmttrojati principalr.ma queflo raprefleta la parte
dauatimeUa qual fi vede l 1 or t agraphia, che e laflon
te .Viflvede anche lafciographia,che fono le parti
inifeortio. e leflonti infleme.Mo s 1 e parlato delle mi
flure particolari.per effler piu breueimdli piedi fono
at 1 entrar del cor tile :li quali flupphrano. Mid par ha-
mo in queflo delle generali. il luogo e leuato flopra ter
r a piedi v .ecofi Jar a il cor tile. Dal detto piano fin
fettof architraue,e piedi xxi .che fard i altera
delle earner e principally delle f alette, e flala,per che
(coes 1 detto)glialtri luoghi fiame^ardno. I’ altera
di architraueflegio e cernice,e piedi v.e nel flegio
far anno li fori, per dar luce alligranari.La parte da
u anti, per piu belle^a del 1 ediflcio, fard al^ato vn
altro or dine, l 1 altera del quale Jard piedi xx.doue
flardne camerini o tutto vn luogo difopra chivorrd.
Laflgura piu ad alto denota la parte inter lore del
cor tile, O' anchele parti interiori d’alcuni luoghi ,
ceme dinotano hfuoi caratteri: ma non fl vede piu
che il primo or dine, per no v eflfer luogo nelLi flapa.-
ARCHITECT.
Defcriptio decimatertia domus fuburbana.
Cap. XIII.
Onfideranti mihi atque animo peruoluenti,
quamnamruralis domus formam, qua; a longe
hominum oculos ac mentes maxime recrcaret,
in medium attulifte conduceret, incidit tandem
in mentem molendinorum eorum turn commo
ditas turn etiam pulchritudo, qua: aventorum
flatibus hinc inde agitata, partes fupra aquas con
ftitutorum molendinorum prsftare confueue-
runt. Quapropter quin sdificium, quod in vna parte fua moiedinum
fic a vento agitatumprx fe ferret,quantumuis illud mobile, hoc verb
firmum quiddam efiet,ob oculos tibi,Ledor candidiffime,produce-
rem,facere non potui.
V t autem inftitutum eabreuitate qua fieri poterit,perftringam,
fcitotalcsdificium circunquaquehortiscircundatum efte oportere:
itanimirumvt ipfum in medio eorum hortorum confiftat,ab iifque
y .pedibus ad minimum in fublime exurgat. In hoc piano per gradus
afeendentiprimo omnium debebit obuia fieri veftioulu A. ad cuius
latus cubiculu B.deinde annedetur.Etadhuiusexitu mox odangula
re atriu,a:qualibus angulis qqualibufque laterib 9 coftans,ac in fuo dia-
metro 8 o. pedes explens,conftituendu erit.Circahocatriu,fipoftea
f >rogrediincipias,primbfingulare casnaculu C. deinde vcrocubicu-
iim D. habensadfuumvfum duo minora cubicula E. & F. reperiri
oportebit.Vndefiadhucvlterius procedas,iterum cubiculum G. ac
a tergo huius aliud cubiculum H. illico offendes.Etfihinc etiam cir-
ca hocidem atrium pcrgas,tranfitum I. cum duobus cubiculis K. &c
L. adlateraeiufdemtranfitus appenfis,mox conftituas. Porro poll
hasmanfiones,cubiculum M. &pofthoc,alterum cubiculum N. ac
minus cubiculum O . conftruere te neceiTe erit.Quin vt totum ipfum
causdium circundes,poft ha:c loca,alterum adhuc cubiculum P.duo
minora cubicula. Qmimirum&: R.poffidens,& pofthsc etiam exi-
guumquoddamcoenaculum S. duobus minoribus cubiculis T.&V,
exornatum,attinges.Qua ratione fiet tandem, vt item ad atriu,e quo
iter tuum inceperas,ac ad tranfitu ibidem extrudum pertingas, atque
ad ingrelDmillius cubiculum X. inuenirepoftrembdebeas. Aduer-
tas autem hoc loco breuibus,mediocres <Sc minores manfioncs,com-
modi gratia, omnes medians altitudinis ac quantitatis oportere efte.
Aduertas etiam vltimo, quod in Ichnographis prsfentis delineacio-
ne, lines fimpliccs,qus circa ip famaream exiftunt, terminos horto-
rum denotant.
* Figurafupralchnographiamconftituta,totamquidem partem
sdificij,qusaterraipfainaltumexurgit,per quatuor fua principaiia
lacera rcprsfentat.Nos tamen anteriorem illius faciem prs manibus
habentes,eamfolummodo declaraturifumus.In qua primb ipfam or-
thographiamsdificij,hoceft(vti diximus)frontem ieu anteriorem il
lius fpeciemtpoflea vero fciographiam,id eft membra & partes inti—
mioresjfimulque&earumfrontesperadumbrationem quadam in-
tueberis.Vbiquidemetfide particularibusipforu membrorummo-
dulis verba facturi^breuitati ftudentes,non limus: volenti tamen cos
cognofcerc& habere ad vfum, pedes ij qui inintroitu atrij collocati
funt,fatiscommodumprsbebuntadiumentum. Reliquas autemra-
tiones atque menfuras principaliores perftringentes,fcito fitum ac a-
trium huius ftrudurs(qucmadmodum id &anteadiximus) quinque
pedibus in fublime edubtum exciratumque exiftere. A quo quidem
piano vfque ad epifty Hum viginti pedes & vnus intercedent: altitudo
nimirumcubiculorumprscipuorum,itemmaioris ac minorum cce-
naculorum. Minora loca(vt luperiusaudiuifti)medians ftrudurs e-
runt.AltitudoepiftylijjZophori&coronicis, quinque pedes confti-
tuer.eruntqueinipfo zophoro feneftrarum granaria illuminantium
apertiones. Pars anterior sdificii elegantiaac pulchritudinis gratia,
alterum fupra fe ordinem commodiftuTie fortietur. Cuius altitudo in
viginti pedes efteretur, atque vel vnicus folummodo locus, vel verb
adlibitumpluraminoralocaexeo conficientur.
Defcriptio quam vltimo loco cernis addudam,interiores atri|
& quorundam aliorum locorum partes denotat.Idquod exchara-
deribusadfcriptiscolligere non eft difficile. Quarum quidem
tamen partium primus ac inferior ordo ideonon conipi-
ciuntur,quod ij locum in typo obtinerenon.
potuerunt.
** ** •« I ' H VWJJIUHIL
3 °
SEB. SERLII ARCHITECT.
Domm decimaquarta. campestrls. Cap. XIII1.
D ella cala qu artadecima fuori della cit ta.
Cap. XIIII.
A piata della quart adecima cafa , e qui
j>j. i ^ au ^ t diwojlratd-.nelld quale jar anno
quattro appartamenti comodifimi,Lr
njnagrafalacoea tutixofivncortile in forma oua
lejlqual edifcio jar a alto piedi V .c anche affaipiu.
accio che fia piu magnifco. Si mot era primierame-
te advn andito A. dipiedixil.largo: e dixxiui.
logo, a lato del quale e vn anticamera B.dela ifleffa
lo?hc7g^a,e larga piedi x v iii .nella quale e vna cap
pelletta C. di forma ottogona.il fuo diametro e pie
dixv .& euuial fuo feruitio'vri oratorio non me -
no di piedi vii. per diametro. Doppo l anticamera
Vela camera D. di piedi XXim .per quadro,e
dietro ad ejja e la dietra camera E. di piedi xxim.
e di xx. e no e fen^a vn earner ino fegreto con la fua
limaca,dietro la qualevifno due guar darobe F . G.
di piedi XII. e XV I. e farano amme^ate. A l vfeir
del andito fi trouavn paffaggio H. a lato al quale
t/ e ojna hmaca pubhea per montar Jopra il medefi -
mo.Pajfando quesloj entra nel cor tile I. di forma
ouale. La longhezg^afa e piedi LXIHI. e la lar -
ghe^a piedi X L V I II . Dal altro capo del cor tile e
' vnpafjaggio fimile&'vnafimilefala'. & efigna-
to K. del quale s entra nella fala L. piedi xxim.
larga,e longa piedi Lilli. Nelcapodi effaA evna
camera dip erfetta quadr atur a,di tanto diametro ,
quanto c larga la fala, & efgnata M. hauendo al
fuo fruitio'vn altra camera 1A. della medefmalo-
ghezgca,ma quattro piedi meno in larghe^a: &
hdalfuoferuitio due guar dacamere O. P. no me-
no di pie dixv .ex.t xna. Nella me defima earner a
'N.enjna earner ett a QNipiedixim.per quadro ,
alato ala quale A exna capelletta de otto lati,non
meno diix. pie dip er ognilato .Et altre tanto dap-
partamentifara dal altro lato. Al vfire della fala
alpiano medefmo A e vngiardinetto ditanta lon-
gheTg^a, quato e larga la cafa: & e in larghe^apie
di xxxvi . Ere fegnato S.hauedo t m muricciuolo in-
terno:e fuori di quello a/ e il ripofo della feala T .per
la quale ft feede algrangiardino v.&e feala piana
percauaUue fotto la volta di ejfa far a laportaper
defender e alle flange fotterranee: ben che per le li -
machefpuo fender anchora. Quinonf tratta d’
acque njiue,ne di condo tti, per cio che ficondo 1 de-
que che jitruoano ,il prudent e Architetto fgouer -
na,e doue non forgono l aque,oAif conducono da
aim luoghif f puo o -vero nelluogo iflejfo ficonfer-
uano quelle chepiouono:come farianelgardinetto S. il quale eal^ato dal altro giardino, non effendo in quelluogo
acqua alcuna,vi fipotriafare 'vna conferua,racccgliendo tutte 1 deque che cadeno dal cielo : & nelgiardino piu
buff fipotriafare di belhfimefontanefruendo fdi quelle acque medefime:efarebbono fanifime e pur gate.
Chnographia 14. domus, extra m<^nia in aper-
to quopialoco erigende,habes hie inferius ti-
bipropofita.Ea 4.commodiffimas prsecipuas
partes, itcmqs cSmune coenaculu & atrium in
' forma ouiconftirutufortietur. Eleuatio illius
fiet j.pedu aut amplius,vt tanto magnificentior reddatur.
Primo gradationes in veftibulu A. laxu n.pedes, longum
verb i4.conftituentur. Ad cuius latus citerius cubiculuB.
eiufde longitudinis cuius eft veftibulu, at i8.pedcs latu (ha
bensfacelluodogonu C. impedes in diametro contines,
&oratoriuad minimu 7.pedeslongo diametro definitu)
annedetur. Penes hoc citerius cubiculu,cubiculu D. 14.
pedibus p latera terminatu,&: rurfus a tergo huius cbclaue
E.logu 2.4.pedes,latu verb 20.ac fecretius quodda cubicu-
lum,cuvnacochlideexcitabitur. Moxautea tergo huius
cochlidis, item duo veftiaria F. 8 c G. lata n.pedes, longa
verb iGaltitudinemqs medians quantitatis confecutaat-
tolletur.Prsetereainexitu veftibuli ftatimtranfitus EL &:
ad huius latus cochlea publica,adlocanimirum antea de-
clarata afcendens,adiacebit. Cseterum citra tranfitu iftum
atriuouatum I. ad 64-pedes in longitudine, &: ad 48.inla-
titudine extenfum,conftruetur.Et hoc quide atrium ad al
terum fuse longitudinis finem,fimile tranfitu litera K. de-
fignatum,fimilemq; cochlidem fuperiori fortietur. E quo
tranfitu incoenaculum L. 24.pedesinlaxamento,&:j4. in
longitudine c6ftans,intrabitur. Ad cuius fine cubiculum
quadratum M. latitudinemipfiuscoenaculi in diametro
obtinens:&iterum(incomodumhuius)alterumcubiculfi
N. longitudine quidem non differensab illo,fed 4.pedi-
busminoremlatitudinemhabesjftatuetur. Ite huic quo-
queduovlterioracubicula O. & P. quoru quodlibet ad
minimu impedes in longitudine, io.vero in latitudine co-
pledetur,annedetur.Porro ipfo cubiculo N.in min us cu
biculum Q^iq.pedibus per latera dimenfum, erit introi-
tus:ac ad hoc etia facellum odangulare,non minus quam
^.pedes per latera continens,attolletur. Alteru latus huius
xdiRcij 8c numero manfionum 8 c difpofitione 8 c modulis
quoq; conuenit,cum eo quod modo demeftrauimus. V e-
rum exituripofteaipfum coenaculu, hortulu S. longuqua
turn eft latuipfum sedificium, latu verb 3^.pedes reperie-
mus. Circundabitur aute, elegantise gratia, muro aliquo
exiguo,habebitq;adexitum fuu pergulam fealse maioris
&equitabilis T. inmaioremhortum V. defcendetis.Li-
cetveroadlocosimosper cochlides quoqj comodiftime
defeendi alias p oflit, quo tamen cbmoditati magis infer-
uiatur,non incoueniet fub pergula etia maioris huius fea-
la: fores extruere:eafque ad ingreftum eorundem fubter-
raneorumlocorumadhibere. Quodattinet ad aquas, dc
iis hie modo tra&ationem inftituendam efte non cenle-
mus.Ingeniofusenim Architedusad exigetiam tumloci
turn quoque neceftitatis fat fe in habendis iis accomodare
nouerit.Nam ese vel aliunde conducentur,fi per fe no ex-
urgant:velibideexpluuiisinvnum colligcntur. Vndein
minoriquidemhorto S. poftquamiseleuatusexiftet,ne-
quemodum effodiendi aqua in fe habet, cifterna, in qua
imbriu aquse conferuarentur:in maiori ver 08c demifliori,
fontes eafde aquas iam purgatas excipietes,c 5 fici pofient.
LIBER VII.
s 2 -
S E B. SERLII
Della cafa quartadecimafuori della citta.
Cap. XI II I.
E trc fiff irc dimonfir ate qui da -
pE uantifiono li diritti della pafjata
p ldnta ' l<* quale di fiopra dinota
la parte dauanti, che e alt a dal
cor tile pie di v. dal piano della
fi ala jin fit to lafiafiia,cbe fiird il
prirno fiolaio fi piedixvm.e dalla fiaficia finfiotto 1
architraue, piedi xvi. che Jardiljecondo fiolaio. D
architraue^ilfiegioye la cornice jar anno piedi mi.
in altera: e nel firegio far anno lilumi delgranaio.
La larghe%x d di tutte le fineftre e piedi v.L alte %
%a delie prime e piedi x.e lefiecode Jo no vn piede di
pin in altera. La larghexKP della porta e piedi vi.
Lr epiedixm.inalte^a:mdjard fir rat a difierrie
aoetri dalla fiaficia in fiu. Le due porte dalli latifiono
per pajfiare alligiardini,e fianno ornament o grande
alia cafi.
Lafigura di mexZP fiegnata A. H. I. K. L.
raprefinta la parte di dentro di tutta la cafia per la
Jua longhe^a, come ellafiujfie fie gat t a per mexzp.
La parte A. dinota 1 entrata dauantiidoue e H.
figmficadouefientra alia limaca: e diuidi l andito
dal cor tile. La parte I. viene defifierela longhexKP
delcortile,nel cjuale finoede ilcorridorio intorno fi -
pralimodiglioni. La parte K. edoue s entr a al al -
tra limaca : e che diuidi il cor tile dalla Jala, che e fie-
gnata L. nella quale fi ueggono doi camini 3 vno al
mo do di Franc iaj altro al co flume Italianoiele me
defime altexKP c hes e detto nella parte dauantifio-
no in quefla di dentro : e quello che e da bajfios in-
tends da alto.
Lafigura quagiu piu haffio , e la parte dietro ver-
fi ilgiardino : & hd le me defime alte , zxe:ma le fine-
fire di forme diuerfi:e cofilaportae diuerfiadal al-
traiallaqualefimonta pervna ficala piana:e fiotto
ejfiav e la porta che fiende alii luoghi fitterranei:
nelli quali far anno tutte le fiance per il commodo
della cafia.
ARCHITECT.
D e or thographia precedent is area. Cap. 1X1111.
Igurq rres hicinferius in medium produ
dae, partes eas , quae jfupra Ichnographia
coftituidebebunt,nobis referut. Ethsec
quide primo loco adduda eft fronsfeu
anterior fpecies huius xdificij. Quae ab
atrio fuo f .pedes in altum aflurget. A pla-
no verb fcalq vfque ad fafciam,folum ni-
mirum primi ordinis i8.pedes:ac ab hac rurfus fafcia vfq;
ad epiftylium,c6tignationemfcilicetfecundi ordinis, 16 .
alij pedes intercedent.Epiftylium &: zophorus,ex quo lux
adgranaria transfundetur,itemcoronix, 4 .pedumaltitu-
dinemexplebunt.Omnesfeneftrae j.pedulatitudine ter-
minabuntur.Primae verb in pedes io.& fecundi ordinis fe
neftrae in pedes n.ftiblimes afturgent. Laxametum portae
6.pedumlatitudinem,altitudo autem impedes adequabit,
eritque a fafcia vfque advertice ferreisac vitreis clathris
exornata.Dux maiores portae ad duo latera domus extru-
dae conducent turn ad ornamentum,tum etiam ad como-
dum acceffum hortorum.
Delineatioliteris A. H. I. K. L. deftgnata, partem in-
teriorem aedificij fecundum longitudinem,non fecus re-
praefentat,ac ft illud in duas aequales partes diuifum eftet.
Perliteram A. intelligimusanteriorempartem introitus
feuveftibuli.Per H. denotatur introitus cochlidis, fepa-
rantis veftibulum ab atrio. Litera I. oftendit longitudine
atrij habentis circuncirca paradromcninnixammutulis.
Litera K. demonftrat alteram cochlidem,atrium a ccena-
culo feparantem.Literademum L. coenaculumipfum,in
fe duos caminoSjVnum ad modum Gallicum, alterum ad
Italicum confedum, compledens, denotat. Nota verb,
menfuras altitudinis horum interiorum locorum eafdem
efle cum illis, quae dataefuntde anteriori facie ipfius sedi-
ficij,&: fecundum quoque ordinem manfionum cum pri-
mi ordinis manftonibus conuenire.
Tertia tandem Egurarefert partem conftrudur^quse
eftverfushortumftruda.Habet verb eafdem altitudines
cum prioribus, porta Sc feneftris exceptis.Hae enim diuer
fas formas habebunt ab anterioribus. Habebit etiam
haec eadem pars gradus pianos atque equitabiles v
vtianteaidrclatum eft. Sub quibus fores
eae conftituentur,per quas in lo-
cos fubterraneos Sc officinas
defeendetur.
LIBER VII.
5 ?
H SEB, SERLI
Della quintadecima cala fuo'ri della cita.
XV.
Cap.
^Aprefente caf fard di perfet-
" ta quadrature hauedo nel wq
KP runcort ^ e ^ rjj n quadro per-
fetto 3 e dauatiefafardvnalo^-
gia:e dentro nello entrare vif-
ra vn y ultra loggia : ma fa t al-
iment eftuat a quefla caf 3 che vna loggia frua per
la matinee 1 ultra per la fra.Dauati d quetto edi -
fcio fiprefpponevn cor tile di quadro perfetto 3 qua
toe targa la c of: efanche dalli la tifgli fa ran o dot
port oni 3 per pa fare alhgiardini fen^a imp e dire la
Jala far a bene. Si montar a primier ament e dalcor-
tile pie di V . alia loggia A . la fua longhezg^a e piedi
L.&* e largapiedi XI. nel capo della quale v 3 e vna
faletta B. dipiedi XXV.longa 3 e largapiedi xv.
lat o ad effa v 3 e vna camera C. di piedi x ill I.
longa : & I X .larga 3 dietro ala quale ci e vna cama-
retta D. di piedi IX. ex .^4k entrar della porta v 3
e vn 3 ultra loggia 3 della longhe^a della altra 3 e cuji
larga anchor a: & efignata E. della quale Centra
in vn cor tile F. di tanta larghe^a quanto e longa
la loggia: cio e piedi L.&ein longhe^a piedi II. e
me'zxo di pit*, per cagione della muraglia 3 che diui-
dele due earner e G, H. Le quali fono di perfetta
quadratura.llfuo diametro e piedi x X v.Pajfando
il cor tile ftruoua vna fala I. dipiedi xxv.larga,
e longa L.hauendo in vnode capi vna camera K.
piedi xv . longa : e larga piedi XX. Quetta fard
molto commoda.Prima vifard luogo per tre letti 3 e
vifard vn earner ino M. vifard la limaca N. con
li nece farq • Quetta fpotra amme^are : doue in
vn memhro folo vi far anno due earner e 3 e due came -
r ette,e far anno luminofe, per cio che la finettra L.
fragrande 3 emedefmamentefpotraamme%%are
la faletta dauanti con le due earner ette. ^Al 3 vfeire
della fala f truouavn fligato O. dipiedi L.lon^o:
e di X VI. largo 3 il q Male ha lijuoi parapetti d halau -
tti. Da quettofifeende algiardino (f. per la fala
P. efottolavoltadi eft fala vi fra la porta per
defender e alh luoghi fotterranei 3 doue fono tuttigli
of icq: & cofi dal altro lato vi far anno li medefimi
appartamenti.
I architect.
De decimaquinta domo rurali. Cap. JC V .
Raefens domus decimaquinta forma
quadratam , ccquis lateribus conftan-
temfordetur.In eius medio quadratu
atrium, in fronte vero ac etiam inin-
troitupofteaduae porticus,vna matu-
tino tempori, & altera vefpertino in-
feruies,extruetur. Praxerea ante iftud
Lac ratione cbftitutum atdificium, atrium quatuor arqua-
lia latera continens, tantas amplitudinis confedumefte
imagineris, quanta eft laxamentum ipfius ftrudur^. Et ad
latera quidem illius,fi duas portas in modum prius prola-
torum conftituas,id ad tranft turn, qui alias per ccenaculu
eftedebebit,maximo emolumento futurum efte memi-
neris. Ab atrio ergo ante domu hanc conftituto in porticu
A. jo.pedibus in lbgitudine & n.inlatitudine comenfam,
per j.pedu gradationes afeendetur. Adime huius porticus
paruum coenaculum B. longum pedes lydatumautcmij.
ac ad huius latus camera C. impedes in longitudine,&<?.
inlaxamento compledens,&:rurfus pofthac cubiculum
D. latum 5>.pedes,Jongum verb ie.pedes extruetur. Ad
ingreflum portae coftituctur alia porticus E. stqualis prio-
ri tam inlongitudine quam etiam in laxamento. Ex qua
in atrium E. latum quantum eft longa ipla porticus (hoc
eft yo.pedes)at duobus pedibus & dimidio maiorem lon^
" gitudinem obtinens,duasqjquadratas cameras G. &H.
2j.pedibusper diametrum terminatas diuidens,intrabi-
tur.Ex altero horum cubiculorum rurfus ad ccenaculurn
I. accedetur: quod quidem aj.pedibus per latitudinem,
per longitudinem autem jo.pedibus metietur : habebiefo
extrudum ftbiin altero fuorum capitum cubiculum K.
iy.pedibus per latitudinem, & lo.per longitudinem defi-
nitum.Et hoc quidem cubiculum K. ad varias neceffita-
teserit hoc loco vtileatquecommodum. Erunt cnimin
ea trium ledorum loca : habebit item paruum cubicu-
lum M. praeterca cochlea N. latrinis fuis prsedita. Qua:
quidem manftones omnes ft fic medians ftrudurse exi-
ftantjfiet vt quselibet earum duplicata,tantoq5 vtilior effi-
ciatur : &: nihilominus tamen ex feneftra L. fatis lucida
conftituatur.Eodemverbmodo minus quoque illudcce-
naculu vna cum duobus fuis cubiculis,noninornate me-
dianum conftci poterit:id quod ft itaftat,ornatui illi com-
moditas quoque non exigua acccdet. Ad exitum maioris
ccenaculi opus pauimentatum O. obuiamtibiftet.Quod
quidem quinquaginta pedum longitudinem, fexdedm
vero pedum laxamentum obtinebit:necnonpluteietia
columellis confedi, circumcirca ei afturgent excita- 5
bunturqs.Hinc tandem in viridarium per gra-
dationes P. defccndetun&fubharumteftudi-
ne fores, ad locos imosdefeendentes, con-
ficientur.Quicquid verb hadenus de v-
no latere huius ftrudurse didum eft,
idem quoque didum eftede
altero latere exiftimato.
LIBER VII.
35
3 *
SEB. SERL1I
Della quint adecima cafa li tre diritti.
Cap. XV.
E tre figure qui dauanti f no li
diritti della pajjata piata. Quel
r ladi fopra fcgnata A. ela parte
1 dauanti: la quale e alt a dal pia-
no del cor tile piedi v.per cio che »
dauanti la cafavi fra vn cor -
meno di piedi vin.in largheppa. Motato dunque
piedi vfi truoua la loggia: la cui altez^a dauanti e
piedi xviil. cioe dalpiano fin fotto l arch itraue.
Lafionte di cidfcuno pihflro e piedi III. La lar -
gheppad 3r vn*arco e piedi VII. la fua altera epie -
dixyi.eme^oievijardvn muricciuolo dapila-
flri a pilaflro. D arch itraue, ilfiegio e la cornice e
piedillll.e meppo. Lafionted’vn pilaflro piano
dallilati della loggia fipiedhll. Lalargheppadi
ciafiuna fine fir a e piedi v. La fua altera e piedi
X . in apparenpa:ma per che fono ammep^ate le ca
mere 3 ejfefinefirefono fmucciate allingiudoi piedi:
e fopra ejfe 'vi fono fine fir elle ouate 3 per dar luce alii
meppati. Dalla cornice prima fin fotto /’ arch itra-
ue fecondo 3 vi fono piedi XY .doue Jar anno colonne
ioniche pianedi tale altera, e la Jua front e Jard la
nona parte: e le finefire far anno della medefima pro-
portion di quelle difotto:hauendo fopra ejfe le fine-
fire baflarde 3 per dar lume alii meppati :fpra le
quali fan anno ligranari .
Lafigura nel meppofegnata B. dinota laparte
di dentro di ejfa cafa 3 doue fi vede nelmeppo la log-
gia di colone rotonde fopra le quali Jar a 1 architra-
ue di legno:e cofi il cielo di ejfa loggia Jard di legna-
me . Dalli latidi quefla fi vede l alteppe delle ea-
rner e 3 che fonno dauanti: e come liluoghipiu piccoli
fiarqmexpparanno per piu commodita , e come far -
marddilegname la copertura doue far anno ligra-
nari.
La figura f gnat a C. piud bajJo 3 reprefenta la
parte di dietro 3 quafifimile a quella dauanti: & e
delle medefime alteppe e larghe^pe : e le fiance Ju
gli angoli 3 per piu commodita far anno ammepppate:
ma hjdlajdrd d 3 altepppa piedi x vm .&le mede-
fime finefire haflarde daranno maggior luce alia
Jala:e jeguird l 3 or dine della faccia:ma le quattro ca
mere G . H . per effere di buona larghepppaf ran ~
no in alteppa piedi x v III .efe altre mijure fi far an ^
no dimenticate Ji piedi nel mepppofia le figure fup-
pliranno .
ARCHITECT.
De orthographia prafcripta domws. Cap . Ji V.
Res figurasfubfequentes orthographia,
feu diredam forma Ichnographiae prae-
cedentis repr^fentant.Et prima quidem
earum,quas litera A. defignatur, antc-
riorem iilius fpeciem feu figura refert:
quasab atrio (quod ante ipfamin forma
quadratam craflis&:pinnatismuris cir-
cumferetur) y. pedibus in fublimc excitabitur. Portieus
quas ad afeenfum gradationum confpicitur,vfque ad epi-
ftylium,in ododecim pedum altitudinemconfurget. Pi-
larumfrontes,quibus columns innituntur, in trium pe-
dum fpacium porrigentur.T eftudinum feu arcuumlaxa-
mentafeptempedes,altitudinesverofedecimpedes cum
dimidio fortientur.Murus exiguus ad vfum fedendi fem-
per inter pilasinterponetur.Epiftylij,zophori 8c coroni-
cis altitudo quatuor pedibus 8c dimidio terminabuntur.
Frontesquadratarumcolumnarumad latera porticusfl-
tarum,tres pedes continebunt. Quaslibetfeneftraad J’.pe
dumamplitudinemlaxabitur: attolleturautem,foris qui-
dem, 8c quoad exteriorem afpedum,ad decern pedum al-
titudincm: verumintrinfecus, propter ftruduras media-
nas, apertio ipfa duos pedes minus eife debet, & decliui
forma intrinfecus in imum defeendere debebit. Habe-
buntfeneftrasomnesfuprafeinfublimi oualis formas fe-
neftellas,mmodumhemicycli, pro luce inmedianas ma-
fiones immittenda conftitutas. A prima coronice vfque
adfecundum epiftylium quindecim pedes intercurrent.
Quas pars etficolumnis planis Ionicis, quindecim fimili-
ter pedes altisexornabitur,frons tamen iilius nonamfo-
lummodo eius excitationis partem adipifcetur.Feneftras
in hoc fecundo ordine eredas,a primi ordinis feneftris ni-
hil different. Nam &hasfupra fe fpurias feneftellas acci-
picnt,medianisque ftruduris &granariis nihilo fecius fe r
uient quam illse alias.
Altera delineatio, litera B. confignata,interiorem
partem sedificij no bis proponit. Videsauteminea primo
porticum,teretibus columnist ligneo epiftylio,ligneo-
quecoelo conftantem. Secundoa lateribus huiufee por-
ticus altitudinem cubiculorum anteriorum, ac moaum
fimul diuidendi medianas manfiones intueris. T um illud
quoque confpicis, qua ratione tedum ipfum,vbigrana-
ria componentur,ligneis armamentis conftare debeat.
Pertertiam demum figuram, quam litera C. defi-
gnauimus,pofteriorem partem domusintelligimus:quas
eadem eft 8c in altitudine,& in laxamento, 8c etiam in re-
liquis proportionibus, cum parte anteriori. Manfiones in
angulis exiftentes,maioris commodi gratia, erunt media-
nas.Ccenaculi altitudo ododecim pedibus finietur.Fene-
ftrx fpurias (vtfuperiores) efficiunt vt fic ccenaculum ip-
fum tanto lucidius reddatur. Inreliquis anterioris partis
ordinemfequetur,cameris G. 8c H.exceptisrquarumla-
xamentum, quoniam amplumfuturum eft, altitudo
illarum in ododecim pedes affurget. Si qui ve-
ro alij moduli omiili hoc loco enent,hi ex iis
modulis,quos in medio harum
trium figurarum appo-
fuimus, optime per-
cipi pote-
runt.
:8ft
L I B. E R> V I I.
3 7
33 SEB. SERLH
D ella feftadecima cafa fuori della citta. Cap. XVI.
’Habit at ione qyi dauanti Jar a granda-
|3||§S mente differ cnte da laltre 3 percio che la
gllllg fua fala Jr map ale fard di me^go circolo,
e molto grande: <5r alii capi di efa vi fara-
no due earner e 3 duedietro earner e, co doi earner ini : ma
iopr efuppongo dauanti alia cafa vn cor tile di quadrato
perfett o 3 vn lato del quale fa quanto contienelafaccia
dauanti 3 e tan to dipiu 3 quato far anno due v ie,c he van-
no alhgiardini. Tutto dpianodi quejla cafa fard alto
d,a terra piedi V .Del cor til grande s’ entra in vn picco-
lo cortileja muraglia del quale non fara piudi piedi v.
in alt e%%a : & ildiametro di quefio cor tile fard piedi
x l y hi. dal quale fi monta al laElrigato di forma tea-
trale fauendo lifuoi appoggi a balaufti. Da vn lato di
quefl o per vn pajjdgio C . s’ entra in vnagran fala D .
in forma di rne^go circolo 3 e la fua larghe^ga e piedi
X xii 1 1 . Quefla e fatta per la inuernata 3 per cio ch e al
nafeere deljoleji Juoi raggi comincer anno dferire la
pnmafnefra: & andar a girando inter no effa falafn
alfuo tramontareidi maniera che tutto ilgiorno la fala
fntira del benefcio folare:oltra che in effa fala vi fard
vn caminc per fare del fuoco : & anchcfe fara di me-
fuero vene far anno tre.Ne i capi di quefla fala 3 per ef
fergrofjala muraglia 3 vi Jar anno doi nicchij con le fue
bunch e da federe. Del medefmo pajjagio C. / entra
in vna camera E. di piedi xxun, per ogni lato 3 della
quale s entrane! anticamera F. dipiedi xv.longaie
X lar ga 3 dietro la quale cie la earner a G. piedi xvm.
longa: & xim. larga: li quali doi luoghi piu piccoli
s’ ammezggarano: & altre tanto d’ alloggiamento fard
dal altro lato:& H fimile fard di fopra. Di forte che ol-
tra la gran fala vi far anno quatro buone earner e 3 & ot -
t o earner e me%(ane 3 & otto earner ini. Li camini 3 cu-
cine tinellifalua vmande 3 & altri off icq far anno nelle
flange fotterranee.
Lafigura fopra la pianta raprefenta la faccia da-
uanti di efa caf 3 & il medefmo or dine feguitardin-
t or no ad efa: la quale (come s e detto) fard alt a da ter-
ra piedi y .e dal piano fin ft to ilprimo architrauefono
piedi X y 1 1 1. L’ altera del architraue 3 fegio e
comic e 3 e pie di v .D alia cornice finfotto alfecondo ar-
chitr aue 3 e piedi xv. II detto architraue fregio 3 e la cor-
nice far anno diminuiti 3 la quart a parte da quelle fotto
efe.Lalarghe^adi tuttele fine fire fard piedi y.Le
colonne da bafjo Jar anno piedi 1 1 1. infonte 3 e far anno
doriche. Quelle difoprafaranno la quart a parte mino-
ri 3 e far anno ioniche . E s’ altre mifure far anno rimafte
nellapennaji piedi piccoli fotto la pianta fuppliranno.
architect.
Decimafcxta domus campefiris. Ca. X HI.
16. domus, qua mox docebimus,quan-
^ turn a prxeedentibus difFerat, ex eo debes
h colligere, quod illius prtecipuum coenacu
lum in formam hemicycli maximi, ita vt
m ftngulis fuis capitibusduo cubicula,duo
conciauia&duo minora. cubiliahabeat,extruetur.Vc
limautengvthanceandem domum antefe aream,se-
quis 4.1ateribus coftantem,in amplitudine fronds fuse
& duarum viarum ac portarum,adhortos ducentium,
obtinuifle imagineris. Ex hac maiori areainplanure-
hquum,ypedum gradationibus afeendetur. Etprimo
quidem in aliud minus atrium in trabitur: cuius diame
ter 48.pedibus terminabitur, muroq; y. pedes alto cir-
cundabitur.Hinc in opus quoddam theatrale lapideis
lataftris pauimencatum,necnon pluteis columellis co-
feeds circucirca exornatum, patebit pofteaiter. Mox
autemabaltero latere huius pauimentatiper tranfitu
C. in grande ccenaculum D. in formafemicirculico-
ftitutum,&24.pedeslaxum,eritingreftio.Vbiquidem
te no tare cupimus,quod iftud ccenaculum non seftati,
fedliyemimaxime inferuiet. Siquidem mane folpri-
inam illius feneftra fuis radiis incipies ferire, id poftea
circucirca per omnes feneftras eoufque faciet, donee
ipfe omnino occidat, atque nox ipfa deinde nobis ad-
ueniat. Cseterum hoc idem ccenaculum vnoquoq; ca-
mino,aut(fi ita opus poftulauerit)tribus etiam exorna-
tum elfe poteritratq; in capitibus fuis, propterea quod
mu rusmulta &la conftabit materia, duas fcaphas,
fcamnis adfedendumidoneis pulcherrime exornatas
fortietur.V erum vt vlterius in demoftratione ftrudtu-
rx huius domus pergamus,fcias ex eodem tranfttu C.
in cameram etiam E. 24.pedibusperqu^q;laterater-
minatam,viam nobis exiftere. Ad quam ft atim antics^
mera F. yo.peduml6gitudine,&: io.latitudine defini-
ta.ac apud hanc mox alia camera G. 18. pedes longa,
latjiautemi4.attoiletur. Et has quidem duas minores
maftones medianas futuras memineris.Seruient enim
fic turn ornamento iplius domus, turn etiam neceftita-
ti. Ca^terumifto latere huius domus fic conftituto, ad
eius fimilitudinem alterum etiam illius latus cbftitue-
rebenenoueris.Ide enim erit modus coftruendi vni-
us, atque eft alterius. Demum quonia fecundus quoq;
manfionu ordo cumprimi ordinis manfionibus c5ue-
nire in fuis proportionibus debebit,ftet etia vt totaifta
machina, prater maius ccenaculum, 4-maiores came-
ras, 8.medianas,&8.conclauiafithabitura. Cellse aute
vinaria:,culinx penuaria, & famuloru coenacula Sc rc-
liqua; ofticina;(q uemadmodu 8 c in aliis ftrucfturis) ftib
ipfa eleuatione domus conftituentur.
Imago fupralchnographiam collocata frontem an-
terioremxdificij, cuifereliquaetiammembra aftimi-
lant,ponit nobis ante oculos. Qua:, quemadmodumdi
diim antea eft, j.pedes leuabitur in ahum a fuo piano.
Altitudoillius, vfqueadprimum epiftylium 18. pedes
excurret.Epiftylium,zophorus Sc coronix y.pedcs ex-
plebunt.Aprimahac coronice vlqueadfecundume-
piftylium quindecim pedes intercedent. Secundi or-
dinis epiftylium,zophorus& coronix quarta parte ex-
iftent minores inferioribus. Omnium feneftrarum la-
• j. j., . - l v iIl . i uiiiu i ^auLnuuuu5.unmiumreneitrarumla-
tituames j.pedibus terminabuntur.Columnarum inferiorum frontes ad trium pedum modulos fe extedent Do
ricoque opereelaborabuntur. Ad fuperiores Ionicx erunt, & quarta parte graciliores conheientur inferioiibus.
Keiiquos modulos hie modo omiftos,fupplebunt ij pedes minores, quos fub Ichnographia adductos cernis.
4 ©
S E B. SERLII
Della decima fcttima cadi fuori della cita.
Cap. XVII.
A prefente habit atione far a di p erf etta
quadraturafauedo nelme^o vn cortile
t dvn quadro perfetto: e dauanti d effa far a
vn gran cortile pur di quadrato perf'etto: li lati del qua
le faranno quanto lafaccia di effa cafa 3 con le porte dalli
tutto volo fotto 3 eccetto ’l cortile. Ab entrar della porta
ftruoua l andito A. di pie di Xll .largo 3 eXXllil. Ion
go. A canto di effo v’ e vna camera B . di piedi xxy.f
xxun.dietro la quale e la dietro camera C. dellame-
defimagrande^a 3 manco vn piede 3 hauedo al fuo fer-
uitio vna earner etta G. di piedi X . e xxim. Paffan -
dob andito s’ entra nella loggia D. di piedi x.larga 3 e
XL.longamel capo della quale e vnalimaca E. Paffan-
do per effafeguitando la loggia 3 nel me%%.o di effa v e
vna Jala F. di piedi XXIII .larga 3 e longa piedi XL.
Nel capo di efja.v e vna earner etta H . di piedi X Jar -
ga: &r e longa piedi X X . oltra che v e vna limaca : e la
pofta a vn letto.^Ab vfeire del cortile v * e b andito I.
della mifura del primo 3 acanto al quale v ’ e b anticame-
ra K. dipicdixxv.e xxim. Dietro adeffaciela
camera L. della mifura e forma deb altra 3 mavn pie -
de manco 3 & ab vfeire del andito v e la feala IsA.per
defender e al giardino : e fottoeffavi fard lajcah per
defender e agli of cfche tutti faranno fotto terra. Et
altre tanto d } alloggiamento fard dal altro lato: ma chi
vorrd vna falapiu longa.prendra vn andito con le due
earner e dali lati nella parte di fopra 3 & hauera vna fa-
la di piedi L v I. longa,
Lafgura fopra lapianta raprefnta la facia dauanti
la cafa. Dal piano della fcalafn fotto b architraue 3 vi
fono piedi xxx v II .per che le flange da baffo faranno
alte pie dixv ill. & ilmedefimo faranno quelle difi-
pra 3 e li camerini faranno amme^ati.Li pedefialli ft
to le colonne faranno in altera piedi Ylll.L’ altera
delle colonne far a piedi xxx. e la fuafonte far a piedi
HI. Tutte iefnefre far an larghe piedi V . D altera
di ciafcuna fard piedi XII. L architraue 3 fregio e cor-
nice far an piedi v 1 1, Cr nel fegio faranno li lumi del
granaro . 0
Lafgura piu di fopra raprefnta la parte di dentro
della cafa:nelme%X '0 della quale f veggono le loggie
con lifuoi arch if opr a le quahfaranno terra^ifeoper-
ti.Quefba ha le medefime alteTgze di quella difotto 3 &r
dalli lati cifvede la forma delle earner e e fopra came -
re 3 & fopra effe vi faranno ligranai : e f altre mifure
mancheranno 3 li piedi piccoh che fono fotto la pianta 3
fpphranno a molte mifure.
ARCHITECT.
Decimaf ptimd domus ruralis. Cap . 1XV1L
Omusquamdocerein pr#fentiarum vo~
lumus, quadrat# erit figurse, & in medio
quadratum limiliter confequetur atrium.
,^Antefequoquetant# amplitudinis atriu,
** quanta eft tota frons ipftus domus cu dua-
bus maioribus portis,quatuor ^quis Iateribus determi
natum,obtinebit.Exhoc atrio,vfque ad planum #di-
fieij^.pedibus terminate gradationes interponentur:
& tota illius pars inferior vacua exiftet, atrio quod in
medio conftituetur,excepto. Ingrefturo autemianua
huiufcedomus,primbveftibulum A. n.pedes inlati-
tudine,&2,4.inlongitudineexples,obuiabit. Ad cuius
alterum latus cubiculum B. impedes per longitudine,
&: 24.per latitudinem conftituens,& poft hoc coclaue
C.i.pede minus fuo cubiculo:ac ad hoc rurfus cubicu
lum G. latu io.pedes,longu verb 24.extruetur.Tranfi-
turns ipfumveftibulu,intrabis in porticu D. cuius la-
xamentum io.pedes,longitudo aute 4o.efficiet,habe-
bitq5 fibi ad finemcochlidemE. annexa. Hindi hanc
cochlidem pertranfeas, atquc per porticum vlterius
proficifcaris, in medio coenaculu F. 24. pedum latitu-
dine,&: 4o.pedum longitudine metitu confpicies. At-
quq ad finemhuius minus cubiculum H. latum pedes
io.longum verb viginti cochlide vna,& vno loco lc6ti
exornatum,excitabituratqueerigetur. Ad exitupor-
ro atrij veftibulum I. pr#cedenti veftibulo proportio-
natum anne&etur : quod quidem ad latus fuu citerius
cubiculum K. 2y.pedeslogum,&:24.1axu:ite hoc poft
fe cubiculum L. i.pede minus ipfo anterioricubicu-
lo obtinebit.At extra hoc fecundum veftibulum, feala
poftea M. ducensadhortos,prominebit:qu#fubfea-
liosgradus, ad locos fubterraneosac adofficinasper-
ducetes cofequctur. Ex altero latere ide erit fentiedu,
6c de numero 6c de proportionibus etiamanlionu. At
in fecundo ordin^deinde,ft maius fibi fortaflis coena-
culu cofici quifpia)tupiat,is veftibulu 6c duo cubicula,
ad illi 9 latus app#nta,ftmul accipere poterit, habebitqj
coenaculu grade, q> yo.pedib 9 in logitudine deiiniatur.
DelineatiofupraIchnographiac&iftituta,frontem
ipfiussedificij nobis proponit. Ab area fcake vfque ad
epiftyliu,37.pedum altitudine aftequetur.Et hoc, quia
turn inferioru turn fuperiorumaftonu altitudo figilla-
tim ad.i8.pedum altitudine educetur, minora cubicu-
lamedianaconficientur. Stylobatae o&ipedalem alti-
tudine obtinebunt.Colun# ad 30.pedu altitudine pro-
trahentur.Frontcsverbillarum 3*pedibus metientur.
Feneftrarumlaxametay.pedeSjaltitudinesvero I2.pe-
des c 5 fequentur.Epiftyliu,zophorus 6 c coronix 7-pe-
dum altitudine attingent. In ipfo verb zophoro, fene-
ftr# granariis dantes lucem conftituentur.
Tertia imago interioris qualitatis domus eftindexiin
cuius medio hypaethrarum 6c arcuum defuper paui-
mentis fuis,fub dio pofttis pulchre exornatorum, item
altitftdinum cum altitudinibus priorum locorum con
uenientiucompolitionesconfpiciuntur.Adalterave-
ro cubiculorum tarn inferiorum quam fupcriorum,&:
granariorumquoquein alto exiftentium, collocandi
accorrefpondendiadinuicemodus &: forma animad
uertitur. Vbi quidem quod ft aliqui fortaflis pedes ab
Architeclo defiderentur, eos moduli minores , infra
aream delineati,fuppeditabunt.
LIBER VII.
41
4 2 '
SEB. SERL 1 I
Della decimaottauahabitationefiiori della citta. Cap. XVIII.
Hi fivuole allontanare della coe vjan^anel
difborre ultima habitatione 3 e ben neceffario
, jr . . . J J
troHare nuoue wuentiom, come al purer
^ mio jura la prefente habitatione :la quale ha-
uera forma di croce idouefrano quattro giardini. S’ in-
tende per jempre 3 che vna cafa da villa habbia dauanti a
fe vno cor tile di tanto diametro 3 quant o contiene lajron-
te del edijicio per lo menofimotara premier amete piedi
Y .dal cor tile alia loggia A. laloghezZ d della quale fard
piediLYi.e frdpiedixill. inlarghezz a - Diqueflas 3
entranel’ andito B. di piedi xxim. e xxix . nel quale
jipotranno fare quattro lettipernecefita. Da quefio ji
truoua vna fala C. di perfetto quadrato. llfuo diametro
e piedi j6.ma per che li trauamenti non potrebbono refl- patebititer.Hinc rurfus coenaculum C. quatuor acquis Iateribus
J jj 1 r v r i 1 li conltans aiiurget. Cuius diameter etli alias f 6 . expleturus lit pe-
Jiere alia coper turajegll jar anno OttO colonne 3 doue Cu el des 3 quoniamtamefortafiistrabesilliusmolem nimiam cooper-
corpo dimezzo della fala lar?OpiedlXXlUI.e dalll lati turxiatis commode fuftentare non polTent 3 fientproindeilliodo
r V 1 ■ j. • ;• jd j 1 ■ r rj columnae:atque adeo pars quidemillius in medio exiftens, 14. pc
ARCHITECT.
Bomm deamaoefaua in campo extruenda. Cap. XVI 11.
- fffS . Olens quilpiamji communi modo extruendi xdi-
jl'W ficia excedere, id pro general! regula habeat fibi is
necefte eft 3 vt nouum aliquod & inufitatum xdifi-
candigenusadinueniat:idque taquam pulchrum
&: rarum pro vfupoftea hominibusproponat.Hac
nos in hac decimaodaua domo rurali, noftro quide iudicio 3 ma-
xime obferuare videmur.Afferimus enim in medium norma 3 qua
in forma crucis tali ratione extruatur dom 9 , vt ea prater reliquos
fuos ornatus quatuor quoque ieparatos hortos confequatur . An-
tequamveroadremaccedamus ipfam, node te primum oportet
(quemadmodum deeo antea quoque te admonuimus) noftras
hafccdomosantefeareastantoiemper diametro conftantes ob-
tinere 3 quantxfunt ad minimum frontium amplitudines in ipfis
a^dificiis .Hxc quoque ergo prxfens dornus talem habitura eft an
te fe arcam 3 e qua ante omnia in porticum A. <; 6. pedes longam,
latamvero 1 3 .pergradationes .pedes altasafcendemus. Dein-
deexhacveftibulum B. i4.pedibusinlatitudine,& z^.inlongi-
tudine definitum,ac quatuor quoque ledorum locis iiluftratum.
frdno doi anditi di piedi 13. Da vn de lati jar a vna falet
ta D . di piedi 13 . e 21. della quale s 3 entrara nella calmer a
E.di piedi 13. per quadro.A canto di ejja e la dietro came
raF.dipiediij.e 14. Dipoifipaffa per vna limacaalla
camera G. della gradezz a de l altra 3 hauedo alfuo ferui
tio vna earner etta H. Al 3 vjcir della Jala s 3 entra invn
andito I. della grandezZd delprimo: juori del quale v 3 e
vna loggia K. di piedi 24. e 18. hauedo dalli lati due ea-
rner eLdA.fuori della quale v 3 e la fala N .per dijmon-
tare alii giardini: jot to la quale far a la jcala per dejeedere
alii luoghi fotterranei. Ritornado nella fala 3 dal altro lato
v e vna faletta O. della proportione 4i quellaD .aljerui
tio della quale fono li tre mebri P. Q^JR. ,co 3 lpiccolo ea-
rner ino:e quiuis 3 ha da coftderare che tutti li luoghi mez
dum latitudinem alfequetur.ad latera autem quadibet,quiiibet a-
ditus 1 3. pedes laxus conftituetur. Porro adlatus alterius huiuD
ceaditus exiguumquoddamcoenaculum D. a 3 .pedibus fecun-
dumlongitudinem 3 & z 1 .fecudumlatitudinemteraiinatum, at-
tolletur.Ex quo in cubiculu E. 1 9 .pedes per quadibet latera ob-
tinens:atquehincmox in conclaue F. 15? .pedes longum, latum
verb 1 4.trandbitur.Iteminde per cochlidem in cubiculu G.pra:-
cedenticubiculoa?quale: Scab hoc in minus fuum cubiculum H.
tranfeundum rurfus erit. Atvbipoftea exccenaculo ipfo exieris,
veftibulumftatim I. prioriveftibulodmilei&cxtrahoc porticos
K. longa Z4.pedes,lataverb 1 8. duo cubicula L. & M. ad iate-
rafuahabens 3 obuiabit. Deniqueadfincmhuiufce porticus, gra-
dationes N. ad hortos nos deducentcs 3 conft'’ :ucntur:dib quibus
alia iterumfeala pro locis fubterraneis ad modum prius declara-
tarumdomuum 3 extruetur. Redeuntes,ad alterum coenaculi la-
tus 3 primbomniumminusquoddam coenaculum O. eiufdeom-
ninoproportioniscumeo quod litera D. denotatum fuit,exur-
get.Deinde verb adhuius ccenaculi vfum exiguum quoque cubi-
culum quoddam 3 &tres ifta: manliones P. R. annebcen-
tur.Notandumverbhoclocoeft,in hoc aediheio locos minores
Zani e picoll s’ habbiano d 3 ammeigzaye^per CIO che l 3 al omnes medianos efte oportere, itanimirum vt quum principales
tezjza delle earner e principali far a piedi iS.le mezx ane 3
e le pic cole far anno piedi X . alte 3 cio e quelle da baffoie li
luoghi dijopra far anno piedi YU. in akezx d &' vn l ) i ec le
per lo riepimento del jolaio: che jaranno piedi 18. Quefio
edijicio 3 per hauere li muri di mediocre grojfezZ a > e ^ ft d
Z? di buona altezz a > non fad ln r uolto 3 md iltutto far a di
legname:efotto terra far a involto done far anno tuttele
ojficine p 3 elferuitio della cafa.Ma le due loggie Jaranno
voltate 3 per hauere le muragrojfe .
Lafgura fopra la pianta fegnata A..nelmezz° 3 tapre-
fenta la parte dauati:ele parte dalli lati 3 anchora la parte
di mezz° A.viene effere la loggia dauati 3 doue che ciaf
cuno arco e in altezZA piedi 18. e fono larghi piedi 1 x. La
groffezz* d 3 vn pila/lro injronte e piedi 2.md per hfan-
chifonno piedi 4. S opr a la loggia fard vna faletta 3 che in
Francia fi dice galer tamper jfaffeggiare. L 3 alt ezZF fa
fra piedi 12. oltrailgranaioie cojifarano l altre alt ezz e:
mah quattro luoghiB.D.l.O.franno d 3 vna altezz a flaicioedi piedi xvm .oltra ligranai. La parte G.piualta
dinota la tirata de i quattro luoghi G . H . E . F . La part eD .fignifea la faletta D . la parte O fgnifca laltra falet-
ta O. Laparte QAinota la tirata delle flanze Q^P .R.Li quai luoghi jome 0 det to) jipotranno ammez^are.
manftonesin 1 8. pedes excitentur 3 inferiores quidem medians
1 o. pedes, fuperiores verb (id eft ex qua: ab inferioribus refidux
erunt)vnum pedem in replemento pauimenti, extra pauimen-
tum autem 7 .pedes aflequantur. Nota prxterea , hoc xdiiicium,
quu non admodum craftosmuros 3 fatisautemaltas habitationes
confecuturum fit,fupra terrain concamerationes nullas liabitu-
rum 3 fedligneisomninocontignationibus perfectum iri: verum
fubterraneos illius locos omnes arcuatos, feu verb teftudinatos
conficiendos efte 3 ofticinasque neceilarias comprehendere opor-
tcre.Dux autem porticus,propter earum crafliorem murum 3 te-
ftudinibus conftabunt.
Imago fupraareamdefcripta,quam in medio litera A. config-
nauimuSjfrontemacetiam latera totius prxfentis xdificij reprx-
fentat. Per liter am A. denotatur eaparsin qua porticus anterior
cxtruendaerit:cuiusquilibet arcus 1 8 .pedum altitudine 3 & 5>.Ia-
titudine terminatur.Pilarum frontes z.pedum 3 latera autem 4. pe
pum craflitudine metiuntur.Supraporticum conftituta ambula-
tio 3 feu verb coenaculum 3 granarioiuo excepto, quemadmodum
& reliqux manliones fuperiores,in 1 1. pedum altitudinemex-
tendetur. At 4-hxcce loca B. D. I. & O.exccptisetiamfuis gra-
nariis 3 in 18.pedumaltitudinemexcurrent.PerG.tradus4.loco-
rum G.H.E.&F.commonftratur.D. minus coenaculum D.ligni-
ficat 3 0 .aliud minus coenaculum O.Qo/ero tradum maniionum
P . Q^&R . (quas ad libitum po teris medianas conftituere) ofte dit.
t
44
S E B. SERLI
Della decimaottaua habitatione fiiori della
citta. Cap. XVIII.
E tre figure qui dauati fono par-
' te deidiritti della plant a qui a-
dietro.La piu di fopra e la parte
di drieto verfo il gran gjardino :
doue fi ficende a efifio per vna fca -
la piana: Jot to la quale e la porta
per defender e alii luoghi fotterranei,md anchor a
per le limache vi fi potra Jcedere. Quato ad alte %-
’gefen’edettonella facia dauanti. Ada parlaremo
della loggia, e delle fine fir e,e porta. L’ altezgga d’
vna colonna e piedi XIII. la Juagroffir^a e la fietti -
ma parte del’ altera. L ’ inter colonnio di me^-go e
piedi v III . D altera de larco e piedi x vi .gli in-
ter colonnij dalli latifon larghi piedi y .Le fine fire Jo
praefii fono larghe piedi HH. & inaltcg^aYil,
quelle dalilati fono larghe piedi v . quelle da baffiofio
nopiedix.in alte^a.e quelle dijopr ay n . piedi in
altera: fopra le quail -vi fono quelle delli granari
nelfiegio.
Lafigura di me^o dinotta la parte interior c
di tutto l’ edificio. Parlando prima della Jala, la fiua
altera c piedi XXX mi. Litrauamenti fuoifono
fftenuti da colonne tofaneje quali haueranofotto
glipiedeflalidi yi. piedi in altera, e far anno alte
piedi 28, La fuagrofe^a fard la decima parte
della fua altera. Quanto agli armamenti di legna
mefivedeneldifegno come fi fiar anno : e la mijura
del tutto, fitrouerd con h piedi nella parte piu baffa.
^ Alh lati dellafiala fi dimonflrano le due limache : le
qualifruiranno eper lime^gati,e per montar fo-
pra la fala:e fono Jegnate R. le due parti D. O fono
gli andtti.L’ altera dequalie piedix y 1 1 1. Le
parti piu alte [opr a gli angoli G. Qvdmotano come
fi amme^garanno e le fiue altezpge,e larghezpge.
Lafigura quagiupiu hajfo rapprefinta pure la
parte di dentro, md per la longhefifia della cafa,coe
s’ ella fojfie Jegata pe’l meTggo.La parte A. dinota la
loggia con il hattuto di fopra. La parte B fignifica il
prirno andito.La parte C .fivede cb e la fa la:e del-
le fine mifure s’ e detto di fopra. La parte I. d l’ altro
audit o,che Jeruiraper earner a da dormirui perne-
cefiitd. La parte K. viene d ejfere la loggia verf
ilgiardinofpra la quale fard vna earner a,e doi ea-
rner ini: e [non di effa vifard lafcala N . per defen-
der e algiardino. Co q ue He figure il pratico Arc hi -
tetto potra codurre l’ edificio fin’ al fine,finga altro
modello materiale , ggr anche difeorrere la fipefa d
preffiopoco.
I ARCHITECT*
Lotus triurtifigurarttm, ad dcclaraitonem decima act ana down*
pert went turn. Cap. XV 111.
Igurcetres quas delineatas hoc loco efte
conipicis, partes pofteriores acinterio-
resdecimxodauxdomus ruralis nobis
1 referunt,atque ob oculos ponunt. Earn
prima ac fuprema earn partem repraden
tat,quse eft verfus maioremhortumftta.
Hicenimeritdefcenfus inipfum maio-
rem hortum,&: hoc per planam quandam feala atque fpa-
ciofam. Vbi& ad locos imos iter fubipfa feala paterede-
bebitrquamuis illud per cochlides etiam rede he coinmo
de alias fieri poftit. Quod ad altitudinis menfuras attinet,
quum de illis in declaratione anterioris partis paulo ante
locuti fumus,hic modo verba de illis facere n5 erit neceft
farium.Locuturi autem folummodo de porticu, de fene-
ftris,&:deporta,aduertimus te columnar cuiullibet pro-
ieduramin i3.pedes,craftitudinem autem in feptimaion-
gitudinis partem excurrere. At intercolumnia in medio
S.pedes, arcus verb quilibet impedes, ac adlatera cbftitu-
taintercolumniappedeslatitudinis obtinebut. Feneftras
fupra ipla intercolumnia polity latitudinem quadrupeda-
lem,altitudinemvero feptipedale afiequentur. Adlatera
porro coftitutie feneftrx y.pedes habebunt in laxamenro:
at in altitudine inferiores quidem 10. pedes, fuperiores
v ero(fupra quas granariorum in zophoro pofitx feneftru-
lx erunt)feptem pedes obtinebunt.
Media figura partem interiors aedificij proponit.Coe-
naculu 34.pedum altitudine attinget, 6 c trabes illiusaco-
lumnisThufcoopere elaboratisfuftentabutur. Stylobat^
^.pedum,ipf^met verb columns 28. pedum altitudinem,
&decimam partem altitudinis in craflltudine confeque-
tur. Quodadligneaarmamentaattinet,ea quomodo fint
conficienda,patet ex ipfius figure delineatione.Quorum
fi forte modulosdefideres,accipics eosex pedibus,ad ll-
los inferius appofitis. Prseterea a lateribus ccenaculi ex
dux cochlides, quas tali litera R.fignatas vides,&:per quas
adftruduras medianas&adcoenaculum fuperius fiet af*
cenfiOjdemonftratur.Literse D.&: O.denotant duos traft-
tusi8.pedum altitudine terminatos. Perlitcras demu G.
& Q^partes fuperiores angulares medianas efte oportere,
&: quas earum turn altitudo tumlatitudo fit, oftenditur at-
que docetur.
Imago vltimo loco adduda, partem earn intrinfecam
<edificij,qu«eftfecundumlongitudinem,non alitcrpro-
ponit,ac fi eain duas qquales partes diuifa ac difleda efiet.
Litera A. porticum ac ipfius ambulacrum, quod Galli
vulgb Galeriamvocant,ponitnobis ob oculos:B. refert
primum veftibulum: C. coenaculum eiusque modulos,,
dequibusfuperiusfumus locuti, fignificat:I. alter tranfi-
tus, qui loco camerx tempore neceflitatis tibi efte poterit^
reprefentat:K. earn porticum denotat,qux eft verfus hor
tum,&:qux fupra fcvnumcubiculum&: duo minora cu-
biculaobtincbit.Extraiftamporticum ad hortum defee-
dentesgradationes N. protendentur. Atq; ex hifee qui-
- demmodbdeclaratis&commemoratis figuris, Architc-*
dusfapiensxdificiumiftud adeo praeclarum, etiamfi ar-
chetypummatcrialem nullum adhibeat, facile tamen in
opus redigere,vfuique accommodate poterit. Ita vtiqu£
videmur illud depinxifie,vt non modo modus conficiei^-
diillius,veriimetiam fumptus ipfi,qui ad extrudionem
requiri poftent 3 innotefcere fine magno labore poifint.
LIBER VII.
45
4«* m* i ’.*»*■*
i
1
I
F tit
4 (J SEB. SERLII
Della cala decimanona fuori della citta. Cap. XIX.
)E loggiealla capagna f anno affai piu
/ bel vedere 3 che le faciate : per cio che
■ la virtu vifiva dilatando 3 & entrado
' nella ofcuritdflra quelii archived piu di
lettOyche non fa amir are vnafaciata tutta piana 3
done non puo penetrare piu oltra.Per il che ho volu
to dimoftrare vna cafa di poco alloggiameto 3 ma bel
lain appare^a.P remieram ete ( come fempre ho det
to ) dauanti la cafa fard il cor tile di perfetta quadra
tura 3 quato contiene tutta la facia deda cafa. Dico
perlo meno 3 md fe far a piu fi>aciofo 3 che fi pofi an da-
realintorno della cafa far a meglio 3 e di piu belle^a.
Daqueflo cor tile adoquefi montar apiedi vi. alia
loggia A.la loghead della quale fard piedi 74a fa
rd larga piedi X.Di quefla s’ entra net andito P>. al-
ii lati delqualevi fono due altre Cda larghe^a di
ciafcuna e piedi xxv .(sr in longhe^a x x v in .
^Al feruitio di ciafcuna v y e vna camera D . di piedi
XIX. edi xii. dalla quale pajfando per la cameret-
ta V.s* entra nela earner ett a G. di piedi 12. per qua -
dro.^Al njfcire det andito f troua vn laflrigato di
piedixxm .largo 3 e piedi LVl.logo:ne i capi del qua
le far anno due earner eE.di perfetta quadratura.il
fuo diametro e piedi xxi .Quefto laflrigato fard alto
dalgiardino al piano del edijicio 3 hauendo lifuoi pa
rapetti d balaufti:doue per la feala ritonda flfeende
algiardino Ldellagrade^a che illuogo coportara.
Laflgura quifopra la piata dinota la parte diuati
della cafa.Prima ciafcun p Hafir 0 fardgrofjo piedi 4.
con la colonna pianaja quale fard piedi 11. e me^go
in fronted far anno piedi xx.in alte-g^aie coflla log
gia.E * le earner e grande far anno di tale alte^aima
li piccoli e hme^am luoghi tuttifl ame^aranno.
La largheTTa degh ar chi fard piedix.e me^o. L y
altera fua fard piedi X VIII. e tre quarti. Larchi -
traueflegio e cornice fopra le colonne far anno piedi
V .inalte^a.Tutte leflneftre faranno piedi v.lar-*
ghe:enelfiegio faranogli lumi delligranari.per aric
chire 1 afpetto della cafafifarano letre torricelle 3 e
dalla cornice prima fin fit to ilfe condo architraue fa
ARCHITECT.
Domus decimanona run txjtdtficanda. Cap. XIX.
Orticuumin capis ere&ioneslongefunt fern
^^per nobis apparentiores, quam Tint fimpliciu
quorumpiam/eu verb planorum, atque mul
tis concamerationibus exornatorum parietu
extructiones. Fitenimvtdu virtusvifiuaho-
minis fimiles columnaru conftitutiones a longinquo pro
fpiciens,le per abfentium partium adumbrationem infige
re quodammodo in eas videatur, atque oblcuritatem ilia
arcuu(quod in planis parietibus fieri nullo modo poteft)
non fecus atque li in propinquo diet intueatur, vt(inqua)
talis ftru&ura tanto apparentior,tantoqj venuftior atque
etiam gratior nobis Temper efficiatur. Perpendentesitaq*
nancpulchritudinemhuiiifinodi axlificiorum, no potui-
musquidem facere, quin tibiin prxTentiaru modum ex-
truend^ talis cuiulpiamdomus,qusenimiruquamuispau
cas manfiones haberet,porticibus tamen abudaret (Sc per
confequens pulchne apparetix efiet)ea breuitate qua fieri
p o fte t, trad er emus. Eth^c quide domus,quemadmodum
Sc pnecedentes,ad minimum tantse amplitudinis aream
quadrata ante fe habebit, quanta: eft latitudinis pars ipfius
anterior.Dico aute ad minimum: quia lifortaftis Tpacio-
lor ea conficiatur, ita vt per earn domus circumiri poftit
tanto &pulchriorem&vtiliorem quoque earn futuram!
nemo eft qui in dubium reuocare poftit. Ex hac ergo area
lie conftituta,pnmum omnium in veftibulu A.longii 74.
pedes,latu verb m.per integras 6-pedales gradationesfiet
alcelio.Ex quailico aditus B.prominebittad cuius lingu-
la latera/ingula minora comacula C.laxa ij.pedes, longa
vero 28.excitabuntur.Porro hiTce coenaculis lingula etia
cubiculaD.i5>.pedesinl6gitudine 5 & iz.in latitudine co-
plectenteSjita adiungetur,vt ex iis per cubiculu F.in aliud
paruum quadratum cubiculu G.ii.pedibusperlaterade-
ftmtum fit ulterius progrediendum. At extra ipfum aditu
deinde ftatmilocus pauimetatus.^.pedum latitudine, Sc
y^.pedum longitudine commenftis,occurret(ad cuius ca-
pita duo cubiculaE.q.xquis lateribus coprehera,&: n.pe-
pibus per diametra terminata attollentur)ac circumcirca
coJumellis informam podij exornatus exiftet. Atq; h^ec
quidem, quoad compolitionem areas buius 1^. domus In
cuius hortum I. e N podio modb explicato defeendetur, at-
que fcalxipfxy per quas defeendendum erit, rotunda ob-
tine b unt figuram.
Quod verb ad ortliographiam illius attinet,ea Fcito per
earn figuram denotari,quam fiipra ipfam Ichnograpia de-
lineauimus. Paraftadum frontes lingulse adiudis colum-
narum planis, quxi.pedibus&medioconftabunt^pedu
craftitudine menlurabuntur. Column^ in lo.pedumalti-
t’udinem excitabuntur. Quam altitudinem porticusetia
&maiora cubiciila, prater minores,quse median^ coftru-
rdpiedi xV.L } architraue fire no e cornice faranno * ^nis erunt,aftequentur. Laxamentu arcuu in io.pedes
la quart a parte meno alti di queldi fotto:e nelfleno extendetur Eoiftvlinm J oc^.quaarantes
r f; iii- • rri . xreri j tur * 11 P llt y llum ? 2o pnorus&: coromx in pedum
Jar anno glilumi delligranan. EJe altre mifurema- altitudinem producentur.Omnesfeneftra: y.pedumlati-
cherannoji piedi fitto la piantafopplirano al tutto. tu< Enem confequentur.In zophoro granarioru feneftelle
collocabuntur.Vtautem domus lixe canto illuftrior can-
•u ' -a . r r . toquemignifiocnorcfficiamr.tnbuseaadornabicurtur-
ribusjaquarum quidem coromcibusvfqucadinfenoraepiftylia, 1 j.intercurrenc pedes. Epiftylioru zophororf.
Kcoromcumextenfu ones m hifee tm-nbu^quartapacteminocemconfequentur altitudinem, quam primiord
nis illaep.ftyba.zophon&coromces.Demquehicquoquegrananorum lumen, per feneftellasin zophoris c5-
ftruftastmbibetur.Quibus lie declaratis,quantumms fortaffis modulus omnes offerre tibi hocloco non nnrne
nmus,eos tamen epedibus apudIchnographiamfubfcriptis,colligere fine labore poteris. F
SEB. SERLII ARCHITECT,
Della vigefima habitatione fuori della citta. C. XX. Domus vicefimx campeHris. Cap. XX.
N altro mo do ji potrafare vna cafa quaf
al mo do della pajfata,ma fin^a loggia: im-
§i§ maginandoji che dauanti d ejja fia vno [pa
ciojo cortile murato intorno , dal quale ji
montar a piedi v .per lomeno,ad vn terra^o 3 o feliga-
to,che dir lo voghamoie fard fegnato A. la fua longhe %
^ a fard piedi lx v x n . e fard largo piedi xxyi. hauen
do ilfuo parapetto d balaujli.In vno de capi vi far a v-
nacamera B. di piedi Xxnii.per ciajcunlato. Dab
altro capo vifard vna camera C. daltre tanta lon-
ghe^a:c larga piedi xx.hauendo al fuo feruitio vn
earner ino di piedi X.ev.& vna limacaja quale fir-
uird per montar e ad alto >& anche foprail camerino,
chepraamme^ato.Dipois entr a nebandito D. di
piedi XII .e x xii U.D aide fro lato v 3 e vna fala E. di
piedi xxilll .eXL. al feruitio della quale ci e vna
cameretta F. di piedi xi.exv III. lato diejfav e
<vn piccolo camerino, &vna limaca. Dab altro lato
deb andito vi fono due earner e G . H .di perfetto qua -
drato:il diametro di ciafcuna e piedi xxim. Fuori
de l andito ci e la feala per defeeder e algiardmo fegna-
to 1. Lagrandez^a del quale fard a volonta del pa-
drone. -
Lafgura fopra la pianta dinota la parti dauanti
della cafa:md e da fapere che le due earner e B. C . h an-
no fopra ejfe due altre earner eimdli luoghi D.E.F.G.
H .che fono vna tirata di memhri appartati , non haue-
r anno fopra fe altro che ligranari. Prima f mo tar a dal
terraxzpper la feala a meygza limaca da dot lati, come
fvede,al piano di tutta la cafa>e da effo piano jin ft to il
primo architraue fono piedi X X . che fard b altera di
tut tele earner e,e fala ,e b andito: md li earner ini s am-
me^arano.L 3 altera de larch itrauefegio , e corni-
ce frdpiedillll. D alia cornice fin fotto iff condo ar-
chitraue fono piedi xv.&il parapetto delle fneflre e
piedi hi . L 3 altera adunque delle feconde earner e fa-
rd piedi X yin .Ilf condo architraue, fregio e cornice
far dm piedi: e nelfegio farano le fneflre del granaio.
Tutte le fneflre far anno larghe piedi V .le prime far an-
no alte piedi x.le feconde far anno piedi x . Le fneflre
haflarde fopra ejfe fono per render e maggior luce aide
flange: e fir mr anno alii mezgati. La larghe^a della
porta fard piedi vi.e t altera fard piedi XU. fit to la
volt a della fala fard la porta che feende alii luoghi fot-
terranei.
Staliaquoque Ipecies domorum in cam-
pis extruendarum, qux quamuis portici-
bus careat,advifumtamen extendendum
ac diflipandum quam maxime confer-
re folet. Earn hoc vicefimo loco docere inftituimus.
Voloautem imaginerisantehancvicelimam domum
lpaciofam quampia aream, qux vndequaq; muro aut
certe parietibus circundata exiftat. Ex ea primo in pa-
uimentum A. lapidibus inftratum, pery.pedu grada-
tiones afcendetur.Eainlongitudine 68. pedes, in lati-
tudineaute2,6.pedescotinebit,podiisqs fuis ca elega-
tia qua fieri poterit,illuftrabitur.Pr£tereain altero hu-
ius pauimentatifinecubiculum B.^.pedibusperfin-
gula fua latera definitunr.in altero autem, cubiculu al-
terum C. eiufdemquidemlogitudiniscumilloalio,at
zo.tantummodo pedum latitudine menfuratum.Item
ad huiuscommoduparuum cubiculu longu io.pedes,
latum autem y.pedes,&:cochlidcs, per quam ad altio-
resmanfiones atque adparuum cubiculum medianx
ftru&urxpertingemus,excitabitur. Cxteriim extra i-
pfum podium tranfitus D. pedum i 2 . 1 atitudine,&: pe-
dum 24.1ongitudine terminatus coftituetur. Ad cuius
dextrumquidemlatus coenaculum E: longum ^.pe-
des, latum verb 24. paruum cubiculu F. n.pedibus fe-
cundumlatitudinem,&i8.fecudum longitudine me-
furatum,ac cubiculo quoque exiguo& vnacochlide
illuftratum. A finiftro verb latere dux camerx G. &H.
ambx quadratx,&: vtraque 24.pedum diametro defi-
nita,attollentur.Ybi tandem in exitu eiufdem trafitus
feala eaconftituetur, per quam in hortum I. defeedo
tur:cuius amplitudo domini arbitrio conftabit.
Quod verb ad illius orthographiam attinet,eaper
imagine, quxfupra Ichnographiamdelineataeft, fei-
to nobis ob oculosponi.Etnotaquod duo quidemilla
cubiculaqux literis B. 6c C. fignificantur,fuprafe duo
adhuc alia cubicula obtinebunt. Yerum mafiones re-
liqux, literis nimirum D. E. F. G. 6c H.defignatx,pr^-
tergranaria nihil omnino confequentur. Erit verb a-
feenfus in fubdiale pauimentum per fealas in formam
cochlidiscuiufdam medix extrudas,idq;(queadmo-
duminareadeIineatueft)aduobusfuis lateribus. Vbi
fi dei nde altitudinem ipfius xdificij mefurare incipias,
a piano vfque ad epiftylium 2o.pedes intercurriiTe a-
nimaduertes. Eaenim erit altitudo omnium manfto-
num, prxter minora cubicula 6c medianas coftru&io-
nes adepta.Primi ordinis epiftylium, zophorus 6c co-
ronix ad 4.pedum altitudinem erigentur. Ab hac co-
ronice vfque ad fecudi ordinis epiftylium impedes: in-
terponentur.Pluteifeneftrarum3.pedibusmetientur:
fietque fic vttota fecundorum cubiculorum altitudo
in ododecim pedum extefionem protendatur. Secu-
di ordinis epiftylium, zophorus & coronixtres pedes
in altum excurrent, eruntque granariorum feneftellx
inzophoro collocatx.Feneftrarumlaxametum quin-
que pedibus, altitudo autem decern pedibus termina-
bitur. Primarum altitudo decern pedibus, fecundaru
cadem erit. Feneftrx fupra ipfas, quas Ipurias vocant,
proilluminationemedianarummanfionum,ac etiamvtipfx quoque maiores manfiones tanto clariores red-
dantur,conficientur.Interftitium antepagmentorum ianux fex pedibus, altitudo verb illorum duodecim pedi^
bus conftabit.Sub graduum fornice ex fores conftituentur,per quas ad locos fubterraneos intrabitur.
111 .'- *• . - -•
5 e SEB. SERLII ARCHITECT
Delia zi.habitatione fuori della citta. Cap. xxi. Dommruralis. Cap. XXI.
A habitations qui dauanti dtmoji rat a y h ant-
ra quattro appartameti feparati bvno dab al
tro : no dime no per vie fegretefipotrd paffare
dab v no abaltroievifara vna cor te net me7~
Tpd’otto lau. Dauanti a effii habitations vijard il cor tile ^co-
me ho detto deb altre:dal quale fi 'mot ark no meno di ^ piedi
alia loggia A. La fua longheTfa fard piedi L. e larga xii.Di
quejla s entraneb andito Y.dipiedi fi. eii.acantoal quale
e vna camera G.Dipoifi truoua la dietrocamera D. alferui
tio della quale e vn camerino E. ela limaca : de iquai luoghi
perviafegreta Yfipaffa alia Jala G.di piedi ji. e 24. al Jer-
uitio della quale fono tre luoghi H. I. K. dr vna limaca.
bvfcir di effa fala sentra nelta corte di forma ottogona fegna
ta L. di piedi l. per diametro. Jfuesla corte haurd quattro
arconi'it . h quali far anno per federui [otto al coperto. Paf
fando la corte fi truoua vn andito M. della proportione del
primo : a lato del quale vi fono doi luoghi N. O. Fuori deb
andito ve vna loggia P .della mi. [ur a della prim a: md va-
riata di forma. Ritornando in qudfiab altro lato vifono doi
luoghi QJl. dalli quali fi pajjd alia camera S.edi quella s-
entra Hella camera T. dalla quale fi paffia alle camera V. X.
Della earner all .fi.vdalli doi luoghi Y. Z. dr euui vn ca-
merino , e la limaca. Jfiuiui e da not are che la fala e ledue_j
earner e T. V .far anno di piedi x x. in alteTfa. Tutti glial-
tri luoghi far anno ammeTfati: x 1 1. piedi far anno alti lipri-
mh v 1 1 . piedi quei difipra^ fir vnpiede peril folaioj chefon
venti. Ne vi mancano limache per falire a efii meTfati.
Le tre figure qui fopra la plant a , dinotano tre apparta-
menti y per cio chebaltro non fipuo vedere. Jfuello di rneTfio
A. ela parte qui dauanti , la quale (come ho detto delbaltre)
e alia dal cortile piedi v .per lo meno. A alt e7fa.de lie colon -
neangolarij che fono Doric he , e piedi xx.e fono infronte_j
la fettima parte. La fronts de pilaBri e piedi 11. mdfono per
fianco piedi hi: fotto h quali ve vn muncciuolo dvn pie-
de emeZfio alto. La largloeTfa di ciafcuno arco e piedi viii.
A alteTfafuae piedi xvi. emeZfo. Aarchitrauefiregiot
cornice fard piedi v. in alt eTfia: enel fregio far anno le fine-
Hrelle delgranaio. Le fined re fotto la loggia fono lar ghe pi-
edi in. ma quelle delle doi appartamenti dalli lati fono pi-
edi quattro in largheTfa. Di molts mi fire cti 10 non ho frit
tefiitrouardiltutto co l compafif e con h piedi piccohfotto
la pianta . Lafigura pm alt a fegnata P. diuota la log fia di
dietro verfo il giardino: la quale e molto differ ente dalla pri
ma . Lafigura minor e fegnata 4 " .rapprefenta vno di que
gh drconi y che fono nel cortile^per siar afedcre a l coperto .
Turn bedificio fard cauato fotto , eccetto ilcortile: doue fa-
ranno tutte le officine della cafa. Lafigura pic cola fegnata
* dinota vna di quelle faccie del cortile , doue sentra nelta
fala G. quinque pedes in altum exurget. Altitudo angularium co
lumnarum,qua: Dorico opere conftabunt,in2o. pedes proferetur: frons vero carumfeptimam partem altitudi-
nis confequetur. Pilarum frontesduobus pedibus, at tranfuerfa carum tribus pedibus commetieturrinniten-
turque muro cuidam exiguo, vno & medio pede in altum eleuato. Arcuum interftitia o£fc> pedibus, altitudo ve-
rb lexdecim pedibus Sc dimidio menfurabitur. Altitudo epiftylij, zophori Sc coronicis quinque pedes obtine-
bit, fientque feneftella: granariorum in zophoro. Fbneftne qux Tub porticu ftatuentur, trium pedum latitudi-
nem fortientur: atilhc quaYuntin lateribus sedificij, quatuor pedibus terminabuntur. Reliquos modulos, quos.
hie breuitatis gratia omifimus, ex iis pedibus circino fumes, quos fub ichnographia deferipfimus.
FiguraconfonanteP.defignata,eampartem porticus denotat quseeftverfus hortumfituata. Quae quantum
ab alia porticu diderat, clarum eft ex illius conftitutione.
Figura minor, quam * fignauimus,vnam ex iis arcubus rcpraYentat, quos in cauxdio fedendi& fpe&an-
di gratia, extruendos effe retulimus.
Porro totum hoc icdificiurn, prseter fuum causedium 7 fubtusconcamcratumcfTeoportebit: inquaquidem
concameratione officinasipfas conftituere recordaberis.
Figura denique* ligno connotata, earn nobis commonftrat partem, per quam in ccenaculum G. eft tranf-
euidum.
Omus cuius areamhic delineauim*,etfi
quatuor feparatas habitura fit partes,
obtinebit tamen ea vi as quafdam fecre-
tiores,per quas ex vna in alteram como-
de pertranfiripoterit.Habebit quoque
in medio cauiedium odagulare, item in
fronte, ad fimilitudinem reliquarum,a-
ream quadratam. E qua primo in porticum A.longa quin-
quaginta pedes, lata verb duodecim, ad minimu quinq uc
pedum gradationibus afeendetur. Hinc poftea in tranfi-
tum B. fi. pedum logitudinc, & 12,. pedum latitudine ter-
minatum,fietingreflio. Ad cuius alteru latusprimum cu-
biculum G. deinde coclaue D. tertio paruum cubiculum
E.& deinde cochlea quoque vna annebtetur.Hinc per via
fecreta F.in coenaculum G. 52. pedibus in longitudine, Sc
24. inlatitudinedefinitum,intrabitur. Ad cuius cbmodu
Sc vfum tria hxc loca H.L& K.conftituentur: atqj mox po
flea his omnibus cochlea quoque altera adiungetur.Ex-
tra cmnaculum in o&ogonu cautedium L. yo. pedibus di~
ametraliter cbmenfuratum, erit ingreflio : quod 4. maio-
res arcus figno 4 - fignificatos obtinebit,ca nimiru de cau-
fa extruendos, vt hominibus interdu fub cooperto illic fe-
dere liceat.Exiturus ex hoc cautedio,habes ftatim aditum
M.eiufde proportionis cum illo primo, locifqj N. Sc O.ala
tere exornatu. Extra quod rurfus porticus P. sequalis qui-
dem mefuris priori, at alterius Sc diuerfe forma:, quam eft
illa,apparebit.Atquehoc quide quatumadiftudlatus hu-
ius ftrudurte. In alterofuo latere primo locos CX&R.ha-
bebis tibi obuios: e quibus in cubiculum S. ex hoc verb in
cubiculum T. Sc ex hoc rurfus in cubicula Y. Sc X. in trabi
tur. Tandem ex ipfo cubiculo T. ad locos Y .Sc Z. pertra-
fibitur: vbiparuu cubiculum quoque vnumexurgct,atqy
vna etiam cochlea eminebit: ficq; tota tande domus fuam
fortieturperfedionem.Aduerteverbhocloco,qubdcce-
naculum ipfum Sc duse camera: T. Sc V. 2o.pedes in altum
excitabuntur: at reliqua loca omnia medians conftructi-
onis exiftent. Fietque fic vtinferiorum quidem altitudini
duodecim pedes, fuperiorum verb feptem, & pauimento
vnus pes attribuatur, totaquemedianarum mankonum,
tarn videlicet fuperiorum quam inferiorum altitudo, ma~
iorum manfionum proportioniatque altitudini adseque-
tur, Sc in vniuerfum viginti ea pedes adipifeatur. Tres
figura: fupraichnographiam collocate, trium edificij par-
tiurn orthographiam nobis commonftrant. Vbi quidem
quarts partis orthographiaideo non producitur, quod ea
in delineationc locum habere non potuerit.EaliteraA.fi-
gnata eft, Sc parte ipfun anteriore connotat. Qua: (quem-
admodum anteainfinuauimus) abareafua ad minimum
LIBER VII.
5 1
r
jz SEB. SERL1I ARCHITECT,
Della calaiz.fuori dellacitta. Cap. xxii, Ve domo rurali, Cap. X XII.
VcTta qui dauanti la plant a della cafa,
haueraforma di H. per cio che li appar
tamenti dalli lati feruiranno perle^j
duegambe , c la loggia faraper la par-
te che trauer fa. Si prefuppone vn cor-
tiledauati la cafa, del quale sentra m
vngiardwetto A. Di quest o Jimonta
pie div.a vn fehgato B.al piano del quale ve la lo ggia C .pi~
edi xlviii. longa , e xn. larga: hauendo in vn decapi vna
fala D . di piedi xxim. e xxxvi. Da vn lato di ejfa ve vna
earner aSL. ditanta longheTfia, quanto e larga la fala, & in
largheTggae piedi xvm. alferuitio della quale ci fonoli doi
luoghiY. G. Dal’ altro capo della fala ve vna camera H. co
doi luoghi I. K .dr vna limaca. Pajfando la loggia fi truoua
vn la'Hngato L. Nelcapo di effo ve vna camera M. e dipoi
s entr a nella camera N. che alfuo feruitio ha la camera O.
co l earner ino P. e la limaca. Dal altro capo di quell a tirata
v'e la earner a Q .con li doiluoghiR. S. & alvfcire del la-
sin gat o L . fi truoua ilnpofo della feala T. che feendeda tre
lati algiardwetto V. jfuanto a diuerfe mifiire(ch io ho laf
fat o, per non effer longo inferiuere ogni minuteTfia) gli piedi
Jott o la plant a foppliranno altutto.
Lafigura done e la loggia fegnata B.e la parte dauanti
della cafaulpiano della quale e alto da terra piedi v. dal qua l
piano fin fottob architr aue fono piedi xvm. che far a laltefi
7 gi della fala e earner e principalh e della loggia: md le earner e
minon e h earner ini farano ammeTfati. ‘parlando della log-
gia, ciafcunpilasiro e grojfo in front e pie din. e tneTfio: eper
fianc oe piedi in. La largheTfia d'vrt arco, e alquantopiu di
vn. piedi, e la fua alteTfia e intorno a piedi xvn. Lialtefi
Kd del' architr aue, fregio e cornice, e piedi v. e qui pajfira la
copertura della loggia: mail doi appartamenti dalli lati,fi
habitaranno anche difopra. Le colonne loniche far anno al
tipiedi xvm. & in fionte piedi n. Jfiglle difopra fino al-
te piedi xv. efi infionte piede i. emeTfio: la cor nice, fregio
e architr aue fopra ejfefara la quart a parte minor e delpri-
mo. f^Aquesh doi lati non ci accadefineslre,mavi far anno
quattro belli efiaciofi luoghi, per metterui pitture: md che
jiano di dottamano: o fia lajfito la muraglia bianca: per cio
che done fivederanno pitture goffe e lorde,fi potra con fal-
dogiudicio giudicare, che 1 1 padrone diquella cafii, o chi /’-
hafatte depingere,fia odipoco giudicio,o auaro: perches
li buonipittori non fipoffono hauere fe non con larghi doni,e
preTpfi gr andi. E per cio Agoflino Chigi Senefe,prmcipc_j>
de mere anti a fuoi giorni,fu efara fempre riputato di buo -
mfiimo giudicio , per effere nella fua cafa in Roma belli fi-
me pitture, dimano deldiuino Raphaello da Vrbino,e deb
intendente Baldaffarr e Perufifi Senefe, e d'altri anchor a.
Omus cuius platam feu arcam hie pr#-
mifimus,formam afpirationis H. con-
fequetur. Quippe quod partes quidem
illius duas laterales,in modum earum
duarum linearum conftituentur, qux
in ip fa litera perpendiculariter furlum
versus edudse funt: ac porticus qua ob-
tmebit, linear vices quse tranfuerfim ipfas redas fecat,o-
bibit. Velim autem te ante hoc sedificium aream vnam
pradiipponere, ex quainhortum A. primo pertranfeatur.
Ex quo ftatim deindc adpauimentatumruderatu B. quin-
ine pedum gradationibus in fublime afcendetur.Hic por
ticus C. 48. pedum longitudinem,&iz. pedum latitudine
peruagata poftea ftatuetur. Quip in altero quidem fuo ca-
pite, primo coenaculumD.24. pedum latitudine, teflon
gitudine definitum: deinde cubiculumE.longum quan-
tum eft ipfum ccenaculum,fed latum 18. tantummodo pe-
dcs:tertio duo haxlocaF. Sc G.fcamerxE.maioris como-
di gratia adiundajconfequetur. At in altero fuo fine cubi-
culum H.duos item locos I.& K.Sc cochleam etiam vnam
habebit:ficque tandem totamfuam perfedione atque cc-
pofitionem aflequetur. Porro tranfiturusipfamporticum
habebistibirurfus obuiumaliud pauimetatum ruderatu
L.ad cuius quidem alterum ftnemduo cubicula M.&N.
item coclaue O.cubiculum paruum P.& cochlea vna. Ad
alterum verb cubiculum Qfifi duas al ix manfiones R. Sc S.
annedentur.Denique extra hoc pauimentatu areola tan-
dem fcateT.conftirgetjeritqj in hortumV. a tribus ipftus
fealaepartibus feu verb lateribus defeenfto. Quodautem
hoc loco modulos omnes huius conftrudionis no poftii-
mus , id non ob aliam caufam fadum efte a nobis putato,
quam vt breuitati ftuderemus : quos tu ex pedibus , quos
inrra ipfam plantam delineauimus,fine laborc excerpere,
&: ad vliim accommodare optime poteris.
Delineatio ea porticus quam litera B. confignauimus,
partem anteriorem sedificij nobis oftendit.Que(quemad-
modum ftiperius relatum eftjj.pedes eleuabitur a terra.Et
a piano quidem illius vfque adepiftyliumi8.pedum alti-
tude intercedet.Cubicula omnia & cellulsemedianseftru
duraeexiftunt. At coenaculum, camerse principales& por
ticus 18. pedum pro tenfionemfortientur.Pilarumfrontes
1. pedum & dimidij, latera verb ipfarumtrium pedum la-
titudine metientur. Arcuumlaxamentafeptem pedibus,
& plus aliquantulum, altitudines autem circiter feptem-
decim pedibus terminabuntur. Epiftylium, zophorus Sc
coronix quinque pedesin altu protendentur.Vbi quidem
etfitedum ipftus porticus eminere poftea incipiet, a late-
ribus tamen conftitut^ manfiones fupra fie alias adhuc ha-
bebunt habitationes. Columnar tafuperiores quam etiam
mreriores lorn co opere conftabunt. Inferiorum altitudo in ododecim pedes afeendet: frontes verb earn in du
orum pe 11m latitudinem porrigentur. Item iuperiores alt^ quidem quindecim pedes erunt: at in fronte vnun
tantummodo pedem cum dimidio habebunt. Prarerea coronix, zophorus & epiftylium fecundi ordinis quart
partem ems altitudmis afTequentur,quam primi ordinis obtinuerunt.In hifee autem duobus lateribus fic emirn
n . S) leneftras ftat,uere non eritneceftariu. Sed 4 . pulcherrima Sc fipaciofiflimalocain his conficientur,qu«ve
elegantibus piduris depmgentur,vel verb folummodo dealbabuntur. Alias etenim,fi videlicet turpibusquibuf
dam dercedentur delmeationibus,nemo eft qui ccnfcre non poftit,dominum iftius domus vel omnino parui cu.
luidam iudicij,qm pulchras figuras eis addere nefeiuerit, vel verb auaru admodum fuifTe, quod doeftos piddres
(qui nonmfi largis muneribus iummi% prxmiis coparari folcnt) ad ea depingenda adhiberc noluerit. Nam hint
cuemt lllud quod Auguftinus Ghifius mercatorum quidem veriftimus princcps, maxime ab omnibus laudari ft
ieat,maximiq5 mdicij vir fuifle dicatur.Is enim vt domum fiuam, quam Romae habuit,elegantiffimis exornaret fi-
guris,no fimphees & ignaros, neq; quofeunque/ed felediflimos comparauit fibi pidores.Diuinum enim illun
Kaphaelem Vrbinenfem, Balthafarem item Per uzzium Senenfcm,ac alios fimiles adhibuit viros. Qui quanta
cumelegantia domum earn depinxerint, patetex operibus illorum, qu* Romx in ipfii domo extant. Yerum no!
Jus modoommis,advigefimamtertiam domum tandem veniamus.
T T n v t? t t
54
SEB, SEXLII ARCHITECT.
Della liabitationc ventefima terza alia villa.
Cap. XXIII.
Vesta habitations hauera forma del 1.
quanto alia -plant a: nevifarano molti ap-
partamenti. T utto illuogo infieme ajfai pia
ceuole dr artijiciofo . Vnm a ft prefoppone v-
na muraglia intorno a quest o fito^con vna
larga prateria intorno , della quale e vna
' fontanaie fono giardtm intorno atedificio.
Da quest t giardwifi mont a v. altrtpiedi al piano h.per vna
fcaladatre latifioue e vn andito, net capt del quale pajfando
per vna limaca , sentra in due earner e C. di ptedt xxv.per ogni
la to , hauendo alfuo feruitio li earner ini D. tent rare della
cafave bentrataH. piedt xxx. longa , e xvm. larga. Dal
lato dettro vi fono anticamera e camera F. G .di piedt xxx.
per quadro. Dipoivela dietro earner a W.dt piedi xxx. exxv.
Dalaltro lato debentrata ci e vna fala I. dt piedt xxx. e lxii.
al feruitio della quale e la camera K. longa quanto e larga la fa-
la: dr effa e larga piedt x x 1 1 1 1 . At v fare del entr at afi truo-
ua vn andito L. in vn capo del quale paffando per vna camera
M. col earner mo N. Lfaltra O. col earner mo P. Lequali fono
della grande'H a delle prime. Dal andito L .ft ' fmont a piedt v. al
giardino Qfidoue e vn altra font ana. s£lli quattro angoli del
giardmo vt far anno quattro tribunette R .per ntirarfi al coper -
to. I l diametro dt ciafcuna e piedt x v. At v far del giardmo ve
lafeala S.per defender e cinque altri piedt al piano della prate-
ria. Sein quell o fit o vifitra acqua forgenteffara bene: quando
nonvene fa fit fa r a n no due con fe rue alhlati det edificio'.e rac -
cogliendo l deque da tutti li tetti in effifi far anno le medefims
fontane artificialede quail acque feruiranno alia cucinafa quale
far a fit to tedificio con tutte le altre stance pel feruigio della cafa.
Lafigura fipra lapiantafegnata B. rapprefenta la parte da-
uantt della cafa: do ue la fala e ledue camere non haueranno al-
tro che ilgranaio di fipra: ma l entr at a con le due camere C. ccn
li fuoi earner ini, haueranno fipra eft luoght altrettanto dappar-
t ament o: e cofi haueranno taltre due earner £ M. O.percio chs
eiuelle cinque eleuationi far anno bella villa alia compagna . Le-
dificio pnmo far a alpato dataltro piano piedi x. Dal piano del-
la portafinfotto tarchitraue farapiedixxnn. it architraus,
ilfiegto e la cornice far anno piedi vi. in alteZfa: enel fiegio fa-
ranno li lumiper il granaio: ma talte7fa della ftla e delle came-
re maggiori farapiedt xx. Tutti li altri luoghiminori far anno
ammepati.Dallapnma cornice , fin fiotto tarchitraue fe condo vi
fono piedt x v 1 1 1 . ilfecondo ar chit raue, fir egio e cornice far a
la quart a parte minor e delprimo: e fe altre mtfure far anno fior-
date con li piedi f otto lapianta fitruouara iltutio.
La figura piu ad alto , fegnata H. dmota vna delle tesle det
edificio-.douefono le medefime mi fur e, e nelmtTfio, done ela rP.
ve la con fir ua dalt acque piouans.
De domo camp e fir i. Cap. JCXIII.
A^cvicefimatertiaftru&ura, quo ad
fuam aream, ad fimilitudinem atque
formam liters vocalis I. coponetur:
6 c quamuis'paucas lit habitura par-
tes, erit tamen latis turn amoena turn
quoque artificiofa.PraTupponedum
autemprimo loco eft, eammuro at-
que lato quodam fpacio feu prato vndequaque circu-
datameITe:equo per fealam rotundam in planum A.
quinque pedes in altum afeendetur. V bi quide in me-
dio fonsvnus&circaipfum elegans atqj amcenus hor
tus coficietur. Rurfus ex horto 6 c loco ifto in aliud pla
num B.per trimembrem quan dam fealam, quinque a-
liis pedibus conftantem, erit afeendendum. Ad cuius
quidem finem tranfitu quodam conftituto, per cochli
deminduodeinde cubiculaC. tranlibimus, quorum
lingula lateraftngulis viginti quinque pedibus termi-
nabuntur: habcbuntq5,maioris commodigratia,duas
cellulas D. fibi annexas. Hinc ingreflurus tandem cor
pusipfum sedificij,habebis tibi obuiam introitum E.
triginta pedum longitudine, &: o&odecim pedum la^
titudinedefinitum. Ad cuius ftniftrum quidemlatus,
cubiculum &: antecubiculum F. & G. triginta pedum
in quadratum conftantia, item conclaue H. longu tri-
ginta pedes, latum autem viginti quinque pedes, an-
ne&etur. At in dextro latere coenaculum I. triginta pe
dum latitudinc, &: fexaginta duorum pedum longitu-
dine menfuratum, ac prseterea cubiculum K. longum
quantum eft ipfum crenaculum,verum 14. tantum-
modo pedes in latitudine comprehenfum, obtinebit.
Prieterea ad exitum iftius introitus olFeret fe ftatim ve
ftibulum L.in cuius altero capite tranftens cochlidem
primo cubiculum M. &: deinde cellulam N. at in alte-
ro cubiculum 0. 6 c cellulam P. vnius eiufdemq; pro-
portion^ cum illis aliis,reperies.Porro ex hoc vefti-
bulo L. in hortum Q^per gradationes quinque pe-
des in fe compledentes, erit per decliue recta defeen-
dendum. Vbi limiliter, vt ex altera parte,fons vnus fta
tuetur.In quatuor verb angulis quatuor teftudines R.
quas Tribunas Italicevocant, adimbrem cuitandum
conftrudae, quindecim pedes in diametro quolibet
compledentes,locabuntur. Vltimb tandem ex hoc
horto per fealam S. limiliterquinquepedum altitudi-
ne terminatam,in ipfam domus aream ac in pratum ip
fum defeendemus. Vbi quidem ft viua fortaftis aqua
haberi poftit, bene quidem: fin minus, non incogruet
duas cifternas in eo conficere, atqj aquas e tedis def-
cendentes, in eum finem in illas immittere,vt>C£e ad v-
fum culinse(quse cumrcliquisofficinisfubterraneafuturaeft)proneceffitate haberi poflint.Figura fupra ipfama-
ream, quam litera B. inferiptam intueris, faciem diredam huius vicefimi tertij xdificij repraTentat.Ccenaculum
6 c duo illius cubicula, prater granarium, fupra fe nullam aliam conftrudionem obtinebunt. At fupra introitum,
fupra duo cubicula C . 6 c fupra earum minora cubicula, aliae adhuc totidem manfiones 6 c totidem loca conficien
tur.Sic duo quoqs cubicula M. 6 c O. alterum adhuc confcqu etur fupra fe ordinem:fietq5 fic,vt ob quinque hafee
manfionumeleuationesdiuerfasjipfavniuerfaftruduratatb elegantiortantoqjamoenior fit nobis apparitura. A
primo atqj ab inferiori piano decern pedes infublime affurget,vfq5 adalteru fuum planum. A piano ianuas vfq5 ad
epiftvlium,i4. pedum altitudo interponetur.Epiftylium,zophorus &coronixfexpedualtitudine terminantur:
in zophoro feneftrse granaria illuminantes cbftituetur. Altitudo coenaculi 6 c maioru cubiculoru, in 20. pedes ex-
curret: at reliqua minora loca omnia mediana conftrudione adipifeentur. A prima coronide vfqj ad fecundi or-
dinis epiftyliu iS.pedu altitudo protendetur. Epiftyliu,zophorus 6 c coronix fecundi ordinis quarta parte minorc
altitudineaflequentur inferioribus. Si quifortaflis moduli omiftiefteviderentur,eos ex pedibus infra ichnogra
phia delineatis petere memineris. T ertia figura, quam afpiratione H.conotauimus,vnu nobis ex ipfius sedificij
capitibus proponitfin quo eofdem feruabis modulos,quos in aliis partibus obferuandos efife diximus. At fignum
4 .receptaculum aqua: pluuialis connotat.
LIBER VII.
iS
B
r
Jss£22
i»A .&&£«§&
mM
5 <r S E B. SERL 1 I
Dellacafaxxiiii.fuoridellacitta. Cap. XXIIII.
Deft a cafdja quale copiffeil numero del
li ventiquattro no far a tantofuori del
comun’ vfocome Jono flute laltre 3 md
pertanto iononn'ho pero mai veduto
vna fimile. Egbe ben vero 3 cL io ne ordinaivna a Fo
tanableo, che ha di quefla maniera : md la prefiente
tiene piu perfettaforma.Prima abetrar della porta
fi truoua vn cor tile di perfetta quadratura 3 ildiame
tro del quale e piedi 133, & e fegnato A. all’intorno
del quale far a vn feligato di piedi 9 .piano: il rimane
tefard pedete a quattro acque 3 doue fi racoglierano
tuttelacqne per vn co dot t o.D aide fir 0 lato vifiard
la cucina B . a canto a la quale evn luogo per bifigno
d'efja G. dab ultra latove n’e vn* altroD. Piu oltre
v'e il tinello E.e qua neb agolo ci e vn * altro luogo F .
Appreffiofimotapiedi V .per la fi ala G.advnalog-
giaH.. della quale s entra neb anditol. di piedi 24.
per ciaficuno lato. Acato a queflo ve la fala K .piedi
L.longa:enelcapo di ejja v’e vna camera L.di piedi
XX . e xvili. che hdalfiuo fir uitio vn camermo M
Dal altro lato deb andito e baticamera N .ela came
ra O . di piedi x XI II 1 . ciafcuna per ogni lato 3 haue
do al fuofieruitio la dietrocamera P.Da quefia fi pafi
fa ad vn luogo de paffeggiare Q^che in F racia fi di-
ce galeriamel capo del quale evnacappella. A bvf
cir del andito fi truoua la fcala R .per la quale fifino-
taalgiardino S.efettola fuavoltav e la porta per
defcendere alle canone.
Lafigura fopra la pianta dinota la parte dauanti
verfo 7 cortile:nelmezg(o della quale ve la loggia al
ta dalla corte piedi V. Li pilaftrifopragb angoli Jon
grofii piedi ill .per ognilatoiquegli dime^o fono il
medefimo perfianco 3 mdinfrontefonoper la metd.
L altera loro e piedi iz. dalli capitelh fin fotto l ar-
ch itraue fono piedi vn. b arch itraue ftregio e corni-
ce e piedi 11 n . Tutte le fineflre fin larghe piedi v . le
prime fin ’ alte piedi iz. Quelle fiopra la cornice fin
alte piedi vn.e me7g(o:md quelle accato alia porta
fin piu flrette. La portae larga piedi vi.e alt a x . la
parte sul angolo fignata L . dinota come ft ar anno le
officineje quali farano amezg(ato 3 come fi vede 3 per
cio che fopra effe officine farano camere 3 oltra quelle
che fono in galata fopra effe: md a b altro angolo P. e
la parte doue e lagaieriada quale eleuata dalla corte
piedi y.e fotto ejja e cauato: & ha difipra vn altra
galeria 3 come fivede. L altera di ejjagaleria fard
piedi 1 8 . e cofifird lafalaele earner e principals md
le mczpgane egli luoghi piccolifamme^arano. So-
pra la fala 3 ilveftibuio e le earner evi farano tutte ca
mere per lafamiglia : laffandoui vn andito verfo la
corte: e fiopra laloggiettadi me^ovifardvn ter-
raxjto ]coperto,per affacciarfi fiopra la corte .
ARCHITECT
JDe Xxiiu. domorurali. Cap. XXIIII,
Omus hasc,qu<£ 24.numeru domoru ruralium
< coplet,comune modu atque vfum ftruduraru
no ta extralabitur, atque e^ quas hadenus tibi
^ attulimus. Licet tame nobis vere fateri,nos fi-
mile illiadhoc vfq;tepus nulla vn qua vidifTe. Etfi etenim
ilia qua nos Fotanablei extruximus,non diflimilis fortaflis
illi effe aHqua in parte videatunin forma tame elegati atq;
perfedalogeeaabhacexcefTamefTe neminieft dubiu.Et
primo quide ad ingreffum portae atriu A. 133. pedes india-
metro confines, 8 c ^quis lateribus conftas,in eacopone-
tur.Hoc atriu circu circa opus quoddapauimetatu, dupli-
ci modo cbfedu fortietur. Vna enim pars illius reda & pla
na eriynoueqj pedu latitudine definietur: altera aute decli
uis c 5 ficietur,ac aquaru a 4.partib.v?nietiu cocurfibus re-
linquetur.Hic rurfum ad dextru latus,culinaB.& i.fuaofE
cina C.ad alteru verb alia offtcinaD.ite coenaculu feruito-
ruE.&adangulupoftealocusquidaF.cbftitueturimox ex
hoc loco per fcala G.y pedes extefam in altu,in porticu H.
afeedetur: ex qua ilico in veftibulum 1. 24. pedibus per fin
gulalateraterminatuintrabitur.Hocvero ab vno fuo late
re primo coenaculu K.logum 50. pedes, pofteacubiculu L.
2o.pedumlogitudine,&: 18. pedu latitudine mefuratu,atq*
& hoc annexu quodda paruu cubiculu M.obtinebit. At in
altero deinde latere citeriuscubiculu N.ite cubiculum O.
ambo 24. pedibus perlatera terminataapponetur: quibus
vlteriuscoclaue P.deinde ambulacru Q^ac tande ad huius
quoq; alteru caput, vnu facellu eo modo eoq; ordine, quo
id deferiptu vides,adiungetur.Deniq; his omnibusfic col-
locatis atq; copofitis, ad egreffum veflibuli fcala R.in hor-
tu S.deduces erigetur,&: fub areola ipfius ianua,pcr quam
ad cellas vinarias defcendetur,vltimo loco conficietur.
Verum ichnographiaia expedita partiu anterioru ipfius
atrijjporticum y.pedes in altu a piano exurgete,in fe cople-
detis, orthographia modo declaremus.Ea aute perillah-
guradenotatur,quqeflfupraichnographiadelineata.Pila
ru in angulis pofitaru crafhtudo 3. pedib.mefurabitur.Me-
dix quoq; illas,quo ad trafuerfumearu,totide pedib. metis
tur. V eriim in frote dimidia tatumodo parte eius craflitudi
nis fortietur. Omnes pilse e^de in 12. pedum altitudine ex-
curret.Spatio inter capitclla& epiflyliu c5ftituto,7. pedes
al!ignabuntur.Epifl;ylio,zophoro & coronas 4. pedes aferi
betur. Laxametum feneflraru omniu fingulis y pedib.ter-
minabitur.Primarualtitudo 12. pedes, earu aute qux funt
fupra coronice,7. pedes cu dimidio obtinebit. At iliac quse
funt adlateraianu3e,aliquato ftridiores exiftunt. Antepag
meta ianuas ^.pedes ab inuice diftabunt. Altitudo aute ca-
ruin io.pedes protrahetur. Pars ea angularis quse litera
L.comonftratur,docetofEcinaruc6pofitione.Qusequide
(queadmodum in figura patet)median^ cbftrudionis exi-
flettquippe q? fupra fe,vltra eas manfiones quas omnino in
fublimi erunt,alia adhuc cubicula fortientur. Pars altera
angularis, qualitera P.fignificauimus,refcrt ambulacrum
y pedes a piano atrij eleuatum.Quod quidem fubtus con-
cauitatem, at fupra fe ( quemadmodum confpicitur) aliud
adhuc ambulacrum obtinebit. Altitudo huius ambulacri,
ite coenaculi & cubiculorum principalium, in ododecim
pedes afeedet. At mediocria & minora loca, medians ftru.
duras erunt. V eftibulum & cubicula fupra ccenaculum fi-
tuata,item reliqualoca omnia, praster veftibulum quod
eft verfus atrium pofitum,familitedomeftic2e relinquen-
tur. Porticus in medio asdificij collocata, fupra fe pauime-
tum fubdiale ruderatum confequctur, critque id comma
dum ad defpiciendum in ipfum atrium.
LIBER VII
57
sp
sssssss
I
5 §
SEB. SERLII ARCHITECT.
Dvnahabitatione, per far drento allacitta in luo- De domo vigefimaq uintd intramcenid in loco atiquo no-
go nobile, vcntefima quinta. Cap. XXV. bilie xtruendd. Cap . dX X D.
Auendo dimoflrato in difiegno &
in fir it tur a fin’ dimmer o di z^.ha
bitationiperfiarfiuori delU cittd o
were in cjje cittd, in queiluoghi fid
ciofi lontdni ddlle ptd^efiagh or
taggi: fir abbondandomi dnchordnon so eld d ’orna-
ment o per cofi f mill, per ornare le cittd, mifiono Im-
magindto vn fito in luogo nobile fd dpi Acini, done
non fi pofii hduer luce ddlh Uti,ma dauanti e di die -
trofibene.La larghe^adi queflo fito e piedi iz z .
fir e in longhead, if o. hduendo ddudnti vnafira-
dd nobile, & ajfai Urga,e di dietro t md viafiequen-
tdtd: eper ejfere queflo luogo ( como ho detto ) molto
nobile, e nece/fario difdrci delle bottegheje qualifio-
nogrdnde orndmento delld cittd, e rendono vtde dl
pddrone delld cdfid . Si far a primier ament e vna en-
trata nelme^zp de la face id di piedi xii. largd , e
fidjegndtd A. Ddldeflro efinifiro Idto A far anno
quattro botteghe B . di piedi XV .in larghe^d cidfi
cund.Ldgrofje^d delmuro chele diuidefiarapie-
di I II . eme^o,&ralh dngolidi efifia fiaccia Ai fit - -
ranno due dltre botteghe di piedi X . cidficund in Ur -
gheffiga. Lagrojje^d degh muri dgh dngoh e pie-
di ill I . cidfcuno: e cofi fin diflribuiti li CXXII.
piedi. Ld logheTfi^a del’entrdtd e piedi xxv*f cofi
Jar anno le botteghe , fjin cidficund v’i fitrd vna fcdld
per montdr fioprd efifie: doue far anno me^ati per pm
comoditddeglihdbitdti.Fuoride I’entratave vna
loggid C piedi x.larga, h due do d cidfiun cdpo vna
ficala D . Quefla circondd non cor tile di quddro per -
qfetto.Ilfuodiametro epiedix lvi. Ddldeflro Uto
delld loggid fi truoud prima vn anticamer a E piedi
XIX. longd : edi X III I. largd.Dipoi v’e vna fidld
F, piedi xxv. longd,nelcdpo delld qudle e la die-
trocamerd G. della mifiura della prima, e tato maco
quanto e la ficdletta.Edfikndo la loggia, fi truoua vn’
andito H .piedi x v . largo, £r e longo x x X 1 1 1.
A lato del quale ci e vn falottol. di piedi X X 1 1 1.
per ogni lato,hauendo al fiuo fieruitio la camera K. d’
‘ vn piede maco per vn Utomella quale e vn luogo fen
Zaluce viua,doue fi met ter a il let to nelluogo Efion-
noui anchor aal fieruitio deljalotto due earner etteWi
N . Nel capo de i andito vifiono due limache 0,per
montare ad alto per pin commodita: fir al’vfcire deb
andito v’e la via P. Et altre tanto dap part amento
far a dal ditto Uto. E quiui e da not are ,che tutti li
luoghi doue fiono le fcale, far anno amme^gati: echi
ficontentera a’vna ficala principale ,potranel ditto
luoghofiarui vna cappelletta, o vn camerino.
Oftquam hadenus ad viginti quatuor
genera habitationum ruralium, atque
in locis fpaciofts hortifep abudantibus
extruendarum, &: typo Sc etiam omni
qua potuimus alia declaratione, tibi
demonftrauimus , habeamufqj adhuc
quxd^m ornamenta proferenda, qux
adsedificationes domorum inter parietes fttarum maxi- .
me conferre fo leant, non ab re duximus ede hoc loco pau
eisea in medium afferre,vt lie pro commodo quoque ci-
uitatum aliquid dixiffe videremur. Et primo quidem ima
ginatifumusnobisextrudionem domus cuiufdam inter
duos vicinos, in loco aliquo fpedabili: qux quamuis luce
a lateribus nullam capiat^ a tergo tamen atque a fronte lu-
cidiftima efftcipoftit.Huius latitudo in i i i. pedes, longi-
tudo autemin i yo. alios pedes #xtenfaefte debebit. Ante
fe plateam amplam atque pulchram,ac a tergo victim fre-
quentatum ab hominibus vt habeat, oportebit.Et quonia
ea(vti diximus) nobilis atq; aliquantumfumptuofa futura
eft,neceftario,vtilitatis atq; ornatus gratia, apothecas quo
q; feu ergafteria obtinebit. Yt verb ad fabricamillius ac-
cedamus, primo omniumin fronte ipfa,in medio, in troitu
A. ii. pedes latum confequetur. Ad cuius binalatera qua-
tuor ergafteria B. iy. pedum latitudine definita,& tres pe-
des ac medio lato muro ab inui cc m fep a fata, annedetur*
Sic ad angulos etiam duo alia ergafteria apponentur. Ye-
rum h^c decern tantummodo pedum latitudine termina
buntur;&:dumquilibetangulorum4.infe pedes alios lit
comprehenluruSjfiet vt totalatitudine fronds in ipfts ma-
ftonibus& muro comprehenfa,in vnum colleda atq; co-
putata,i22. ea pedes lit expletura. Item longitude pnedi-
diintroitus 2y.pedibusterminabitur:quam quidem ex-
tenftone ergafteria quoq; ipfaaftequentur,&:in quolibet,
pro commodaafceftoneinfuas celiulas,quas fupra fe ha-
bebunt,vnafcalaconftituetur.C^terum extra ifeuintroi-
tum porticus C. io.pedes lata, in quolibet capite vnarn tea
lam D. obtinens,& cau<^dium ipfum quadrum q^.pedum
diametro menfuratumcircumambiens,ftatuetur. Hie ad
dextrumlatus primo citeriuscubiculum E. impedes lon-
gum, & 14. latum: pofteacoenaculumF. if. pedes loo- um;
acad huius caput conclaue G. minus ipfo fuocubiculo,
quantitate paruiefcalx, quainfecotinet,attolletur.Porro
pertranfiens ipfam porticum,veftibuIum H.iy.pedes latu,
33. longum,offendes. Cui amplius maius ccenaculum L
23. pedibus per quodlibetlatus mefuratum: &huic etiam
cubiculum K. 1. pede minus ab vno latere, quam eft ccena
culum ipfum, ac pro vno ledo, locum obfcurum.L.infe
continens: item duo minora cubicula M. & N.ad vfum Sc
cbmodum eiufdem coenaculi,applicabuntur. At ad caput
veftibuli poftea dux cochlea O. fecundo ordiniinferuie-
tes, conftcientur.Ac tandem in viamlitera P. denotatam
exibitur. Et alterum quidem latus huius xdiftcij, iimilitu-
dine atque proportione maniionum atque locorum nihil
omnino difteret ab eo quod modo declarauimus. Yerum
hpe te aduertimus circa vtriufque extrudionem,qubd o-
mnia ea locaquxerunt circa iplas lealas, medianx coftrit
dionis eftedebebunt: quarum quidem fcalarumaltera ft
quifpiam fortaftis contpntus fieri velit, loco alterius con-
grue vnum facellum aut paruum cubiculum erigendum
curare poterit.
LIBER VII.
S9
V
60 SEB. SERLII
D ’vna habitatione dentro alia cittain luogo
nobile,ventef!ma quinta.
Cap. XXV.
Ajigura qui dauanti, e la pianta
' difopra della pianta qui adietro:
fondata pero su lemedefime mu-
raglieimavariati h compartime-
ti nella parte dauanti fopra le hot
te?he. Mont at o donque la fala
D. sarriua Jopra la loggia , done fard vn terra^go E
lo quale e difcoperto,per cio che fevifoffeco loggie
anchori difopra, la cortefaria tenebrofa,per non ef-
fere il cor tile molto Ff?acioJo. Gli app art amen ti da al-
to far anno come quei da baffo: md fa ranno tanto mag
giori, quato le muraglie diminuiranno ingrofje^a:
done il terra^go fard largo piedi xm .alme^zo del
quale e lajaletta F. Di qua da ejja v’e la camera G.
Dab altro capov’e la camera bl.Xndando piu a-
uantifi truoua bandit o I . a lato del quale v’e ilfalotto
K. dipoi s’entra nella camera L . nella quale e vn luo-
go M. il quale non bdluce altrode che dalla camera :
md fard molto commodo per le dome, per cio che det-
to luogo fard amme^ato: e ponendo il let to piu aua-
tiverfo la earner a,vi rimane buonofacio per le com -
moditd donnefche: effendoui vna cortina dietro il let
to,& altrettanto d’allongiamento fard dab altro la-
to. N el capo delandito 3 che feruird per loggia ,vifa-
ranno le limache Fra le quali vi fard vna fineflra
R. Venendo in qua per il terra^go, vifard vna cap-
pellet taS.E fe pure il padrone fi cot enter d d’vna fca
la 3 come e il douere in luogo cofi anguflof fard della
forma ouale vn camenno. Qua jopra bentratae le
botteghe , v*e vna fala T .piedixx V I. larga 3 e longa
lii. & in vn de capi ci e vna camera V. piedi XX y i
longa, e X vi. larga, hauendo al fuo feruitio vna ca-
meretta X. piedi xx v I . longa, e larga piedi x 1 1 1 .
Da b altro capo della fala v 3 e vna camera X. piedi
XX vi. longa, e xm. larga, hauendo al fuo feruitio
vna earner ett a 'Z.dellaproportione deb ultra, con li
medefimi membri . Daquefla camera Y.fi vedra
dentro la cappelia chi vifard vn fine fir ino. E qui s’
auuertifca,che tutti li luoghi me^ani e piccoli far li-
no amme^ati. lo non ho parlato de luoghi fotterra-
nei, ne quali, se’l luogo lo compor tar d,fi far anno tut -
te le fiance pel feruitio della cafa .
ARCHITECT.
De eademvigefima quinta domo intra ciuitatem
in loco Ffaciofo ac nobili exadificanda.
Cap . XXV .
*
Refens figura docet nos qua ratione fe
cundus ordo fupra aream prxmiffam,
quantumuis variatus a parte anteriori
fupra ipfas apothecas, eleganter tame
atqueadvtilitatemiifdem muris fun-
damentalibus adhibitis conftrui pof-
fit. Afcendentes itaqueper fealam D.
primo omnium pertingemus ad ambulacrum E. pauime
tatum, & propter cauaedij anguftiam(ne videlicet illud
nimis obfeurum reddatur)fubdiale exiftens. Hie verb,
etfi hxc fuperiora loca ab inferiorum conftitutionibus
differentia non ftnt fu tura,amplitudo tamen eorum tan-
to erit maior, quato murus ipfe minorem latitudinem in
alto confequetur.Et hinc quidem eft, quod pauimentatu
prxdidutredecim pedum latitudine terminari debeat.
Id in fui medio primo paruumcoenaculum F.&: deinde
verfus hanc partem cubiculumG. adipifeetur: at ad ca-
put eiusalterum cubiculumH. poftea aditus I. ac tertib
ad huius latus coenaculum K. &: cubiculum L. attollen-
tur. Habebit verb hoc cubiculum locum quendam, que
literaM. fignificatum vides:qui quidem lucem fuamex
fuo tantummodo cubiculo imbibet.Et quoniam media-
ns conftrudionis erit, filedus in eo conftituendus ver-
fus ipfum cubiculu ftatuatur,erit is fpaciofus, & per con-
fequens,proptercortinam,qu£epofteundemledumpa-
rabitur, multum vtilis atque idoneus mulieribus. Altc-
rum latus has eafdem & numero &: proportione manfio-
nes habebit. Verum enimuero ad caput ipfms veftibuli
ambulacra inferuientisdusecochlidesCEyna feneftraR
ab inuicem diftindae, conftituentur.Ceterum per ipfum
fubdiale verfus hanc partem redeundo, erit faceilum S.
Vbi tamen fi dominus vna feala fortaffis fit contentus
(quemadmodum par eft eum in tarn angufto loco conte-
tum efle) tunc ex ouato illo minus cubiculum exaediftca-
ri poterit. Porro pofteriori parte huius sedificij lie confti-
tuta, fupra ipfum introitum &: apothecas primo occurret
c^naculumT.longumquinquaginta duos, latum autem
viginti fex pedes. Poftea mox ad alteram huius ccenacu-
li caput, cubiculum V. viginti fex pedes longum, latum
verb impedes, ac in comodum huius minus cubiculum
X. 16. pedum longitudine,&: i3.1atitudineterminatuex-
urget.Sic tandem in altero quoque capite ipfius cubicu-
lum Y. viginti fex pedum longitudine. Sc quatuordeeim
pedumlaxamentodimetitum:invfum fuum minus cu-
biculum Z. sequale in proportionibus priori cubiculo*
ac vnam feneftram in faceilum profpicientem obtinens*
accommodabitur. Nora autem hoc loco, quod medio-
cria loca&minoramedianxconftrudionisfutura funt,
&: quod in locisfubterraneis,fi area §c locus capiat, oftx-
cinae effe debebunt.
\
LIBER VII.
S E B. SERLII
DVn altra habitatione dentro alia citta.in luogo
nobile,venteftma quinta. Cap. XXV.
ARCHITECT.
De orthographia eiufdem domus.
Cap . XXV.
Vanto alle plant e dl quefla habitatio-
ne io 'voglio hauerne detto abaflan’ga.
Md delh dirritti , coji di dietro , come
dauanti , £r anchor a delle parti di den -
tro, io ne parlaro hora . Primieramente diro del-
la faccia verfo la flradanobile. Lalarghe^a di
ciafcuno arco e piedi X . li quali piedi fono quiui
fotto. Lafionte di ciafcun pilaflro e piedi V 1 1 .md
li angolarifono piedi V . per hauer le muraglie vici-
naliper contraforti, e buone ffalle. D altera dun’
arco e piedi X X, Daltefpfa di dentro ah andito A,
e coji difuorifin fotto la fafcia,fard piedi tre di pin.
La larghe^a della porta e piedi V I . & in altef-
XII. Dapertura delle botteghe in larghefga e
piedi ix. in altera fono piedi x I . Quefte bot-
teghe far anno amme^ate 3 accio chegli habitanti
vipofiino flare pin commodamente: e (opr a ejj'e bot
teghe far anno fine fire baflarde. Lalarghe^a di
ciafcuna fard piedi 1 1 1 1. & in altera piedi ill.
e me^o . L altera della fafcia fard vn piedee
me^zo: e di tale altera far a lagrofe^a delle ajol
te,c 3 ol fuo feligato. Dalla fomrnttd dalla fafcia, fin
fono l’ architraue fono piedi XVII. chefard take %-
7 gt di tutte le earner e:md ilpalco fopra Ufalafipotra
al^arefin alia cornice: che fard piedi XX. in ale-g^a
entrando nelgranaio, quanto fard la fala. Li para-
petti delle fine fire, e li pie difladi far anno alti piedi
mi . L 3 alt ezZF^ecolonne fard piedi x n i. La
groff'ezXf l° ro 'fird 1 • e me%%o.L’architraue,
firegio e la cornice far anno piedi in . e mezzp* Fefi-
neflre far anno larghe piedi II n .L 3 altera loro fo-
pra lib alaufli fard piedi VIII .e mezzo. L per che
leluccarne , che diqudfi coflumano fopra hvltima
cornice fono di grande ornament o agli edifici:quafi
come 'vna corona poflaui fopra,ho voluto offer uare
il co flume di Francia in quefla habitatione cofib a -
flerdamente: per cio che in Francia quefle fine fire
fi f anno della larghe^a dell 3 altre fotto effe: md io
l 3 ho fat te di piedi ill. larghe, e di V .alt e . E fimil-
mente la copertura di quefla cafit fard alia Fran -
cefe: doue che neigranarijifotran fare affai luoghi
habit abili, che in Vranciafeglidice Galata. Eper
che meglio s 3 intendino alcuni membri particolari,io
nho dijegnati alcuni in forma maggiore: li quahfo-
no fotto lafdcciataxhe fono treda porta nelme^o,
• vna bottega , & unafineflra, con tre colonne.
Vo ad Ichnographias huius viccfimse
quintx domus; fatis volumus nos hue
vfque locutos efte. Modo autem ortho
graphias quoque illius expedituri, pri-
mo dicemus &: exponemus earn illius
parte qu^ eft verfusplateam maiore at-
q; nobiliore.Cuiuflibet arcus amplitu-
do decern iis pedibus metietur,quos Tub ipfts arcubus ap-
pofttos vides.Pilarufrontesftngulisfeptepedibustermi-
nabuntur, prater angulares, qui propter vicinos parietes,
quilocofuftentaculicuiufdem efte videbantur, quinque
tantummodo pedes obtinebunt. Altitudo cuiuflibet ar-
cus in viginti pedes excurret. At veftibulum A. tam intrin
fecus quam etiam extrinfecus, vfque ad fafeiam, tribus pe
dibus altius protendetur ipfts arcubus. Latitudo ianuse fex
pedum, altitudo autem duodecim pedum erit. Aperturse
apothecarum nouem pedes: at altitudines vndecim alios
pedes habebunt.Et(quemadmodum antea quoq; prxmo-
nuimus) propter commoditateminhabitantium,li£e taber
n ? medianam conftnnftionem obtinebunt. Habebit quo-
que quadibet earumfeneftram minorem, quam fpuriam
vocant: cuius latitudo 4 . pedes, altitudo verb tres cum di-
midio continebit. Fafci^ altitudo vno pede &: dimidio c5-
ftabit. QucCquidem altitudo teftudini quoque, ftmul cum
pauimento iiimptse, attributa efle debebit. A fummo faf-
cix vfque ad epiftyliumfeptemdecim pedes interponen-
tur.Et hasc quidem erit eleuatio etiam omnium cubiculo-
rum. Contignatio tamen coenaculi vfque ad coronam p o-
terit exurgere,& ftet ftc vt ipfum viginti pedum altitudine
pofteamenfuretur. Si in granarium, quanta eftfui ampli-
tudo ingredietur, plutei feu incumbas feneftraru cum fty-
lobatisinquatuorpedum altitudinem attollentur. Colu-
narum altitudo tredecim pedes, craftkudo autem vnum
pedem &: dimidium petet. Epiftylio, zophoro & coronidi
trium pedum &:dimidij altitudo tribuetur. Feneftrarula
titudoquatuor pedibus, at altitudo fupraipfas columellas
& podia feptem&: medio perficietur.Quoniamverb gra-
nariorum feneftrse ab anteriore parte asdiftcij, in vltima co
ronide exiftentes,domum ipfam non fecus exornare con-
fueuerunt, atque corona aliquain fublimi eminensrquan-
tumuis in reliquis membris huius prxfentis vigeftm^ quin
tx ftrudur^, maiori ex parte morem Gallicum obferuaue
rimus hactenus,&:proinde pofthac quoque idem facere
nos oporteret: placuit tamen prsemonere Architedum,
has fpurias huiufeedomus feneftellas,nonGallicas (quse
inferioribus maioribus a^quales efle folent in latitudine)
fed tres tantummodo pedes latas,&: quinque alios pedes
altas efle oportere. Sic coopertura etiam feu verb te£him
illiuSjGallicamobtineredebebitformam: vnde ineo va-
riahabitacula, qux Gallice Galata appellantur, conficipo-
terunt. Deniquevtnonullapeculariahuius ^edificij mem-
bra tanto melius intelligi atque in vfum redigi poflfent, vi-
fum nobis eft maioribus.typiseacommittere,ftcquefepa-
ratimtibi oboculos hoc loco ponere.Ea verb funt triain
primonimirumordineexiftentiar’porta maior,vnum er-
gafterium, atque vna feneftra cum tribus columnis.
* 4 SEB. SERLII
Della venteftma quinta habitatione nella
citta. Cap. XXV.
ARCHITECT.
De eademajigefima cjuinta domo.
Cap. XXV.
Trattato qui adietro della
parte dauanti , hora 10 tratte-
ro della parte didentro.E pri-
ma parlero della parte dentro
della corte fie gnat aW. che rap
prefienta le loggie, Jopra le cjua
h veil terra^VP fioperto. La larghe^a ctvri
arco e piedi X. lagroffe^a dvnpilaflro con la
colona pianaj piedi v.l altera d’vn arco e pie-
di xxi. La colonnapianae piedi 1 1. emeztfp
larga. Le pilafire che Joflengono gli archi, Jo-
no per la met a di efifia: e coji larco. L’architraue,
il jregio e la cornice e piedi V. m altera. La
parte di Jopra tienele medejime mijure, che s e
detto dauanti: mdli corniciamenti ad alto Jono
compofiiti, hauendo li modiglioni nelfi'egio. Le
fine fire Jono della larghe^a medejima che s’e
detto dauanti . La porta del andito e piedi v I .
ex 1 1. Le fine fire dijopracon le Jopra finefire,
e le fine fire piccole Jeruono alii mefizati: le fine-
fire Jopra la cornice, per variare dal’ altre, Jono
infiorma ritonda con le medefime mijure. Le par
ti a man deflra fiegnate K. dinotano le earner e
K. nella parte di drieto : Jopra le quali Ji vedegli
armamenti di legname, che Joflengono iltetto.
Le parti a manfinifira JegnataM.rappreJenta-
no le medefime earner e nelle parti di qua, dimo-
fivrando come quei luoghi al quanto tenehrofi fi
amme^aranno : doue ancorafi met ter anno li
letti fegnati Nl. Quefle tali earner e par anno ad
alcuno caufa nuoua,e nobuona: md chi le fiaprd
accommodare , le trouerd commodifiime, e mafi
fiimamente per le dome. Etper che meglio s in-
tendino alcune fine fire, e la porta, e cofiila cor-
nice dalto , io ne ho dimoflrato cinque figure
quiui Jot to , con maggior mijura.
G I in praecedenti capite de huius viccfi-
mx quints domus anterioris partis ortho-
graphia. In hoc autem pradenti capitulo de
interioribus illius membris atque partibus
tradabo. Etprimoquidemde causedioip-
fo, quodlitera H. defignatu eft, verba fum
fadurus. Meminifle poteris,nos circa il-
lud porticum qua ndam extruendam effe(cuius fuperior pars
fubdialepauimentumeft habitura,omnique careat cooper-
tu) tefuperius aduertifte. Inhac ergo porticu arcus quilibet
decern pedum latitudinem obtinebit. Craflitudo pilse atque
columnar planar quinque pedum erit. Altitudo cuiuflibet ar-
cus in viginti&: vnum pedes excitabitur. Columnarum pla-
narum latitudo duobus pedibus-&: dimidio metietur. At pila-
ftratarumipfos arcus fuftentantiumlaxametum in dimidiam
eius latitudinis partem efferetur. Arcus, zophoro,epiftylio
&: coronide fimulaffumpta, quinque pedum altitudinem ac-
cipiet. Caeterum fecundus ordo huius interioris partis, fym-
metrias atque regulas anterioris membri antea traditas per-
fequetur: hoc excepto, quod hie coronidumfuperioru confti
tutiocompofttioperis futuraeft,mutuliq;in zophoro coftitu.
cntur.Feneftrarum latitudo cum anteriorumfeneftrarumla-
titudincconueniet.Interftitiumantepagmentorumianuseve
ftibulifexpedibus, altitudo verb duodecimals pedibus der-
ftnietur. Imasfeneftra: cum fuis feneftellis fpuriis, atque illis
minoribus aliis feneftris , medianis conftrudionibus infer-
uient.Feneftras ftipra coronidem extruendx,vtvarietas ali-
qua in ipfts feneftris fiat,formam rotundam confequentur: in
modulis tamen non different ab aliis. A parte dextra litera K.
pofterioris partis sedificij cubiculumK.nobis repraTentat.Su-
pra quam quidem armamenta ealigneaintueris, qux tedum
ipfum fuftentare debebunt. A manu ftniftra per literam M. e-
adem cubicula &locorum M. compofitiones oftendi nobis
aduertito,ita videlicet vt facile inde quilibet diiudicare poft
ftt,qua ratione ea aliquantulum tenebrofa loca mediana fieri*
lediqueindefignationibusM. collocaridebeant. Licet aute
hunemodumextrudionis harum manfionum aliquis inufL
tatum atque minus vtilemefte dicere poftet, ft quis tamen eu
redeinsedificando adhibere feiat, facile inueniet maximam
illius commoditatemeftej pnefertim autem mulieribus plu-
rimum ilium vtilitatis aftaturum. Quo verb nonnullarumfe-
neftrarum, item portae & coronidis altioris explicationes'ex-
adius cognofci quean t, quinque attuliffe nos figuras vides,in
quibusidrede&: advnguem quidemfieri poftit.
LIBER VII.
66
S E B. S E R L I I
Della ventefima quinta cafa nella citta.
Cap. XXV.
A R
C H I T E C T.
ut aliud de eadem domo .
Cap. X X If.
Apartedidrieto dela cajapaj -
m fata, fardnelmodo della prefen -
gggj n J •; n J r
tregradi, il medefemo fejard in
cjueJid.Ddlpiano della port a. fin
Jotto la JaJcia vi Jono piedi X X 1 1 1 . 11 parapetto
delle fine fire e piedi ill. emeXAp Jopra la JaJcia.
Dal parapetto fin Jotto larchitrauejono piedi 14.
e me^xp' Darchitraue,Jegio e la cornice Jono co-
me quelh dauanti. La larghexXP dell a portae pie-
di Vl.e alt a x 1 1. Tuttele fine fire fono piedi mi
in larghexx a ' QpfeUe da baffio Jono piedi v 1 11 . al -
te.Qjuelle di Jopra Jono mexX.o f le ^ e di pm per la
lontananxa.Le luccarne Jopra la cornice Jar anno
come s’e detto de I’altre. Etafineche limembripar
t ic 0 laris intendiano meglio , ho voluto dimoflrare
injorma maggiore la porta , le fine fire & anche li
cormciameti d Jopra, li qualijon quiuifetto la par-
te di dietro: & anche oji Jono li Juoi piedi inmag-
giorjorma: cio e li piedi di doppia proportione a
quelh di Jopra: mala cornice ,it fiegioe larchitra-
uejono anchor a di maggior mi Jar a: la quale e coji
partita, cheejjendo l alt exx* del tut to piedi mi.
J par dr a in tre parti eguali: vna Jar a per tarchi-
traue: il cimatio del quale Jar a lajefla parte del tut
to. Delrimanente fene Java dodeci parti. Tre Ja-
r anno per la prima JaJcia,quattroper la JaJcia di
mexAp, e le cinque reft anti Jdaranno alia JaJcia di
Jopra. La parte Jeconda Jaraper ilfiegio. La parte
terxa Jard per la cornice : la quale cojif compart i-
rd. Siajatto del tut to tre parti eguali : vna di efje
Jaraper lo denticolo, cod fuo quadretto di Jotto: &
il cimatio di Jopra. Laltexx a di e jj° denticolo Jard
quanto la JaJcia di mexX 0 delarchitraue. lljuo ci-
matio Jard la quart a parte della Jua a!texx a: & il
quadretto Jard per la metd del cimatio. Laltr a par
te Jaraper la corona. Later^a parte re flante Jard
per lafcima, cio egola dritta codjuo cimatio, 0, ca -
uetto, partita cojx, JaJatto del tut to quattro partita
•vna fardper il cimatio: del refiante fene Jar a quat-
tro parti, dandone tre alia Jcima, fir vna al fuo qua
dretto Jopra ejja. La proiettura del tutto, cio e lo
Tp or to, jard quanto la Jua altexxa: e tanto di piu,
quanto e largo vn denticolo: per che quelle cornici,
che sfiortano al quanto di piu della Jua altexx a >fi
dimoflrano piu grate a nguardanti per la ojcuntd
cheja Id coronajopra li membrijotto ejja.
Artem pofteriorem domus vicefimx
quintas, in modum quem tibi prefens R-
gura demonftrat, exxdificare memine-
ris. Quemadmodum autem in faciem
feu anteriore partem illius pertres gra-
dationes afcendetur,ita in hanc etiam
pofteriorem per totidem fc-alas afcende
dum erit. A piano portae vfque ad fafciam viginti tres pedes
intercedent. Pluteifcneftrarum,incipiendo afafcia,3.pedi
bus 8c dimidio coftabunt. A pluteis vfque ad epiftyliu qua-
tuordecim pedes cum dimidio intercurrent. Epiftylium,
zophorus 8c coronis anterioris partis normam imitabutur.
Port^ latitudo fex pedes, altitudo verb duodccim contine-
bit. Feneftrae omnes quadrupedalemlatitudinehabebunt.
Atquoadaltitudinem carum, inferiores quidem feptipe-
dales, fuperiores verb medio pede, propter loginquitatem,
protenftores exiftent. Feneftrae granariorum, fupra coro-
nidem eminentes, ad aliarum antea declaratarum propor-
tionemconficientur.Vt autem nonnulla pecularia mem-
bra melius, eorumqueftrudura&: moduli diftindi us per-
cipi,atque ad vfum adhiberi fuo tempore poftint, ideo por-
tae, feneftrarum 8c coronidum fuperiorum, archetypum in
maioriquantitate&hnmaiori menfura afterendum eflee-
xiftimaui. Et aduerte quod portae 8c feneftrarum moduli
feu formae, in dupla proportione tantum in ipfts arcbetypis
addudas hoc loco atque conftitutx funt: verum coronidis,
zophori &epiftylij dimenfto in maiori ratione afferenda
efte nobis vifa eft. Diuiditur autem eafequenti hoc allato
tibimodo: quoniam invniuerfum quatuor obtinet ilia in
ipfoaedificio pedes, quideinde in tres partes rurfus fubdi-
uiduntunvna pars quidem illius epiftylio aferibi necefta-
rio debebit. Iamhuius fexta particula cymatio attribuetur.
Exreftduo verb duodecim conficientur adhuc aliae parti-
culx.Hae autem quia in fafeias folummodo fubdiuidentur,
fietvttres quidem illarum prima fafeia, quatuor fecunda,
quinque autem tertia confequatur: fteque poftea epiftylio,
quod fuum eft, rede 8c ad vnguem affignetur. Secunda
pars integraremanebit pro zophoro. T ertiam autem 8c vl-
timamcoronix quidem occupabit. In triatamen alia fub-
diuidetur ea quoque membra. Vnum dcnticulus 8c fua in-
ferior regula, ac cymatium fuperius, ita fortientur, vt den-
ticulus quidem media: fafeia:, qux eft in epiftylio, altitudi-
nem, cymatium quartam partem ciufdem altitudinis,regu
la autem medietatem huius cymatij aftequatur. Alterum
membrum integre habebit corona. T ertium 8c vltimum
ftma quidem & cymatium fuum, feu verb trochilus obti-
nebunt. Verum hxc quoque in quatuor alias rurfus par-
tes diuideturrquarum vna cymatio aflignabitur.Reftduum
"verb iterum quadrifariam partietur . Tres partes fimse tri-
buentur:quarta autem fuperiori quadras rclinquetur. Pro-
ieduram tandem, quam Sportam Itali appellant,vnius den
ticuli latitudinefuamexcedet altitudinem: hoc autem eo
quod coronides(qux aliquanto maiorem fua altitudine
proieduram habent) propter vmbram,quam fub fe poft-
tis membris reddunt,gratioremcernentibusafpedumfa-
ciunt.
p**
LIBER VII.
63
S E B. SERLII
De gli ornamenti partieolari appartanenti af
Architettura. Cap. XXVI.
1 camini veramente fono di
l grande ornamento alle habit a
tioni:eper che accidentalme -
te ne p'otrebbe accadere alcu-
no a diuerje per (one, io ne di-
moftrero qui dauanti jin al nu
mero di quattro , tutti differ enti di forma e dor-
dine. II primo fegnato, fid. e doper a Corinthia
nella parte da baffome fi maramgh alcuno diquel
latauoletta che vienpiuabajjode I'architraue ,
per cio che in quell o & in ogni altro camino faro
Jempre ilmedefimo 3 e non fien^a cagione: per che
in vnagran earner a, o fdla 3 doue fivorrdfiare lor
namento dvn c amino , far dnecejjario, chela fua
forma fa magnified diprefentia: mdpoi quanto .
ulla comoditd 3 lapertura vorrebbe effir cofi bafi
Ja 3 che’l r uifinonfojfeojfefo dalfuoco: e per cio la
fopra detta tauoletta ecofibajja. E per che qua
nellaY rancid fi co flumano legole de camini an-
daraaperpendicolo fine alia coper tura 3 & vna
gola fir ue a piu camini 3 e ben necejfario domare
quellatanta altera con qualche ordine . E pe-
ro oltra ilfiontefiicio fimmento del primo ordi -
nefiegli fard l or dine fi condo che far a opera Co-
pofla: e queflo andard finfiottoilcielo dilegna-
me: e la cornice , ilfiegio e tarchitraue ricinge -
ranno intornola earner a o verofala. Efi cotali
luoghi far anno inuolta 3 il prudent e Architettofa
praben trouar gli il fuo finimentofiotto la volt a .
Ilficondo c amino fegnato B.edopera D orica ba
far da: per cio che nci luoghi de trigliphi piani vi
fono modiglioni : e fopra queflo ordine vi fard il
Compofio di baffo rileuo. lie amino C . e pur ope-
ra Dorica, cofi da alto 3 come da bajjo: efimpre
sintende che fiotto tarchitraue vi fiavnguarcla-
uifi 3 o di lcgno 3 o di lamina diferro 3 o d altro me-
tallo: & in queflo five die il profilo lop era per fr-
anco. 11 quarto c amino fegnato D. e d opera Eofi
cana mistake legato. cod Kuftico:opera verame-
te che fi conuiene avnaperfona robufta: fopra il
qual ordine v’e laopera D orica piana. A quesli
quatro ornamenti di camini non ho voluto clifiri
Here le mifure 3 per chetroppo longafirittura ci
vorria. Adale jigure fono cofigiusi ament e clifi-
gnate 3 e con mifiura 3 che cod piccolo compafjo fi
troueranno le mifure vniuerfali.per il me’g^o de
piedi 3 che fono Jot to h camini da bajjo.
ARCHITECT.
De pecuharilus quibufdam ^ Architecture
ornamer.tis , Cap . JCJCDI.
Aminos feu verb focos,ad ornatum dome-
rummaxime conferre,nemo eft qui rede
negare queat.Quoniam autem contingere
fortaflispoftet,vt quifpiamvti illis volens,
modos conftruendi illoru defideraret, pla-
cuic proinde quadrupliccs corum fpecies
hoc loco after re, quse a fe inuicem & forma
&:ctiam ordine differences eftent. Etprimaquidem docebj*
turpereum caminum, cuius archetypuslitera A. denotatus
clTeconfpicitur.Huiusparsinferior Corinthio conftabit o-
pere. Vbi quidem tabulam illam qux in fronte conftituta eft,
epifty lio ipfo demifhorem efte,non eft quod quifpiam de mi-
re tur. Id enimno in hoc folo camino, fed in exterisetiam fe-
quentibus'itavolofadumac obferuatumeftc.Et id quidem
duabus potiflimiim de cauhs. Primb propter venuftatem lo-
ci in quo conftituentur.Etenim in maioribus cubiculis atq*
coenaculisneceiTaribmagmficentiaaliquaaddidebcthuiul-
cemodi caminis elegantioribus. Secundo propter commo-
ditate etiamillius quiprope illos ailiderevoluerit.Ne enim
vifusabigne forte offendatur, aperturam illorum demiftam
facercomninooportebit. Cxterum quiabic in Gallia foco-
rumgulas a tedo incipiendo,perpcndiculariterdefcendere,
atque vnam eandemque gulam pluribus caminis inferuire
debere volunt: requiretur equidem vt tabs altitudo ipfo rum
caminorum ordinetftaliquem conuenientem in extrudio-
ne fua aftequatur. Et propterea prxfens focus, prxter faftigiu
in quo primus illius ordo terminabitur, alterum quoque or-
dinem Compollti operis, qui ipfamcontignationem pertin-
gat, & cuius coronix, zopborus & epifty bum ipfum fuum cu
biculumautcoenaculum circumambiant, rcde & eleganter
confequetur.Hic tamen in hoc fecundo ordine, hoc velimte
notarc, quod ornamenta ipfa&coroniccs,in concameratis
cubiculisatquecoenaculis, propter teftudines adhiberi non
polTunt. Quareeorumfinem in bifee babitationibu5,fubfuis
teftndinibus,prudens Arcbitedus collocare bene nouerit.
Sccundus caminus,qui literaB. lignificatur, e Dorico com-
pofitogenerc defumptus eftevidetur. Namineo planorum
triglypborum loco mutuli adbibiti funt. Cuius tamen fecun-
dus ordo Compollti generis erit,&i fux columella: nimium
extra parietes prominere non debebunt.Tertia forma cami-
noru eft eaq vlx camino literaC. conotato reprarfentatur.Eft
autc bic caminusex opere Dorico depromptus,tam fuperius
quam etiainferius.Et nota quodin hoc quoq;(quemadmodu
& in aliis omnibus) tabellam aliqua,qua: vifum ab igne defen
dat, quxq; lignea,ferrea, vel verb alterius cuiufpia mctalli lit,
fub epiftyliu confti tutam elTe velimus:vbi quidem qua ratio*
ne operisprolilum obtinere debeat, id ex iigurx lateribus de*
prehendere poteris. Quartus caminusliteraD. dellgnatus,®
Thufco gencre,admifto cum Ruftico,coftabit.Rcquiret au-
tem extrudio illius(quemadmodum in delineatione conlpi-
citur)bominemrobuftum,&quiviribuslingulariterpolleat.
Cuius tamen fuperior pars limplicior poftea exurget, &:lolo
opere Dorico piano exornabitur. Horum quatuor camino-
rum menfurascnurncrare hoc loco idconoluimus, ne long a
orationclongoqjfermone txdium aliquodLedoripepeiil-
fefortainsvideremur.Eatameneftin aftcrendis iplis figuris
obleruata anobis dibgentia,vt adbibito circinoomnes co-
rum moduli, ex appolltis inferius pedibus facile a quolibet
diiudicaripoiiint.
Igp*
Immm
&$lmB8g
WjSjJ*SgMr3f!^|
rf ? !-/■ '^Mr’feSj
■£.?.>*
jt •**■■
t>. ‘-r.
Hpy*’
gwga#'
ninwis
IBiiii
\] v \ N TMvV-N
ppf
««
viv-rvxK^AvsN
\^\V
i«
|
i£i
gglfj
ih
%■
I IP}
79
S E
B. SERLII
Demedefimi ornamenti.
Cap. XXVil.
ARCHITECT.
De aids qaibafilam caminis .
? I fei camini qua dauanti,fono.
»e/ modo, t he fi cofluma in Fra
aa ' 1 verb the per tor -
o dentro la cittdSifanno
i r i ■ r d '
moltofempliciifi cornea Fari-
gi jifa fiopra h tetti vna cofia
fchietta fin^a ornamento alcanone cornice alca-
na. Non dimenoho ojoluto damoftrarne alcuni
qua daaanti, come fi potrebbono ornare,fi;ando ne
termini del co flame } come fiono litre E. F. G.
Li tre camini quipiubaffo H. I. K. fiono ncl
modo d’dlcuniychefiveggono nel riccifiimo pala%
^ ‘o di Fontanableo: e fono tatti di Mattoni. Q^t7
lo fiegnato H. e tat to ornato d’ opera di bajjo rileao y -
nel quale ve opera D orica: fiopra la quale e ope-
ra Ionic a: e f opr a efface tor dine Corinthio : eiU
quarto or dine e opera baFarda.
Ilcamino fiegnato I. e tatto d' opera Corinthia:
la parte nel meTggo e tatta di baffio rileao, che vie-
ne a ornare la gold del camino ; ma li doi lati , doae
fono due colonne tonde , fiono per arricchire detto
camino, per effier fiopra la camera regia.
Ilcamino K. e d' opera Corinthia , doe lidoi
ordini: md il ter^o e d 3 opera Baflar da, tatto di
baffio rileao.
Md non crediate pero , difiretifiimi Let tori,
che qaei camini che ho detto difiopr afiatti di Mat
toni,habbiano la proportion e forma, che hanno
h qai daaanti dimoFrati: md fono di quella mani-
era, che pao hauerfiatto vn muratore,il quale non
habbia li termini della buona Mrchitettara .
Cap. XXVII.
Amini fex quos hie coram delineatos vi-
t. ' , ( | es ^ Q^ihcorum fpiraculorum ritum at-
. que formam nobis referunt. Et quamuis
^vtplurimumin ciuitatibus ipils Gallicis
har {piramentorum extrudiones limpli-
ces adeo efte foleant, vti quidem &: Pari-
iiis partes corum eminentes extra teda,
abfque aliquo ornamento &: coronice die confpiciantur:
nos tamen in his noftris figuris,modu, quo ilia rede & orna
te quide illuftrari atq; exornari pofTcnt(permanentes nimi-
rum nihilominus in iplis Gallicis terminis) demonftradum
tibi efte exiftimauimus.Hunc aute modum pradertim ofte-r
dunt camini illi quos literis E. F. & G. hgnificatos cernis.
Triaharcfpiracula H.I. &K. ex nonnullis Fontanable-
cnlis palatij caminorum formis deftimpta efte exiftimato.
Sunt autem omnes lateritij tantiim. Is qui litera H. eft deli-
gnatus,columellis exparieteparuprominctibus(hoceftIta
licedibajforslietio)^ exornatus. Cuius infima pars Doricu,
fecudus ordo Ionicum,tertius Corinthium,quartus autem
Compolltum feu(vt vocant) Spurium Sc Mixtum opus erit.
Caminus I. e Corinthio gencre eft totus acceptus atque
depromptus. Eius pars media, vt ftceatanto ornatiorem
gulam obtineat,columnis minoribusexiguum quid extra
parietem prominentibus conftabit.Duar verb teretes co-
lumnar, quas ad lateravides appofttas efte, propter ornatum
totius iplius camini, &: per cofequcns regij cubiculi( in quo
pofttus erat) eft adhibitus.
Duo ordinis fpirameti K.ex puro Corinthio,mcdius au-
tem ex Compofito opere defumptus,atq;columellis paru
extra parietem prominentibus diftindusefte confpicitur,
Circahosaute caminosvelim te aduerterc,quod om-
nes quidem lateritij folummodo funt, in proportionibus
tamen atq; formis fuis eos quos antea attulimus, haudqua-
quam adarquant.Dum itaq; ij bonar Architedur^ terminos
in compohtionibus fuis minime deiiderant,poterit eos fa-
bermurariuspropofte tantummodo fuo extrudere,artifi-
ciumquepcculiare,quodinaliis requiritur,vel omittere-
vel autem tenaciter adhibere.
k
-1
t 1 r n t r
7 1,
S E B. S E R L I I
De camini per file, e camere al coftu-
med’Italia. Cap. XXVIII.
I quattro cum ini qui dauanti,
' fono alco fume vniuerfale d-
2 Italia. II prim o fegnato L. e d y
opera D orica ball ar da: & e
per fare in vna Jala: gercio vi
fonodadi latigliornameti lar
ghi,peraricchirlo: li quali ornament i io glint endo
di bajfo rileuo:e che’lfornello fa tutto nella mura-
glia. Et auuertifcafbene, che a tutti li camini da
me ordinati , io ci vorrei vna lamina diferro, o d*
altro met ado , accio chelfuoco no ojfendeffegli oc-
chi di color o 3 che fono alfuoco per Jcaldarf.
Ilcamino fegnato M .Jt potrdjdre in vnafala:
£r anche in vna camera, per che li fuoi ornamenti
pojfon 3 effere in doi modi . Nelprimo ft potrdfare
la colonna di me^gp doi ter^i fuori dede me^ge
colonne plane appoggiate al muro. InMtro modo
ilmedefmo c amino ft potrebbefare in vna Jala:cio
e difcofarfitanto dal muro, che dade pilafrateal-
le quali e appoggiata la colonna tondaada mura-
gha , vi rimanga vn luogo per vna perfona, come Ji
vede nelproflo mi acanto.Et e opera Ionic a.
Ilcamino fegnato N.e d’ op eraD orica mijla co
HRuflico:&rferuirebbe per vna fala,ejfendocof
larghigli ornamenti dadi lati: Ben che pero ilfag -
gio Architetto feneferuird dvna colonna per bd-
da: e far a anchor a bene: e mafimamente done no
Jar d grande JJacio. Eglie vero chelagola pir ami-
dale per il commune vfo comincia foprala cornice:
md per che in vna altera grande effagola torna-
ria troppo longa, m 3 e parfo dijdr quelle eleuationi
per darui piu gratia.
11 camino fegnato O.ed 3 opera D orica pura:il
quale potrd feruire a Jala, e a camera: e fi potr a fa-
re in vno de doi modi. O la colonna appoggiata al
muro sugl 3 angoli del camino, o ver ament e difco-
jlarf t ant o dal muro con la colonna tonda,che vi
rimanga luogo per vna perfona: efarui la contra-
colonna piana infer tanel muro, comef dimoflra
nelproflo quiui acanto . Lemifure di quefli ca-
mini io non l 3 ho narrate, per cio cheio Jaria ftato
troppo longo.Mdli giediconche fono fat ti,fono
Jotto efi camini.
ARCHITECT.
De caminis Italicis in earner is ac coenaculis ex -
truendis. Cap. X X V 1 II.
Vatuor hie delineati camini, ex genera-
liextruendorum caminorum Italicorum
regula&confuetudine deducuntur. Pri-
mus caminus L.Doricam quidem fapit
conftrudionem,veriim non perfedam,
fed admiftam cum aliis. Coueniet autem
is potiftimum coenaculis,quippe quod ad
latera ampla qusedam habet ornamenta, qua: nonift amplos
requiruntlocos:qualiamaiora coenacula cfTe debent. Cx-
terum ifta ornamenta no nimium extra parietem prominc-
re velim ego: erit enim fornax etiam omnino intra eundem
parietem excauanda atq; componenda. Qua ratione fict,v t
conftrudio£qualemvbiq;pofteatum proportionem turn
etiam elegantiam aflequatur. Denique hoc etiam notare
velim Ledorcmac Architedumhocloco,qubdquoadla-
minamferream,aut verb ex altero quopiam huiufeemo-
dimetallocofedamtabulam,ab inftituto noftro priori dift
cedendum nobis efle haud cenfeamus.Dum itaq; ad cufto-
diendum vifum ea plurimum igni aflidenti fecum afferat e-
molumenti,prudens Architcdus illam turn in hoc pradenti
camino, turn etiam in aliis adhibere meminerit.
Secundus caminus M. coueniet tu coenaculis turn etiam
cubiculis. Cuius ratio hxc eft, quod is duobus modis dupli-
ciqs via ab Architedo poftit extrui.Primo enim ft ita illu co-
ftruas,vt eius media columna duas alteras planas a lateribus
exiftentes, duobus tertiis in prominentia extra pariete exu-
pcret,tunc cubiculis eum maxime copetere nemini eft du-
bium. Si verb in conftrudione illius tantum pilaftratse ipfte,
quibus rotunda columna innitetur, a muro difeedant, vt
inter ipfummurum&pilaftratas locus pro vna perfona re-
maneat(quemadmodum quidem id in orthographia deli-
neatum intueris)fiet tunc ifto pado, vt in coenaculis folum-
modo & non minoribus locis conuenire debeat.Et hie qui-
dem ex operc Ionico defumendus erit.
Tertius focus N.ex genereDorico admifto cumRuftico
eftdepromptus: feruiet maxime propter ornametama' ora
lateralia ccenaculo. Vbi tamen ft in quolibet latere vnica io-
lumodo columna conficiendamvelit Architedus,id rede
&: abfque aliqua turpitudinefadum iri,pnefertimft locus
non ft t valde capax, exiftimato. Porro nota, quod etft gula
pyramidis ex vfu communi alias femper fupra coronice- in-
cipere confueuerit:nos tamen ne h^c noftri pr<^fentis cami-
ni gula nimium excrefceret in altum,ftcque afpedum& c-
legantiam deturparet, eleuationes illas, quas in ftgura con-
Ipicis, addendas illi efle arbitrati fumus.
Quartus caminus O.e puro Dorico opere eft defumptus,
& tarn coenaculis quam etia cubiculis couenienter accomo
dari poterit.Quu enim dupliciter eu extruere poftis, dupli-
cequoqUocumeitribuere nihil inconueniet. Vel enim in-
cumbent columnae angulares parieti, vel verb non: fed tan-
tum ab eo diftabunt, vt vnius perfon^ locus inter eas &: mu-
rum relinquatur. Si primo modo, tunc cubiculis competet:
ft verb altero modo, tunc in coenaculis quide erit illius vfus,
verun tamen ita vt columns illse rotund^ &: diftantes a pari-
ete, fuas contracolumnas planas inipfum murum infertas
obtineant. Rei huiufee formam ac exemplum in orthographia deferiptum apparet. Neq; verb hoc loco enume-
rauimus horum caminorum modulos. Nimium enim excreuiftet fermo,ft eos particulatim afferre voluiifemus.
Eos tamen tu ex pedibus qui confcripti funt,ftne labore depromere noueris.
75
LIBER VII.
74 SEB. SERLII
De camini foprali tetti al coftume dltalia.
Cap. XXIX.
I cinqui camini che fi veggono
qui dauantifono alco flume d
Italia : nongia almodo di Fer -
v ray a: per che fono difmifurato
pefo jopra le muraglie: ne an-
™ che al coflume di Vinetia , per-
-
’ al coflume di F metia 3 per-
cio che la fua altera mi mette paura 3 per cagio-
ne delli venti.Md ho voluto tenere vn certo mo-
do di mediocritd e fmplicitagratiofa: come fi ve-
dene quattro camini P. R.S. T.
IljegnatoP. e dottofaccie : la mifiura del qua-
le fird a liherta del Architetto:pur che la fiummi-
td Juperiil tetto: £r ilfumo hauerd la fua vfiita
nellajommita.
Ilf e gnat o R.fard quadratonel primo or dine
Jopra il tetto: md hr dine f condo fard di fei lati: e
fiagli modigliom far anno buchi, li quail If rage -
ranno ilfumo alia fiummitd fua.
Ilfegnato S. e ritondo 3 compartitodi jopra d
otto cartocci 3 fia li quali vfeira ilfumo cacciato
da otto buchi 3 che Jar anno fia li modiglioni fotto
la tell a dele amino.
Ilfegnato T. e pur di forma rotonda : ma va-
riate dordini e d’ornamenti. Ilfumo del quale v-
feirdfra li cartocci. Ma dir anno ale uni, e mafii-
mamente de nofir i Italiani 3 che la pioggia caden-
do da alto fmorcara ilfuoco. Si rifponde 3 che cotal
pioggia ficonfuma perlagola del c amino 3 prima
che cada a bajfo: e queflo veggo io in quelle ban-
de 3 doue fono legoledi camini affai piu larghe di
quelle dltalia.
Queflo c amino nel me%zp fignato Qh alia
Francefe: anxfi io non ne vidi mai fimile: ma ac~
cadendomigia in Parigi dor dinar elafaccia dv
na cafa non piu larga di circa a piedi XIX. nel
meTggo della quale v'andauavn camino:eper che
li tetti fi coAumano molto acuti £r alti 3 e bifogna -
ua dare la luce alligranari 3 io vi accomodai le due
fine Are dalli lati della gola del c amino ,facendo
in effo vn’horologio folare: e cofi ejjendo quefla co-
fa trouata buona 3 deliberai metterlafi'a queAi
camini : la qua l cofa potrebbe accident almente
far feruitio a qualchuno .
ARCHITECT.
DeApiraculk Itahcis extra teAa prominentibus .
Cap. XXIX .
I pracmifli quinque camini Icalicam qui-
dem fequuntur confuetudinem in luis co-
ftrudionibus, verum non Ferrarienfem(v-
biingenti quadam materiei coagmentati-
° ne % iracuIai P& con-ftant,acparietesob-
^ ruunt) quemadmodum ncque Veneticam
( nam fumma eorum altitudo nobis metum
incutit) fediucundam, fimplicem, gratam atq; mediocrem.
Cuius reiexcmplumpatet prascipuein quatuor caminis, P.
R.S.T.
Is qui litera P. dehgnattir, odo facierum erit, cuius tamen
menfuras arbitrio Architect relinquimus, dummodo Turn-
mitatemillius extra tedum producat, in eaque fummitate
fumus pofteafuum exitum obtineat.
Is qui litera R. commoftratur, quadrangularem adipifee-
tur formam, in primo fuo ordine, quern ftatim extra ip fum
tedum fortietur. At fecundus dehinc ordo fex latera confe-
quetur,habebitque foramina qusedam inter fuos mutulos,
quifumumadfummitatem tanquavi quadam compellent.
Caminus S. rotun dam formam, ac in alto poftea odo pin
nas, quasC4rn?^<tfItalivocat, obtinebit, inter quas fumum
abodoforaminibus, inter mutulos fub ipfo capite exiften-
tibus, compulfum erudabit, vti figura demonftrat.
Is etiam quern literaT.fignidcauimus,rotundam quidem
habebit figuram, verum differente in ordine &: in ornamen-
to a praecedenti.Exibit autem in hoc quoq; fumus ipfe in me
dio anconum,quos Itali Cartozazos appellant, quibus imum il
lius exornabitur. V bi quidem dicere fortaffis poffet quifpia,
praefertim autem Italus, quod a pluuiis defeendentibus per-
pendiculariter facile inferius ignem extingui cotingat.Ref-
pondemustamen nos ad tale obiedu,quod eth pluuias non-
nihil in caminum ipfum pertingere eueniet, ex tamen ad
ignem vfque defeendere nequaquam poterunt, fedpriuf-
quam omnino decidant,in alto confumentur: fietque fievt
ignem intadum prorfus acinfuo valorerelinquant. Ethu-
ius quidem negotij exeplumpatetin iiscaminis, qui in no-
ftris hifee partibus confpiciunturrqui licet amplioremgu-
lam habeant Italicis fpiraculis,nihil tamen tale in eis contin-
gerecertumeft.
Caminus litera CXcommonftratus, Gallicamfapit con-
ftrudionem . Cui limilem ego hadenus nullum vidi . Pa-
rifiis enim ilium adinueni.Vbi quidem dum in medio do-
mus cuiufdam, non amplius quam nouemdecim pedes la-
tse,fpiraculum extruendum curare deberem,videns altitu-
dinem magnam tedi , in quo tamen feneftellie etiam erant
pro granariis componendx, hand abs re duxi fore, in gu-
la ipfius camini, ad latera duas apertiones conftituere , ac
horologio etiam folari earn exornare,hocq 5 modotam iph
domui quam etiam camino vtilitati opus Iingulare pr.s-
ftare. Hancitaqueinuentionem hoc loco addudam boni
viritequibonique a nobis confulent,vt cuius vfus apudip-
fos valere fortaffis aliquando poterit.
LIBER VII.
75
SEE. SER'LII
Dclle fineftre 8c vfci.
Cap. XXX.
ARCHITECT.
De Jeneftris & ianuis.
Cap. XXX.
1
^ E quattro figure qui dauanti dimoflrdte,
potrano fieruire accident almente per fine -
^ ')&£ fire, e per njfii anchor a, fi da earner e , co -
Affi* me dafiale: & etiam ciaficuna di quefle po-
J J J ^ X
rehhe fieruire per la porta principal d 3r una caja, & me-
defimamente d 3r un tempio.
La prirnafigura adonque A. Jar a d 3 opera Corintia.
Dapertura d’ejja fiard di doi quadri perfietti. La fua pi-
laflrata dalli lati,e cofit il fuperciglio fiard hottaua parte
della larghe^a.Sopra il fuperciglio fi met ter a ilfiegio.
Dalte^a del quale fiard la quart a parte di piu della pi -
laflratafic fiard intagliato,efie jard fichiet toward la quar
ta parte minor e di ejja pilaflrata. La cornice fiopra 3 1 fie
gio fiard dell 3 altera della pilaflrata. Alii lati della por-
ta penderanno due menfileialtri le dicono cartellejotto
le quali far anno due fioglie dtAcanto, detto Branca or-
fina . Il fiontiffiicio fi fiard in quel modo , che nel mio
quarto lihro ho dimoflrato.
La ficondafiguraB Jard pur d 3 opera Corintia : per
effiere intagliati tutti h memhn. Le pilaflrate dl effia fa-
ranno la fiefita parte delhapertura della porta: la quale fid
rd due alte^e alia fua larghe^a. Ilfiegio, per che e
puluinato,e fien^a intagli, fiard la quart a parte minor e
della pilaflrata. El 3 altera della cornice' far d quanto
la pilaflrata: fiacendo il remenato,cioe il quarto tondo ,
con quella r ego la, che fifia ilfiontefficio.
La ter^a figura C . e d 3 op era Corintia, come fi conofi
fie eflrejfiamente alia fjecie de capitelli . Dapertura dlefi
Jd portae doi quadri. Dalte^adAna colonna fiard Id
duodecima parte della fua altera, con la hafie fir il ca-
pitello. Le pilaflrate dalli latifiono per mezpza colonna.
Darchitrauefiegio e cornice fiarano in altera la quin
taparte di tutta l altera della colonnafiacedo del tut-
to tre parti e quali: vna fiard pert architraue: vna per lo
fiegio: la ter^afi dard alia cornice, fiacendo il remenato
comes 3 e detto delaltro.
La quartafigura D . e d 3 or dine lonico: Dela fua al-
teTg^a duplicata alia larghezggt: Lilarghezqga d 3r una co
lonna co le due pilaflrate dalli lati, far a per la ter^a par
te della larghe^a dell apert lira face do del tut to quat-
tro parti. Due parti Jar anno per la colonna: e le due re-
flate far ano per le pilaflrate: cioevna pilaflratain torno
la porta: fir vname^a colonna alii lati della porta. L 3
altera del 3 architraue , fiegio e cornice Jard com 3 ho
detto del ultra: cio e la quinta parte del 3 altera della
colonna partita in queflo modo.Sifiard deltutto tre par
ti,Dvn quarto. Vna parte fi dard al 3 architraue , vna
parte & ^n quarto fiard per lofiregio: ma fia intaghato:
l ultra parte jura per la cornice: fiacendo il front ispicio
comes 3 detto difopra.
V atuor ha precedences figure potif*
fimiim feneftrarum extructiombus'
inferuient : attamcn commodum
quoqueeritcas tarn in compofitio-
nibus ianuarum in cubiculis, quam
etiam portarum maioru domus, aut
verb templi cuiufpiam adhibere.
Prima figura A. e Corinthio opere conftabit. Aper-
turailliusduosquadratosperfectos obtinebit. Ante^
pagmenta& fupercilium odauam latituainis partem
aftequentur. Supra fupercilium eminebit zophorus:
cuius altitudo fi vermiculatus conftituatur, quatuor
partibus fuperabit antepagmentum: fiveroe fimplici
folummodo opere conftabit, iifdem quatuor partibus
minoremaltitudinemfortieturipfo fuo antepagmen-
to. Coronis quafupra zophorum ftatuetur,antepag-
menti feu pilaflrata altitudinem fubibit. Ad latera i-
pfius porta duo ancones, &fub ipfis anconibus duo fo-
lia Acanthi(officinis Branca vrfma) apponentur. Fafti-
giumextruetur in forma qua: a nobis in quarto noftro
libro eft demonftrata.
Secunda figura B. fimiliter e Corinthio gcncre de-
prometur, atque omnia illius membra coelati operis e-
runt. Pilaflrata fextam partem apertionisianua du-
plicatam fui laxamenti rationem confequentur . Zo-
phorus carebitfculpturis,acprominendam folummo
do fortietur: 8c propterea quarta parte minor cxiftet e-
ius dimenfio ipfa pilaflrata. Coronici,fi faftigium cir-
culatum fecundum regulam faftigiorum obtineat,e-
adem altitudo aftignabitur, qua vni pilaflrata.
Tertia figura C. quemadmodum ex conftrudione
capitulprum patet, e Corinthio etiam genere eft acce-
pta. Apertio porta duobus quadratis terminatur.
Craftitudo columnar duodecima parte fuse altitudinis,
bafi 8c capitulo affumptis, definietur. Pilaflrata: me-
dietatem vnius columns adipifeentur. Epiftylium,
izophorus 8c coronis in quintam partem altitudinis to-
tius columns efFerentur. Hac autem to ta altitudo in
tres aquales partes diuidetur,quarum vna zophoro,
altera ep illy li o, 8c tertia coronicitribuetur,habcbitq$
defuper quemadmodum 8c pracedentis figure altitu-
do fuum aftragalum, fuumq 5 circulatum,quodvulgb
remenatum appellant.
Quarta figura D. Ionicierit ordinis,&: duplicatam
fua: latitndinis proportionem aftequetur . Latitudini
vnius columns &duarumpilaflratarumad latera ap-
pofitarum, tertia pars latitudinis apertura: tnbuetur:
ita nimirum,vt ea in quatuor partes fiibdiuifa, du$ qui-
dem vni columns, 8c dux altera: duabus pilaftratis,
(hoc eft vni pilaflrata: qua: eft circa ipfam portam,&
vni mediae columns, qua: ad latera eiufdemporta: ap-
pend exiftitjappropriari debeant. Altitudo epifty-
lij,z-ophori& coronicis,prioris figura modulos,hoc
eft quintam partem altitudinis columns, perfeque-
tur. Diuidetur verb ilia in tres particulas 8c vaum
quadranSjhac fequenti ratione:vna parti culacpifty-
lio ccdet, altera quadrati adiunbto zophoro ccelato, 8c
tertia coronici tribuetur. Faftigium autem huius fi-
gura eo rnodo conficietur quo reliquarum praccden-
tium figurarum.
77
LIBER VII.
7 *
S E B. SERLII
Dele fineftre &: vfci.
Cap. xxxi.
ARCHITECT.
De fiene fir is & ianuis.
Cap. XXXI.
E quattro figure dimoflrate
qui dauanti ,potr anno feruire
per fine ftre 3 & 'vfei, & ancor
per porte principali di cafe , e di
tempijfacendole e maggiori e
minor i if condo gli accidenti.
Laprimafegnata E.fipotrd dire doper a Do
rica baftarda: e comes e detto del 3 altreja fua ab
te KK a e duplicataalla larghe’g^a. Lafionte d’v-
na pilafirata ft far a la fettima parte della fua al-
te KK a: & djuperciglio fard per la met a di ejfia pi-
lafirata. Dipoi k pilafirata fi partira in tre parti:
le due fitrano per li modiglioni:e laltra per linter-
uallo defii, li qualifier anno ad perpendicolo di efi
fie pilaflrate: efia li modiglionifiranno doi trigli-
phi: fait e%%a de quah e de modiglioni ancorafa-
r a quanto ilfiperciglio: Lr altrettanto fir d la cor
nice: nella quale fi comprende le tefie de modigli-
oni. Li cartocci fopra la comic efi far anno pro-
portionate al opera.
Lafigurajegnata F. e pur dor dine Dorico ba
flafdo: l apertura della quale e come s e detto del
altre. Lafionte delle colonne con le fie pilaflrate e
la ter^a parte della largheg^a dellume:ma fiat to
d vnapilafirat a cinque parti 3 tre parti fir ano per
la colonnade le due fir anno per le pilaflrate. bar*
c hitraue, firegio e cornice fir anno la quint ap arte
de l alt ezg^a aella colonafacedo del tut to tre par-
ti e q uali: vna fir a per f arcbitrauejvnaper lofie-
giojater^aperla corniceirompedo poi quella par
t e di meTgzo per loccarne. La tabella e li cartocci
fipr a la cornice fi fiaranno proportionatial 3 opera.
Lafigurajegnata G.e di tre flecie: cio e rufti-
caper hpcg^igradiche fiono trame^ggati d opera
lateritiaje pilaflrate Lr ilfupercigho. 11 timpano
cal remenato e d operareticolare. b apertura di
ejfia e come s e detto del altr e: la brghe’g^a d’vna
pilafirata e la 4 . parte della larghez^ga di effa por
ta. llremenato flfiara, come ho detto deglialtri.
Laportafegnata Hfipotra dimaclareRuflica,
ornata di corniciDoriche: Lr e di doppia altera
ada larghe^a fia: e nel mo do che fiono comparti-
tl hp e KX} de fifiifi delle pilaflrate , come defarco
flvede efipr e jjament e. Ilfiontifj?icio pfiard come
s e detto altroue .11 timpano del quale e tramec^a
to dipietraviua 3 e d 3 opera later itia:vna regolage
net ales ojjeruaraper for dinar io 3 che li cunei de-
gli arem flano talmente compartiti 3 che quel di
me%zpjia la quart a par t e piu largo degli altri.
VatuorpremifTe figure feruientquidcm
potiflimum feneftris 3c ianufs minoribus.
Sitameneas Architedus maioresne for-
te imaginetur, commode quoque erunt
pro maioribus domorum 3c templorum
portis.
Prima figuraE. e Dorico opereadmi-
fto, feu verb ( vt loquuutur ) fpurio extrada effe videtur. Et
quemadmodum precedences, ita hec quoque duplo maio-
rem altitudinem habebitipfa fua latitudine. Frons vnius
pilaflrate feptima parte minor exiftet fua altitudine . Su-
perdlium dimidietatem vnius pilaflrate occupabit. Que-
libet pilafirata in tripartita membra diuidetur: quorum duo
mutulis, tertium verb interflitio illorum ccdet. Mutuli ipfi
adlibellamantepagmentorum ftatuentur,habebuntquein-
ter fe duos triglyphos, vna cum iifdem mutulis ad equali-
tatem fupercilij diredos. Coronix quoque equalis ftatua-
turcidemfupercilio,verumitavt in illamutulorum capita
inhereant. Menfule demum feu cartozzi ad proportionem
ipfius operis conficientur.
Altera figuraF.fimiliter Doriciadmifli efi generis, cuius
apertio normam antea declaratam imitatur. Columnarum
frontes &fuarum pilaflratarum, tertiam partem latitudinis
ipfius luminis occupabunt. Atfadisexvna pilafirata quin-
que equalibus partibus,tres earum coiumne,due autem
antepagmento feu verb pilaflrate tribuentur. Epiflylium,
zophorus &coronis quintaparte altitudinis vnius colum-
ne definietur: quaquidemmenfura in tres partes equales
diflributa,vna epiflylio, altera zophoro,&: tertia coronici
aflignabitur.Denique pars ilia in medio conftitutagranari-
orum feneftris rclinquetur. Tabella autem 3c cartozzi, feu
vero menfule, quefupracoronicem conflitute funt, pro-
portionem ipfius operis imitabuntur.
Figura G.e tribus fpeciebus conflat,hoc efl,Ruflici o-
peris condata:&:hocquidem propter maioresillas antepa-
gmentorum & fupercilij petras,quas eleganti lateritij ope-
ris diflindione exornatas effe intueris. Tympanum romc-
nati, feu verb circulati, reticularem formam adipifeetur.
Apertio ad precedentium figurarum rationemac regulam
dirigetur. Antepagmenti cuiuflibet latitudo laxamento e-
iufdemporte quarta parte minor perficitur. Ac demum re-
menati fpecies eandem obtinebit extrudioncm quam pre-
cedences foci obtinuerunt.
Portam que literaH. defignatur, opus Ruflicum appel-
lare poterimus . Ea coronidem Doricam fortita efi: altitu-
dinem habet duplam ad fuam latitudinem. Diuifioncs pe-
trarum 3c quadrarum vides aperte in ipfis antepagmentis,
3c in arcu. Fafligium apponetur eo modo quo id alibi fuit a
nobis didum. Tympanum verb faxis& lateritio opere di-
flinguetur.
Nota autem hoc loco regulam generalem, quam ordi-
narie in hifee portis atq; feneftris obferuarivolumus: quod
cunei qui arcus circumambiunt, ita conftituantur,vtme-
diuseorum quarta parte aliorumfuperetlatitudinem:quip-
pe quod medius ille,vt aliis, qui circa ipfum erunt, gran-
diorfemperefficiatur,propterelegantiamneccfiarib requi-
retur.Cuiquidemreife ingeniofus Architedus accommo-
dare fatnoucrit.
LIBER
VII.
8o
S E B. SERLII
Delle fineftre nelli tettialcoftumediFranza.
Cap. XXXII.
EllaFrancia fi coflumano li tetti (opr a
' bvltime cornici molto alt i: done fe fan-
no habitationi. Per la qual cofa bifo-
gnando dar luce a tai luoghiffi j anno
1 fopra le cornici alcune fine Are dette
Luccarne : e chi piu e chi meno ornate fe condo li luoghi.
Quefia prima fegnata Ada quale e grande fir ornata
fmcttera taluoltanelme^go d'vna facciatafia baltre
pin piccolc. ALetterafii anco talfiata a vn pamglione
tutta Jola: e ft fard,e maggiorc e minor efi condo che ac -
cadera. QueAa luccarna e d 3 opera Corintia baflarda ,
c midi a co 3 l Dorico.
La feconda fegnata B. c d’ op era Corintia pur a: la-
pert ur a della quale e di doi quadri : la pilajlrata intorno
di ejja far d la nona parte della larghe-gga del lume. La
j rote di ciafcuna colonna fard per due pilafi rate. Fra v-
na co Iona e baltra vifard mez^a colona . L altera del
pie deft alio fard ilgiuflo appoggio deb huomogiujlo . D-
altezgga delle colonne che fard dal piedeflallo fin fitto
barchitraue, far anno e vndecigr offices . Daltez^a de
barchitrauejfiegio e cornice fardla quinta parte deb al-
tezpga d’vna colonna: e fat tone tre parti eguali,vna fi
dar dal architraue, vna alfiegio,ela ter^a J draper
la cornice. Daltezpga di mezggo fard in ar bitrio del Ar-
chitetto.
Later^a fegnata C.e Corintia pura.Laluce fard
tre parti in larghezg^a,e cinque in altezgga. Lagrojfe^-
%a dr vna colonna e la fefla parte della larghe^ga del lu-
me: e la p ilaflr at a per mezg^a colonna . Dare hitraue fee
gio e cornice fard per la quarta parte deb altera d’vna
colonna, facendo del tut to tre parti, vn quarto : vna
parte fard per barchitraue, vna £r vn quatro fi dard al
firegio: baltra parte fard per la cornice: fopra la quale fi
mettera ilfionteApicio nelmodo ches’e detto altroue.
LaquartaluccarnaD.informaoualeno ealtro che
opera Baflarda,magratiofa:le mifure della quale non le
diro altnmenti,per cio che il pratico Architetto la far a
e minor e e maggiori,fe condo cheaccadera .
La quintafeneftra fegnata E .par la fua fchietezg^a,
efemphcitdfepuodirelonica. Dapertura della quale e
tre parti in larghezg(a,e cinque in altefga: la qualpro-
portione e molto lodata da Vitruuio.La fua pilajlrata fi
fardperlafifla parte de la lar ghe^ga del lume :e cofiil
fuperciglio: md il firegio, puluinato, e fenzgt intaglifard
la quarta parte meno: e la regolagia deb altegga del fu-
perciglio, volgarmente detto Sopralimitare, facendo il
rimenato con la regolagia detta .
ARCHITECT.
De fen e Hr is Gatlicis ad vfim teSlorum con -
ficiendis. Cap . XXXII.
Olent in Gallia fupra vkimas coro-
nicesproprernonnullarum habita-
tionum ( qux in alto conftituuntur)
commoditates, teda ipfa quam emi
netiftime excitari. V t igitur hifee lo-
cis atque liabitationibus lume fads
amplum&neceftarium praebeatur,
faciuntij quafdam feneftras fupraeafdem coronices’
Lucarnas apud cos nominatas, quas pro locorum exi-
gentia vel nimium vel verb mediocriter exornant. Ta
lium feneftraru aliquot exempla adduduri : primam,
qua: vocali A %ni£catur,magnam & ornamentisper-
luftratam efie intueris. Ea aute in fronte ipftus domus,
interdum in medio aliaruminorum feneftrarum , in*
terdum verb Tola, teftudini (quam tentorium vocant)
accommodabitur. Fietetiam ea nunc magna nunc
minor pro iufTu & voluntate dom ini , ac ex opere Co-
rinthio admifto cum Dorico Temper conftabit. Altera
feneftra B. e puro Corinthio genere conflabitur. Aper
tuiaeius duorumquadratoru erit.Antepagmentaleu.
verb pilaftrata: ipfam feneftram ambientes, nona par-
te luminofihiatus terminabuntur. Frons cuiuftibetco
lumnas duarum pilaftratarum menfuram ob tine bit.
Qmdibet columna fuam mediam intercolumnam for
tietur.Stylobata: altitudo ita conftruetur, vt iufta data
rahomofuperea innitipolTit. Colunaru altitudo qua:
aftylobataadepiftyliu eftertur, in n. fuas craftitudfties
terminabitur.Epiftylium,zophorus &coronix quinta
parte altitudinis vnius colunaeadipifcetur. Quoquide
interuallo in ^quales tres partes diuifo,vna epiftylio,al
terazophoro 5 & tertia coronidi condonabitur. Altitu-
dinis medi^ cbftitutio arbitrio architedi permittetur.
Tertia figura C.purum opus Corinthiu redolet. Lux
cius tres panes in latitudine&quinque aliaspartes in
altitudine acquirer. Craftitudo vnius columns fexta e
luminis totiuslatitudine portionem exple bit. Pilaftra-
ta verb quarlibet medietate vnius columns terminabi
tur.Epiftylium,zophorus & coronix,pardculam quar
tarn vnius columns altitudinis occupabit: atque adeo
in tria membra & in vnum quadrans ea fubdiuifa, vnu
quidem epiftylio , alterum cum quadranti zophoro,
tertium vero coronidi (fupraquam faftigium,eoquo
anteadidum eft modo, prominebit) diftribuetur.
Qd^ rt:a ^ enc ^ :ra I^Torma quidem oualem^: cbpo-
ntamfted iucundam alpedui adipifeetur. Cuius men-
luras ideo non enumero, quod ea Arcliitedus pro vo-
luntate vel magnam vel verb parua conftituere poftlt.
Quintafeneftra E. propter fimplicem fuam & mi-
nus elaboratamexftrudionem ex Ionico opere acce-
pta dici poterit. Apertura eius e tribus, altitudo autem
equinquepartibus latitudinis fax conftituta effe de-
bebit. Et h^c quidem proportio a Yitruuio maxima
laudan Temper confueuit. Pilaftrata vnaac ipfum fu-
percilium fextam portione latitudinisluminis obtine
bit. At zophorus puluinatus & fealpturis caren s, quar-
ta parte minor exiftat pilaftrata: vnius dimenfonc. Co
roms in altitudinem fupercilij afeendet, habebitq- re-
menata & regulam ad modum tibiantea demoftratu.
LIBER VII.
L
*1 SEB. SERLII
Delle fineftre nelli tetti. Gap, XXXIII.
Vejle fine figure qui dauati dimofirate,
| firuirano tutte perluccarne.Md per che
li tetti fono di tanta alte 7 g^a 3 che vivano
dot e tre filar i y e necefiariofiarui alcunifi
ne fir ini: la maggior parte dequali fi dicono occhijdi
hue: li quali fifianno di terra cottafj alcuni di piobo >
comee quefio primo fignato¥ .Alcunavolta fifianno
per pm bellegxa defienefirini di piobo nelmodoche fi
vede nellafigurafignata G . Ancora fie ne potra fare
de piu honoreuoli 3 ne luoghipiu nobili 3 nelmodo chefi-
no li qui dauati H . K. Et per no ejfiere fiarfi d’inuetio
ni in quefio libro 3 ho voluto dimoflr are vn’ altrafirte
di luccarne ricche di lumie dor named achora 3 come fi
vede nella prefinte qua nelme^ofignata I . la quale
edloperalonica . E parlado cofifuccintamete delle mi
fure 3 potremo imaginare che al liuello della cornice fia
Ivltimo fiolaiofipradquale far a il parapet to delle luc-
came: e quefiafiardl alte^ga de pie defi alii foprali qua
li far d la fine fir a dime%go di doi quadriin altera.
Le fue colone che far anno lonichejfifarano d’ottogrof
feTgge e meTgga fiacendo le due fineflre dalh lati per
due grofje’gze e me^a in larghezgga: egliocchi fipra
ejj'e il medefimofacendopoigli ornameti difipra pro -
portionatiatutto’lcorpodel’ opera.' *
Le due figure quiuipiu bafiofino ben bigarre e li-
centiofi, ma pure co tal licence toltadaalcune anti
chitd Romane 3 ma trauefhte da mafihere.
La fegnata L .fi potra fimpre conofiere per Dori -
ca:la quale e due volte tan to alt a, quanto e la fua lar -
ghezg(a. Le pilafir ate fir anno della larghefiga del lu
me la decima parte : e le colonne 3 che fin piane 3 la quin
ta parte del lume 3 e far anno in altera con le bafi e ca -
pitelh otto grofe r ^ge:l architraue fiegio e cornice fi-
ranno la quarta parte del altera della colonna. Il
me^o circolo far a par tit o nelmodo che fi vede, par-
te di pietra viua 3 parte di pietra cotta : mettendoui
poi fipra il fiontePpicio.
La fie gnat a M . efiatta con la medefima licen^a 6*
autorita: md e d opera Corintia: & e medefimamen-
te doiquadri in altera. Lajronte dvna colonna e
lafieBa parte dellume: e la pilafir at a fir a per L met a
della colonna: la quale e alt a died gr office. L’ar -
chitraue 3 jregio e cornice firano la quarta parte della
colonna :e par tit i li cunei del arcofiegli metterafopra
il remenato:e figlifiolpira quella tabella , chi lavorrd.
ARCHITECT.
De aliis quibufdafenefiris te £loru. Cap. X X X m .
Eptem ift$ allat^ figurq tedis quidem
inferuiunt omnes,acloco lucarnaru
cxiftere debent: quoniam tamen ipfa
tcda interdumad duorumveltrium
ctiam ordinum altitudincm dcduci
cofueuerut, ncceflariumfadu vifum
no bis eft, nonullas inter eas adduce-
re, qua: alterius generis a reliquis eftent,minorefq 5 con-
fici deberent quam ali^, propter earum eminentiam
iorem. Tales autemaltiores feneftrxfere omnes, oculi
bourn communiterappellarifolent,&:vel ex lateritio o-
pere vel verb ex plumbo inmodum exempli iliius quod
literaF. repraftentatur, conficiuntur. Fiunttamcnno-
nunquam &c alix huiufcemodi feneftrx ex plumbo, qu<j
aliquanto elegantioremformam adipifcutur. Cuius rei
exemplumdocetfigura ilia, quam litcraG.ccrnis con-
notatam. Quamuis verb hx prxmiftx fat videantur eft-
fte pulchrx 8c elegantes, funt tamen adhuc 8c alix qux in
magnified locis longe elegantius atque pulchrius con-
ftittiuntur. Etharum exempla duabus illis iiguris often-
duntur, quas literis H. 8c K.conftignatas efte confpicis.
C^terum ne nimium tenax fortaftisviderer fuifte in hoe
fteptimo libro, in adducendis nouis quibufdam 8c inuft-
tatis inuentionibus, placuit vnum aliud genus lucarna-
rum hie demonftrare, quod 8c luminc 8c ornamentis pc
culiaribus quam ditiftimum exifteret. Huius autem cx-
emplum oftcnditurfigurailla, quamliteral.ftgnificaui-
mus.Ea(vtvides)ex Ionico opere eft defumpta.Et vt bre
uibus menfuras iliius adducamus, imaginandum nobis
eft, vltimam contignationem feu ordinem iplius ad per-
pcndiculum coronidis efte diredum atque coftitutum.
Super qua lucarnarum podium extruitur in altitudine
ftylobatie: 8c mox deinde ftuprahas ftylobatas feneftra
media duorum quadratorum altitudine definita confti-
tuetur.Columna: huius feneftra: Ionicum opus redole-
bunt, atque ex odo craftitudinibus 8c dimidia qusdibet
earum conftabit.Habebit item hxc feneftra duasmino-
res feneftellas e fuis lateribus, quarum qu2elibet(quem-
admodum&orbiculares ill 2 e,quas oculos nuncupant)
duabus craftitudinibus & dimidia dehnietur.Denique
ornamentaipfafupcrioraadproportionemipliusfabrH
cx conhcicntur: hetqj fic vt opus ad perfedionem fuam
pcrducatur. Figure dux quas pauloinferius delincaui-
mus,videnturquidem aliquanto cxceftiftevfum com-
munem,&: proindelicentiof^nonnihil efte: eas tamen
licentias cx antiquitatibus Romanis tranffumptas per
tranfformationem quandamlaruarum efte feias.
FiguraL.rede proDorico opere haberi cognofciq;
poterit.Eaduplamproportioncm fuxlatitudinis in al-
titudine confequetur. Paraftatx ex luminis latitudine
decimam, column^ verb plan^ quintamfibi portionem
accipient.Columnxbafibus&capitulisftmulaftumptis
odo craftitudincs obtinebunt. At epiftylium,zophorus
8c coronis, quatuor fibi partes cx vnius columnxlatitu-
dine acquirent.Demum lemicirculus ille fupra coroni-
dcs exiftens, in faxa 8c lateres eo modo partietur, quo id
£gura demonftrat, habebitque defuper fui faftigij conftrudionem.
Figura M. eandelicentiaobferuat qua ilia prxeedens: e Corinthio tame hxc eft defumptaordine: qux,yti il-.
la, ad duorum quadrorufumma pertinget. Cuiullibct columnxfronsfextam parte luminis occupabit. Parafta-
tamedietate huius columnXjColumna verb quxlibetdececraftitudinesaftequetur,cpiftyliumq5,zophoius&:co
ronis quarta vnius columnar parte definientur. Denique diuilis pulchre cuneis iplius arcus, remenatum fupra
cos exurget: vbi quidem tabula ilia in medio conftituta, ad libitum vel exfcalpetur, vel veroplana relinquetur.
§4 SEB, SERLII
Dalcuni ornameti appartcneti al Architettura. C.54
Ella maggior parte del Chriftianeftmo,
doue fono temftq fieri, frequetati da pre-
trie da fatinede continue or ationi efer
uictj al culto diuino,gh piu regulatie me
licent:oft,hanno vfato vna diuiftone,che parte ilgran
corpo della chiefi dal Choro: e cio hanfatto perfuggi
re la tentatione delftjfofeminile,ilqualenon habbia a
pajfare il detto ter mine. Quefto inFrancia sappella
Cloafone, £r in Italia , chi li dice Barco, chi lo diman-
da Pulpit 0 , e chi per altro nome lo chiama . Per la
cjual cojd trattando d* accident i, non voglio mane are
didimonflrarne alcuni Ji quali potranfteruire a tali
ejfetti,& anco a diuerfiornamenti accidentalmente.
Sard per auentura vnTempioJa larghe^a del
i juale fard circa otto per tiche, di vpiedi ciafcuna,che
jar anno piedi XL. incirca. Si fard la porta di meXgKP
largapiedi V. Lagroffeftga d’vna colonna fard piedi
i.&vn quarto. Le pilaHrate della porta far anno per
mexza colonna. Gli inter colunnij minori far anno pi-
edi 11. Limaggiori piedi Vll. Quefto e quanto al
copartlmeto della larghe^a,come dimoftra la piata.
Parliamo bora deldiritto,che e opera D orica. L-
altexXE pie deft alii fard piedi in. e tre quarti. D-
alteT^a d ,r una colonna fard piedi x . con la bafe e } l ca-
pitello. Darchitraueftegio e cornice far anno in alte %
7 ft la quart a parte della colonna: mail ft egio fia tal-
mente alto, cbe compartiti li triglipbi colnumero che
ft vede, le metope fiano di quadrat 0 perfetto. Meglin
ter colunn'q minori ft far anno li niebij: e ne maggiori ft
far anno doi altari:gli ornamenti de quali far anno lo -
niebi: e far anno a liuello de piedeflatli : fopra li quali
far anno le colonne di piedi Vll. in alte f^a: della qua-
le altera ft ne fard x . parti.vno cli quelle fard lagro
feZXa. E non e cojd viTftofa cotal fottiglie^a per eft
fer colonne piane: tranche per no hauer graue^a di
pefo fopra dift.L’ altera del’architrauefregio e cor-
nice, ft fard la quinta parte della fua alte^afacendo
netre parti e quali: vna per larchitraue: I’altra per il
ft egio: la ter^a per la cornice: fopra la quale ft mette -
rd ilftontifticio nelmodo che ft vede. Sopra la cornice
che fard ilpauimento del pulpit oft fard il parapet to,
non meno di piedi V. in altera, accio li miniftri delle
lode di Dio non fiano veduti da baffo: eccetto que gli,
che anunciano la buoniftimahuoua delfanto Euange
lio: H quali e ben ragione che mofitino tre gradi per lo
meno jopragli altri in quel luogo:eper cio per le due li-
mache motarano li doi miniftri delsatiftimo verbo:v
no per le sate let tioniEt epift ole: eh altro per I’euagelio .
ARCHITECT.
De quibufdam ahis architecture ornament is, Cap. x x x 1 1 1 r<
Acrx Aides , quibus maior Chriftianitatis
pars in hoc terrarum orbevtitur,qu;ea fa-
cerdotibus aut verb a monachis aut aliis rc
ligionis viris precum fundendarum &c c-
iufmodi aliorum diuinorum minifteriorum peragendo
rum gratia incoluntur, vt pJurimum ita Temper ex trui e-
rigiqj folent(& pradertim abiis qui aliquanto obferua-
tiores magifq; regulares efle volunt) vt anterior ilia pars
in quam prius deuoti ingrediuntur, a choro &akero mi
nori membro diuifionem feu feparatione quandam for-
tiatur.Quod quidem ideo potiflimum lie fieri putadum
eft,vt a foemineo fexu fpirituales illi viri(quum foeminse
terminum ilium feparatum tranfgredi non debeant) ta-
ro feparatiores exiftant,tantoq; attentius diuinis rebus
diuinoq; cultui operam nauare pofilnt. Hanc autem di-
uifionem Galli Cloafonem , Itali verb nunc Barcum, nunc
pulpitum, Sc nunc aliter nominant. Vnde tradantes nos
modo deaccidentibus Architedurseingenere, hauda-
lienum a noftro propofito efle duximus,nonnullahuius
feparationis atqj pulpiti genera hoc loco adducere, qui-
bus Architedo ad ornatumnon incommode aliquan-
dovtendumeflet.
Et vt hoc quidem modo noftrum fermoncm incipia-
mus,accidere fortaflis poflet aliquando vt templum ali-
quodinlatitudine8.circiterporticibus,quaruqu;dibet
j.pedes contineat,mefuretur.Latitudine fic 40. circiter
pedibus definita,habcbit ea partem vnam, quinque pe-
des laxam, atque in medio ipfius feparationis(feu mauis
dicere pulpitijconftitutam. Porro vnaqu^que columna
quam obtinebit, vnius pedis Sc vnius quadranris crafli-
tudine terminabitur. Item pilaftratas ipfius portae media
columna menfurabun tur. At intercolunia minora i.pe-
des, maiora verb 7.pedeshabebunt.Et hoc quidem qua-
tum ad difpofitione latitudinis huiufee pulpiti, quod ex
figure delineationibus manifeftius cognoicere tibi lice
bit.Locuturi de eius orthographia, feito earn e vifeerib 9
Dorici operis euulfam debere efle. Stylobatse in tripeda
lem altitudinem Sc tres vnius pedis quadrantes extolla-
tur. Columna quadibet, ball capituloq; fimul afliimptO)
decempedalem proieduram petat.Epiftylium, zopho-
rus Sc coronis quarta parte akitudinis vnius colun^e me-
tiatur. Vbi tamen zophorus earn altitudinem confequa-
tur,vt triglyphi eum numerum in difpofitione o btineat,
queminfiguravides,&: metope quoque perfediflima
ratione quadrat^ confpiciantur.Minora intcrcolumnia
fcaphas,at maiora duo altaria Ionico ornamento confta
tia,acadliueilum ftylobataru collocata infe cotineant.
Columns fupra ftylobatas ered^ 7. pedu altitudine defi
niantur.Fiat autem exhifee 7.pedibus,io.diuerfe parti-
cular, earumq5 vna craflitudini earudecolumnani acco-
modetur.Qupquide gracilitas vitiofa efle in hifee colu-
nishaud exiltimari debebit.Plan^ enim hq funt colimar,
neq) quicqua grauitatis fupra fe aflequetur. Ratio porro
akitudinis epiflylioru, zophororu Sc coronidu eapotiffi
mum cftojVt du ea quinta portione akitudinis colunaru
peruagabitur,in 3.^quales partes ilia diftribuatur:earuq;
vna epifty lio, altera zophoro Sc tertia coronidi,habeti fu
pra fe faftigiu ea ratione inftrudu qua intueris,cedat.Fi-
at verb in lublimi huiufee coronidis,tanqua pauimeti ip
fius pulpiti, pluteu vnu, feu mauis dicere podiu.Id ad minimu j. pedes in altu exurgat: Sc hoc ideo ne miniftri lau-
des Deo cocinentes ab inferioribus hominibus cofpici poflint.Sic gute Sc ij qui Euag'elica Dei annutiat, aka qui-
depodiahabere debebunt, in quibus fuamuniaprseftabut.Athosabhominibusintueripofle nihil inconKcnict*
T res verb gradationes ad minimum afeendant in fublime fupra alios,idq; per duos minores cochlides. Quorum
vnus ledionemipfam leu(vtvocant) cpiftolam reciter, alter autem in akero cuangelium.
LIBER VII.
8j
- •- • -r->*
U SEB. SERL1I
D alcuai ornamenti appartenanti a fArchi-
tettura. Cap. XXXV.
O dimoflreroanchoravnafepa-
rationed’vn’tempio d’ordine Co-
rintio : la quale fard per larghe^-
, %a circa a X L II I . piedi y e Jard la
porta nel me^ojarga piedi vi.
Lagrojfe^a di ciafcuna colonna
fard 1. piede. La pilaflrata della porta 3 mezjfo V e ~
de. Gli intercolunnq minori Jar anno me^o piede .
F rale colonne binate vifard vn’ alt are. La fa lar-
ghe^a con tutte le colonne fifard piedi V. e mcg^o:
efra t alt are e le colonne far anno nicchij per metterui
flatue. La fua larghet^a Jard piedi 1 1. Quefio e qua
toallapianta.
Parlando del diritto y t altera de piede flalli fa -
rd piedi III. e me^zo: alia quale alte’g^a far anno gli
altri. L altera delle colonne principalifard piedi X
e me^OyCon le bafi & i capitelli . L altera del ar-
ch itrauefregio e cornice Jard per la quart a parte del
altera della colonna: facendo del tut to tre parti &
vn quarto: vna parte Jard per larchitraue 3 vna&
vn quarto fidard aljregio, e la ter^a fa data alia cor
nice . Aid ilfegio Jard intagliato: per ejfere la quart a
parte maggiore del architraue. L’altare( com ’ ho dec
to) fra largo piedi vi.e me^o 3 con le colonne: &
ejfe colonne far anno alte piedi vil. e vn ter^o, con le
bafi e capitelli . E die Jfa altera fifard x .parti eme^
%a: vna delle quali fard la fuagro[fe^a:fopra le qua
li fi metterd larchitraue 3 Jr egio e cornice 3 coi fo
JrontifJicio fopra 3 come fidimo fir a. Sopra la corni-
ce , la quale firaal piano del pulpit o , doue pofranno
li piedi di preti 3 fi fard il parapet to di tanta altera,
che fuperi le tefle di efi preti. E taljiata potrebbono
ejfer Aionache 3 che [aria bene afarlo vn piede piu al-
to, per cagion della tentatione, la qual penetra per o-
gni piccol buco .
ARCHITECT.
De alio quodammodo diutdendi tcmpla.
Cap . XXXV.
Fferoadhuc aiiam quandam formam
feparationis in templis,aperfonisqu 5
in quieto fuas orationes perficcrc con-
fueuerunt,adhiberi cleganter foli cam.
Ea autem eCorinthio dcprompta effc
opere,&: circitcr quadraginta trium pje
dumlatitudine dimctiri debebit. Ha-
bebitportam in medio, fex pedum laxamcnto termina-
tam. Craflitudo cuiuflibet columnar vnum in fe pedem
comple&retur. Paraftada ipftus portse ac minora interco-
lumniaftngulis dimidiispedibus menfurabuntur. Inter
binas quaftibet columnas vnum altare fex pedibus &: di-
midio, vna cum columnis definitum ftgillatim interiicie
tur. Demum inter ipfa altaria &: columnas fcaphse largae
duos pedes, ad appofttionemftatuarum accommodan-
dx ftatuentur. Atquc hoc quantum ad ichnographiam
hums pulpiti.
Explicaturi huius orthographiam:Stylobatje&: alta-
ria ad trium pedum 3c dimidij altitudinem confcedent.
Columnis principalioribus baftbufque 3c capitulis adie-
dis , decern pedes 3c mediu s tribuentuf . Altitudo epifty-
lij, zophori 3c coronidis, quartam parte altitudinis vnius
columnx ita explcbit, vt ea in tres cequales partes 3c vnu
quadransdiftribuatur: quarumvnaepiftylioraltcracum
vno quadrante, zophoro, 3c tertia coronidi attribuatur.
Zophorus autem fculpturis exornabitur, quanta parte
maior erit epiftylio . Altare ftmul! columnis aflumptis
( quemadmodum fuperius di£tum eft) fex pedibus &: di-
midio, quodlibet definietur. Hx vero columns adie&is
baftbus 3c capitulis , feptem pedes 3c vnum tertium ita
abfoluentin altitudine, vt decern portionibus&: media
ex his conftitutis,vna illarum craflitudini earum aftigne-
tur. Mox autem fupraipfas columnas epiftylium, zopho
rns 3c coronis, ac faftigium ipfum, in alto ca ratione pro-
minebit, quaidinftguradelineatum vides. Vbifupraco
ronidem poftea, quse eft planum ipfius pulpiti, pluteus
tantas altitudinis extruetur, vt capita facerdotu in co ex-
iftentium excefta abipfoeile debeant.Quod ft verb ta-
lem xdem Moniales fortaflis inhabitent, non erit abs rc
vno pede altiorem efte eiufmodi pluteum, quam eflet a-
lias, ft facerdotes aut monachi illam poflidcrent. Fiet e-
nim ftc vt tentationi carnali magis occurratur,quqquide
quantum per minimum quodque forame penetrarc fo-
kat, clarum omnibus efte nihil dubitamus.
LIBER Y I I.
88 SEB. SEUI1 ARCHITECT.
D’alcune porte di cittain fortezza.
Cap. XXXVI.
De portis quibufdam ciuitatum prxpdiariarum*
Cap . XXXVI.
E maifu tempo di ritrottar
nuouefoggie di porte di cit
“ ta e di fort e%%e 3 bora e il
tempo, poi che liprimi ca-
||| pi de Chriftiani , li quali
douriano cercare di man-
t enere la concordia pa di loro ,fon quegli , che
muouono efufcitano ognigiorno nuoue guer-
re . La porta dunque qui dauanti dimopra-
ta 3 potra feruire a vna citta f or tipcat a,quan-
t o pero agh ornamenti. Ma quanto al fituarla
pin in vn 1 angolo,o in v ngombito,o afquadro ,
o j'uor diJquadro y que ft ojara ofpcio del buono
^Architetto diguerra.
Ala parliamo hora delle mifure. Primie-
ramente I’apertura della porta non fard meno
di piedi x . larga, in apparen^a: e fard aka
X x . Non di meno dallafafcia in fufard mu-
rat o perpiu forte^a. Lapilaflrata dalli la -
tifard 1 i. piedi e me^o: & altrettanto fard
groffa vna colonna . E nelle parti difuorepa
l 3 vna e taltra colonna y vifard piedi v. done fa
ra vna porta delfoccorfo davno lato:e dal al-
tropra pnta. E cop dalli lati delle colonne alii
angoliyVi fard 1 1. piedi, Lrvn quarto. Lai -
te^a de piedeftalh fard piedi y i. L'alte^-
%a d’vna colonna con la bafe el capitello 3 fard
piedi X x 1 1 1 1 . e far an diminuitela quart a
parte nelfommo fcapo fottoli capitelli . L alt e^
^a del architraue fard quanto e groffa la co-
lonna nellafomma parte. Cofi fardilpegio e
cop la cornice fopr a la quale fard il parapetto:
doue far anno cannouiere per ffa^are la capa-
gna: e poi nel me^o fard vn torripno ntodo,
co piu bocche dafalconetti,fagn e mofchetti.
Quant o alponte leuatoio,eghp potra leua
reconlepe^edi legno 3 con lefue catene . Si
potraanchor leuare col muhnello, con le ca-
tene entrado in due buchi. Ala io lodo lepe%-
K e di legno, per piu effidienti. E quefta por-
ta e d’ opera Tofcana mi ft a col Kuftico.
Ifuitaliquando tempusquo portarumin ciuitati*
bus & prxhdiis extruedaruminuentiovtilis atque
necelTaria hominibus extitit,id certe vcl modo ma
ximeehe:quumprxcipuaChriftianitati$capita,&:
qux pacem potius populo parere deberent, tanta
difcordiarumfeminavndequaque contexant,vt plane nihil h-
bi iam antiquius, &: nihil adeo charum eos ducere, quam conti-
nuas csdes continuaqj bella,nemo he qui clarihime videre non
pohit. Conhderantes ergo fummamhancnccehitatemhuiufcc
inuetionis,quin tibi aliquot illiusi^tus in mediu adduceremus,
facere nulla ratione potuimus.Et primo node te volumus,qubd
porta quam hoc loco dehgnauimus, quo ad ornamenta fua,elc-
ganterquidcmciuitatibus atquepropugnaculis inferuiet: htus
tamen illius, vtrum videlicet eain angulo potius aut extra angu
lum,&an extra velintraamuhimcollocandaht,id dodo&in-
duftrio Architedo relinquitur. Atque vt ad dimenhoncm illius
acccdamus, aperturam minus decern pedes amplam non habo-
bit: altitudo autem cius quamuisinapparentia viginti pedibus
definietur, a fafeia tamen ipfa vfque ad imum,maioris fortitudi-
nis atque munimenti gratia, muroconftare debebit. Pilaftratx
ad latera conftituts,duobus pedibus & dimidioiat columnx
duplaharum proportione metientur. Extrinfecus inter ipfas
columnas quinque Temper pedes intercedent: vbi quidem ad
commodum maioris ports ab vno latere fubhdiariaporta, ab al
tero autemhda folummodohmilisianuaapplicabitur. Sicau-
temadangulosquoquecolumnarum duo pedes &vnumqua-
drans interponetur.Porro altitudo fty lobatarum Tex pedes ahe*
quetur. At columnx bahbus capitulifque hmul acceptis, vigin-
ti quatuor pedes ea ratione peruagabuntur,vtfub iphs capitu-
lis fummi earum fcapi quarta parte minorem crahitudinem co*
fequantur.
Epiftylium ad crahitudinem fummi fcapi ahiirgetrita zopho-
rusetiam &coronis hanc eandem cpiftylij altitudinem conti-
nebunt. Et fupra coronidem quidem deinde primo is puteus fta
tuetur,inquo bellies machins pro cuftodia capi extrinfeei fta
tuantur. Poftea autem in medio rotunda quxdamturris itaex-
truetur,vteamultaoramultafquc feneftras, per quas falcone-
ts & id genus alia inftrumenta bcllica cxplodantur, obtincat.
Quodadpontem noduvelintcrdiu ante holies cleuandum
&:claudendumattinet, is per ligneafua inftrumenta feutrabes:
quas hoc loco fagittas nuncupant, aut verb adhibitis trochleis
duabus, & per eas catenis duabus tranfmihis, commodihime e-
ieuaripoterit. Ego tamen inter hofeeduos modos eleuationis,
vtiliorem &expeditiorem duceremelTe ilium, qui ligneis illis
inftrumentis feu fagittis heri confueuit . Et hoc q uidem ha*
denus, quo ad hanc portam caftrenfcm,qux(vt ex dchgna-
tione patet ) Thufcanum admiftumeum Ruftico redolebit o~
pus.
5 ?©
S E B. SERLII
D’alcune porte di citta in fortczza.
Cap. XXXVII.
ARCHITECT.
De alia quadam*fj>ecie portarum caflren -
Jium . Cap, XXXVIL
A porta qui dauanti dimoflrata,
e Dorica 3 mifla con l’ opera Rufli -
C4; la quale potra feruiread ogni
porta di citta nobile in fortCTg^a,
7 via parlando delle mi jure, la lar-
ghe^Xa di efja porta fard piecli x.
& in altera f ard phdi X X . cioe in apparen^a:
ma dallaffcia, in su fir a murata,per pin forte\%a.
Li cunei del ’ area Jar anno x V 1 1 . ma queldi
mexXP f ard tjuarte parte piu largo degli altri. Z>
al:ezx a di piedeslalh fard piedi v.ll. fopra liquali
fi collocarano le colonne. Lagrojje^a di ciafcuna fa-
rd piedi III. e far anno in altera piedi X X 1 1 1 1.
con le baft e capitelli. Le pilaftrate della porta far an-
no piedi 1 1. emezXP' Lepilaflrate fugli angoli fo-
no per mezX d colonna.
Fra njna colonna e ialtra ooi fono piedi 1 1 1 1 . e
• vn ter%o: che cofi comport a la diflribuitione de 1 tri-
ghphi e delle metope. Fra li pie dell alii faranno due
porticelle: ‘vna per lo ponticello 3 e l' ultra fardfinta.
S opr ale colonne fi metterd barchitraue di tanta al-
tezx a > quanto la metd de vna colonna . L’altezxA
del jregio, done v anno li trigliphi 3 fdrd pertrequar-
ti della groffezX a d 3 vna colonna. L’alte^a de tri-
gliphi fard altrettanto: e faranno hr ghi per mezx a
colonna: fopra li quail fard ilfuo capitc!Io 3 di tanta al -
te7X,a 3 quanto e la feFva parte della hrghe^a £-
non triglipho. Sopra efi trigliphifard la cornice 3 di
tanta altera quanto barchitraue: agiungendouifo-
prabottaua parte diejfa altera. Dalla cornice in
fufard il parapetto di piedi v I. in alte^xa 3 con le fue
piaghe per bartigliaria mezx dnd : e P 01 ne l mF\X°
vi fard vn torricino Lotto hti 3 ciafcun de quali ha -
uerd hfuapiaga per lartigliaria minuta .
TEc porta quam hie adduximus, eDo-
rico opere cu Ruftico permifto eft de-
fumpta. Seruietautemeacuilibet no-
biliilime ciuitati, qua loco pradidij lit
vtendum. Etvtdemodulis illius ver-
ba faciamus, decern pedum latitudine,
ac viginti aliorum pedum altitudinc
ea menfurabitur. Et hoc quantum ad ipfam apparen-
tiam. Nam alias vt fortitudinem maiorem confequa-
tur, a fafeia vfque adfublime illammurato opere con-
ftare oportebit.
Cunei ipftus arcus feptemdecim erunt, quorum tame
medius quarta parte maiorem latitudinem confequetur
reliquis. Stylobatarum altitudo, fupra quas columns fta
tuendse erunt, feptem pedes obtinebit. Columnarti craf-
litudo tribus pedibus,ataltitudo bafibus capitulifqj fu-
peradiedis, vigintiquatuor pedibus terminabitur. Pila-
ftrate porte duos pedes Sc medium obtinebuntrat illx
pilaftrate quefunt in angulis, media parte latitudinisv-
nius columnar conftituentur.
C^teriim propter diftindiones trigliphorum & meto
parum inter lingulas binas columnas,Iinguli quatuor pc
des&vnumtertiuminterponentur. Sic inter ftylobatas
quoque oftiola quxdam auxiliaria, quorum vnum pon-
ticuloinferuiat, alterum autem fidum tantummodo St
limulatum exiftat, intercurrere debebunt. Item epi-
ftylium mox fupra columnas conftitutum, ad altitudi-
nemmedie columnar proferetur. At zophori altitudo
(vbi triglyphorum conftitutio apparebit)quartis tribus
craftitudinis vnius columne, triglyphus autem quilibet
bina huius altitudinis proportioned medie columnar
latitudine continebitur. Supra ipfos triglyphos ftatim
primo capitulum altum, quantum eft fexta pars vnius
triglyphi lata, deinde verb coronis altitudine epiftylij,
Sc odo aliis eiufdem altitudinis partibus delinita, erige-
tur. Denique in fublimi coronidis pluteum,feu mauis
dicere podium, fex pedum altitudine metitum abhinc
eminebit:in quo veriiis partes quidem,tormetarie qu^-
dam feneftre, in medio autem odilatera quedam tur-
ns, fimiliter minores fuas feneftras pro minoribus tot-
mentis obtinens,conftituetur.
L I B E R VII.
M ij
91
SEE. SERLII ARCHITECT.
D’alcune porte decitta infortezza.
Cap. XXXVIII.
A 'v arista dells cofe e digran contete Z~
Z adl’occhio humano,e di fodisfatione
at animo.E pero la prefente porta , qua -
tunque ella fa doper e Thojcana mi A a
cod RuAico, opera ver ament e per vna
forteTfca: le cjuattro colonne imperfet-
te coji rujliche, la fanno anchor a pin robuAa e forte in ap-
paren^a.
La larghe^a di queAa porta e piedi x. e l altera e
piedi xyi .etre quarti: che viene a ejjere tre parti in lon-
ghe^a, e cinque in altera. La fua pilaArata e pie dill,
e me%%p. La grojje^a d’vna colonna e altrettanto. Fra
I’vnae lain a colonna vi fonno piedi v. done e vnapor-
ticella aperta, & vna finta. Li angohfuori delle colon-
ne Jono quanto e la colonna. L’alte^a di ciafcuna co-
lonna con la bafe e capitello e piedi X x 1 1 1 1 . e fono di -
minuite la quarta parte nel fummo fcapo fotto il capitel-
lo. Se que fie colonne fuffero finite come dimoAra la par-
te dibajfo 3 di me^Z 0 e difopra, dimoArarebbono troppa
fotigliezza: e perderebbono la Mae A a della for te^a.
MaqueUa parte nonfinita 3 e cofi RuAicaJe preftafer-
me^za e groffe^za. SopraqueAe colonne fimetterdl’ar
chitraue : laltez^a del quale far a quanto cgrojja la co-
lonna nellafoprema parte. Ma ilfregio far a tanto mag-
giore 3 quanto e la metd del’ architraue: per cio che in effe
fregio A far anno tre tefle di Leone: le boche egli occhidel-
h quali far anno for atiy e feruiranno per archibugieri.L’al
t della cornice fard come I’architraue: fopra la quale
far a il parapet to di tanta altera che cuopra vn* huomo 3
fan do alle difefe. E poi nel mezz° qjl f* r <* vn torrifino di
quattro lati 3 c'tafcun de quali hauera tre aperture per ar-
tigliaria minuta. Li tre peducci 3 che fono fpra la ta-
bella vengono a foAenere I’architraue: il quale effendo
gtojfoy quanto apparijfe la colonafuori del muro haue-
na dijgratia: per ejjer tagliato dalle piaghe del ponte le -
uatoio.
De alia quadam caArenfi porta.
Cap. XXXVIII.
Arietas reru non oculos foliim, vet um
&animos ipfos maxime Temper ad fe
allicere dele&arecp cofueuit.Hanc va-
rietate in pr^fenti porta elegater repra:
fentatam efle clariftimum eft. Ea enim
ex opere Tufcano &Ruftico deprbptaeffe confpici
tur, Sc eft fumme idonea pr^fidiisiqua coifing quoqj
illx 4. imperfe&as Sc Rufticx maximopere muniut.
Latitudini illius decern pedes, altitudini autem
fexdecim Sc tres quartan ita tribuuntur, vc ipfa quide
latitudo tres particulas, altitudo verb quinque adi-
pifeatur. Pilaftratse duobus pedibus cum dimidio,
at craflitudo columnarum duplicata liarum pila-
ftratariimproportione terminabitur. Inter colum-
nas quinque pedum interuallum interiacebit,ac ex
vna parte verum oftiolumauxiliare, ex altera aute
ftclum folummodo conftituetur. Anguli columna-
rum modulosobtinebunt. Columnse baftbus capi-
tibus ftmul aflumptis 24. pedum altitudinem perua
gabuntur.Erunt autem earum fummi fcapi,4. parte
gracilioresipfispartibusinfcrioribus.Videspneter-
ea eas in imo imperfe&am figura confecuturosefte.
Quod ideo fit, quia alias partes medi^ Sc fublimes ni
miagracilitatemdemonftrarent,magnificentiamq$
caftrenfem Sc pr^fidiaria nimium amitterent. Addit
enim ilk Rufticitas eisno forcitudine tantu, verum
etia elegantia atqj maieftate. Supra hafee deinde co-
lumnas mox epiftylium,zophorus Sc coronis fubfe-
quenturatq;fupraftruetur:vbiquideepiftylij altitu
do fummi tatis vnius columnx craftitudine libi ven-
dicabit. At zophorus, propter 5.capita leonu, quoru
ora Sc oculi tormentariaru feneftraru vices fubi but,
vna eiufde altitudinis medietate maiorem proiedu
racofequetur.Porro coronicis altitudo epiftylio x -
qualis ftatuetur: fupra q uaquidem tadem podiu feu
pluteu menfuram hominum intrinfecus defendem
tiu excedes,habenfq; in medio turrim quadrilatera, ■
tres apertiones in quolibet latere, pro explodendis
minoribustormetis obtinens,prominebit.Nota au-
te hoc loco breuibus,triailla fuftentacula trefve pe
des fupra tabeliam conftitutos,ad fuftentatione epi
ftylijfuprapofitosefl'e.Quumenim ipfum epiftyliu
tantam craftitudinem habeat, quanta eft prominen
tia ex muro vni 9 colun«^(propter excauatione ilia, in
qua intrat trabes potis eleuadi ) fequeretur etia alias
v t illud nimis inornatu nimifq^ infulfum appareret.
ft
LIBER V I I.
M iij
5>4
$ E B. SERLII
D alcune porte di citta in fortezza.
Cap. XXXIX.
architect.
De alia quadam caflrenfs porta fbecie.
Cap . XXXIX .
Ran cofa e ver ament e it voter va-
riare in quelle cofe eh’ hanno ni fe
pochifimi termini . Non dimeno,
poi ch 3 io Jon entrato in coji gran
pelago, che oltra a fei libri cb io ho
mandat i in publico, done Jono ac -
cadute tante e coji diuerfe inuentioni, io voglia an-
chor a in queflo fettimo libro dimoflrare jin’ al nu-
mero diC. carte, to dimoflrero non dimeno la pre-
fentc porta, D orica piana:per poter poi procedere
piu auanti, & ifjrimere parte di quelle propojitio-
ni, cb io ho prima, che hora propoflemi nella idea.
La prejente porta, la quale e ornata di opera Ru-
Jlica piana, far alar ga piedi x.& in alteTg^a piedi
XVI. etre quarti . Lapilaflrata dalli latte piedi
1 1 , eme^o. Lajronte d’vna colonna,per che fn
piane & di bajfo rileuo,frd piedi ill. Fra Ivna e
laltra colonna fno piedi v I . doue fra vna porti-
cella aperta, & vnafnta. L’ altera dvna colon-
na frd piedi x x 1 1 1 1 . con la fa bafe, el capitel-
lo . L altera del architrauc fa per la met a della
colonna. DalteXgga del fegio frd quanto e grojja
la colonna: ficompartir anno litrigliphi nelmodoche
f vede . La larghe^a fa frd per la meta della
colonna: e frd due volte tanto alto, oltra il fo ca '
pitello,che frd la fella parte della larghe^a del
triglipho: Joprali quali f collocara la cornice, di tan-
ta altera, quanto e larchitraue : md vi s'aggiun-
gnerd lottaua parte di piu, per lo regolofopralafci-
ma. Sopra la cornice fifard vnparapetto curuodi
piedi vi. m altera, con le aperture per t art igliaria.
E nel meT^o poi f far a vn torricino in forma trian-
golare: doue ogni lato hauerd due hocche,perfgri,
falconetti e mofchetti , per difcoprire la campagna .
Idetur quidem abfurdum aliquantunr
efte, variationem ilium adhibere,vbi
terminoru copia pauca admodum eft:
quoniam tamen eo animum ftatim ab
initio huius mei inftituti induxi, in il-
ludq5 me immifi pelagus, vt vltra fex
prascedentes illos meos libros (in qui-
businftnita propemodum inuentionum genera edita a
nobis in publicum fuere) in hoc feptimo adhuc ad centu
ftmiles alias inuentiones proponerem: viftim proinde
mihi eft, haud a propoftto alienumforehancce portam
Doricamplanam(cuius ideam in mente, inter alias qua:
fubfequentur,tenebam)cum fuis propofttionibus, ea
quapoftem breuitate in medium afFerre.
Hasc ergo prasfens porta, quas opere Ruftico piano or-
nata confpicitur, inlatitudine quidem dece pedes, a.t in
altitudine fexdecim & fex quartas explebit. Paraftatae,
quas vulgo Pilaftratasvocant, duobuspedibus& dimi-
dio metientur. Frontes columnarum, propterea quod
plana: &:parum e muro prominent, tribus pedibus con-
tinebuntur. Inter columnas fexpedes intercurret: ac ex
vno latere oftiolum apertum,ex altero verb fi&umappo
netur.Quaslibet columna adie&is baft &: capitulo, ad vi-
ginti quatuor pedum altitudinemprotedetur. Altitudo
epiftylij medietate:zophori verb, in quo triglyphi ea ra-
tione partientur, quam in delineationevides,intcgram
vnius columnas craftitudinem obtinebit. Casterum qui-
libet triglyphus in latitudine fua ad medietatem colum-
ns coar&abitur.Verum praster capitulum, quod fextam
partem eiufdem latitudinis continebit in altitudine, du-
plicatahacproportioneterminabitur. Iamconftituto e-
piftylio Sc zophoro, ftatim quidem coronix fuperadde-
tur. V erum ea, propter regulam fupra ftmamprominen-
tem,o<ftauapartemaioremaltitudinemhabebitipfoepi
ftylio. Finitis hifee omnibus fuperueniet tadem podium
quoddam flexum atq; curuum,fex pedes altum,atq; tor-
mentarias apertiones obtinens. In cuius quidem medio
( quemadmodum &: in aliis portis) turris triangularis co-
ftituetur, atque ad cuftodiendum campum, in quolibet
eius latere binasftmiliter tormentarias feneftras conftci-
entur. Atque hasc quidem ha&enus de prasfidiariis por-
tis dixifle fufficiant.
LIBER VII.
J>5
1 1
;
[U ti iii.i 1 1 iiiii'.i 1 nun
t
i!
l u i \ i H 1 1 1 U , 1 J U i ■ nil!
y
I,„
U
\ fit,
1 .V.MbU
i tet — — : u-.
\r — - - “b,
1 . .
y
SEB. SEHL1I ARCHITECT
D Vno accidente accaduto in fatti fopra
li call d’architettura. Cap. XL.
L richiftimo palafgo di Fontableo e
i ftato fdt to in diuerft tempi , e dipiu
membri, diuerft (vno dal'altro.Doue
net fecodo cor tile, fopra del quale guar
' dano le camererealiftu ordmata vna
loggia: vna parte della quale ha il Juo riguardo fo-
pra ejjo corttle , e laltro lato mira fopra vn gran gi-
ardino. Da vn capo di que ft a loggia vi fono appar-
tamenti dt Principi:dat altro v e vna capella. Jfhie
(la loggia e cofi diftofta,che ha cinque ar chi di piedi
xii .in largheTga: e It pilaftri di piedivi. tngrojfeg-
7g:ma non fapreigia dire di che or dine (iafatta que
ft a Architettura . Diro be quefto,che que ft a loggia e
larga da xxx.piedi,e puo ejfere alt a da piedii6. e vi
fono li traui di legnarne. La parte difopra era flato
ordinato che fojfe in volto , frerano digia pofti in o-
pera li peducci e le imp oft e di pietra. Ma fopra giun-
gedo vn huomo d’authoritafti piugiudicio del mu
rat ore, che haueua ordinato talcofa,fece leuarvia
quei peducci di pietra: & ordmouui vn cielodi le-
gname:e coftfuftmtadetta loggia fopra loggia. Ma
io,che era in quel luogo,e uhabitaua di contmuofti
pendiato dal magnanimo re Fracefco , ne mi fit pur
dimandato vn minirno configliofto voluto forma-
re vna loggia nelmodo cF io ( hauerei ordinatafe a
me fojfe ft at a commejfa cotale imprefa -.per far cono
fcere a lafutura eta la dijferenfi del vna & del ul-
tra achi hauerd veduto quefla e quella. Dalla cuipi
antagia fatta, io non mi muouo.
Pnmieramente vorrei mot are tregradi dal cor -
tile alia loggia: la largheTfa della quale e piedi xxx
Ciafcuno area e piedi x 1 1 . dr ognipilaftro e pie-
di yi. inftonteima perftanco fono piedi ix. &
altrettanto e grojf a lamuraglia verfio'l giardino.
Affiant o fiano fertile t eft e la plant a lo dimoftra.
E per che 7 re Francefco haueua condotto da Ro-
ma di molte fiatue , ft vedde in queftaloggiamol-
ti luoghiper alio gar le. Ma ne quattro nicchij mag-
giori vandaua il Laoconte , il Teuere , il Nilo e_a
la Cleopatra. E nelmeTgo ve vna fineftra , che_j
mira fopra 7 giardino . E per che il diritto e di-
fegnato diligentemente con gran mi fur a , io ftiro
breue nel defcriuerlo , mancando milo ft agio.
La ftonte dvn pilafiro e piedi v i. La colon-
na e piedi j 1 1 . LfalteTga dt vn arco e piedi xx n 1 1
che far dl alteTga della volt a. if alteftga degli ar-
chi difopra e piedi xx.e quattro di parapetto,che^>
fono x x 1 1 1 1 . La groffe'ftga delle colonne difo-
pra e piedi 1 1 . e fin planer, if alt efgafua e pie-
di xv hi. Li piedeftalli fiotto ejfe fono alti piedi
mi. L architraueftegio e cornice e la quart a
parte del 5 alteTga d’vna colonna , partita fecondo
(or dine Donco. Sopra la cornice ve vn parapet-
to a balaufti: percio chela muraglia e tanto grojfa
che ritirandofi la copertura di legnarne nelle par-
ti interior i , vi rimane vn andito fopra la mura-
gha, per paftare da vnpauiglione a laltro. Li pila-
ftri difopra fin forrati da porticelle,accio che fe-
fteggiandofi nel meggo della Jala, ft pofti pajfiire_y
(enz,a impediment o.
De quodam accidente in conftrultioncy do -
morum interuemente_y. Cap. XL.
Itiflimu illudpalatiuquod Fontanablei confpicitur,
propter diflidetia eius ab inuice mebra,diuerfis tepo-
ribusfaCtufuifleexiltimari debet. Infecudoeius pa-
latij cauedio,in que ipfa cubicula regalia Ipe&at, por
ticusquedapartim verfus predictu cauediu, partim
verfus hortum quendamagnu extenfa,extru£la efle animaduerti
tur.H^c porticus ad alterum quide fuu caput habitationes quafda
principuobtinet: ad alteruvero libifacelluquoddahabetoppolr-
tu.Suntetiainea 5. arcus 12. pedulatitudine definiti, paraftatafq,
6. pedu craflitudine terminatashabetes, fumma clegatia difpoliti.
H^c itaq; porticus etlihancquam diximus,habeatc6ftruClione,e
quo tame ea architecture genere defumpta lit,iudicare quide vix
poflim.Hoctamenfcio,q? 30. pedulatitudine, &circiter 16. pedu
altitudine definiatur: ite q> ligneis coftet trabibus,& q> in alto qua-
uis cocamerataefTe debuerit(queadmodum quide ia&incumbe
quoq; feu fuftentacula ilia, que ab Italis PeduTgi vocatur,aftruda
illic fuifle manifeftu ell) fuperueniete tame viro fumme authori-
tatis,& aliquantu conlideratiore fabro illo murario qui ipfum o-
pusediiicareinceperat, dellrudis incubis,eacceluvel laqueariu
ligneu loco concamerationis ab eo viro cbfecuta lit. Quonia aute
cgo,quu hec fabrica ilia ratione exediiicaretur,ltipediarium me
magnanimi regis Fracifci fuifle, & cotinuo ibide habitafle memi-
ni, neq; tame meu conliliu in eius coltruCtione delideratu vnqua
fuitiplacuitproindehoclocoporticuvnafupra eande area, ideqj
fundametu coformare: ex qua cblilijmei ratio atq; iudiciuli illud
a me poftulatu fuiflet,tuq; difleretia inter ilia &hanc mea edifica-
tionelucemeridianaclariuspercipicognofciq; poflet.Velimita-
que vtante omnia in eaporticuex cauedio 3. gradationibus afee-
datur.Latitudo eius 30.pedes, arcus verb quilibet 12. pedes conti-
neat.Ite fros cuiuflibet pilaftrate ^.pedes,latus aute 9. alios pedes
cbpleCtatur.Murus quoq; verfus hortu tj.pedu craflitudine defini
atur. At capita ipfa quatafortitudine obtinere debeat, dembllrat
id nobis fltus atq; coltruCtio iplius plate feu fundameti. Ceteriim
quonia Rome a rege Fracifco plurime fuere in hoc palatiu codu-
£kx ftatue,fit propterea vt in hac porticu multa videantur loca, in
queillediligetiquodaartificiocollocabatur. In 4. tame maiores
illas fcaphas Laocoo tatum,Tyberis,Nilus Cleopatra llatueba-
tur. Habeat etiahec porticus ex noltra opinione & fentetia,fene-
ftra vna, per qua in hortu ipfum refpiciatur.Veriim quonia ortho-
graphiahuiufee llruCtur^ fatis diligenter fatilque magnis menfu-
ris delineafle nos exiftimamus,ideo(breuitatis gratia) reliqua,
que declaranda fortaflis adhuc eflent,omittenda hoc loco,atque
ad ipfam figuram LeCtores reiiciedos elTe cenfuimus . Frons cu-
iuflibet pilallrate 6.pedibus expediatur. Columnam 3. pedes per-
fleiant. Altitudo vnius arcus, &: lie totius etiam telludinis, 24. pe-
dum exillat.Porro altitudo arcuu in fublimi viginti pedibus, plu-
teus aute feu podium quatuor pedibus terminetur. Columne fu-
periores bipedali craflitudine &: oCtodecim pedu altitudine deii-
niantur,planamque conltruCtionem adipifeatur. Stylobate qua-
dripedalem altitudinem flbi vendicent. Epiftylium, zophorus &
coronis in quartam parte altitudinis columnaru coarCtentur, Do
ricamque fortiantur partitionc. Supra coronidem pluteum colu-
mellis fuis exornatu coiiciatur ; & hoc ideo quod ipfum ligneum
teCtum in retra&ione atque compolitione-fua tantum poll fe in i-
pfamuri craflitudine Ipacij rcliCturum efl:,vtintegra vnaambula-
tio(per quam ex vno tentorio,feu mauis dicere tabernaculo, in a-
liudproflcifcendumlit)fupraillamconfl:ituipoflit.Demumipfas
pilallratasinpartefuperiori olliolaquedam confequi volumus.
Fiet enim lie, vt penes alios, quifeltum fortaflis in medio ccena-
culi agent, ab vno capite ad alterum commodiflime &c line cuiuF
piamimpedimento pertranfiri queat.
LIBER VII.
57
S E B. S E R L I I
D’alcuni accidenti per ornare e fortificare gli edi-
ficij.Propofttioneprima. Cap. XLI.
f c °f l manifefidche / piu nobile e piu hello or name -
J o ne git cdificijfono le co tonne. Et efiedo cofijopro
porro alcum accidenti al propofito di colonne. Sa
d^rap er ejfempio vri Ar chit ettofi quale haueragra
numero di colonne fiate per altro tempo in opera. La grofiegga
di ciafcuna far a piedi i . e t altera fua , con le bafi e capitelhfara
piedi x. e rneggo: e farano d’ opera Corintia. Ne hauerapoi della
medefima opera: e lagroffe'gfa di ciafcuna far a treqnarti dfvn
piede, e I'altegfa fua far a piedi vn. dr once x.e meTfga. Jpuesio
Architetto vorra fare vna loggiafaltegfa della quale ha tier a
da offer e piedi xxi.&m larghe‘gfa piedi xn. Volendofi donque
firuire di queft e colone y e far la loggia forte far a necejfano met-
terne quattro infieme y tato difcoflo vna daialtra y cbe h p lint hi
fitocchino.Le quali quattro colonne feruiranno di vn pilajlro:
fopra le quali ji mettera I’architraue tut to d’vn pe'gfo. Ldlteg-
fua fir a once x. che cofi faragroffa vna colona nella fuprema
parte: e da vn pilajlro al 5 altro far a piedi xii. dr altrettanto fa*
rd larga la loggia , come fi vede nellapiata: la quale ne dimojlra
vn peggo, con vna delle tesie.Sotto le colonneper che non fara-
no alia neceffaria altegfa, vifi mettera vn piedi si alio: faltegga
del quale far dpiedmi. dronceu.chefara il piediHallo , la co-
lonna con I’architraue piedixmi. e meggo: fei piedi del rnegfo
circoio^emegfgo piede di dmtto } che fard in tutto piedi xxi.in al
teTfa y dalpammentofin fotto I’arco. Sopra tarco fi mettera v-
na cornice , e fopra efid vn parapetto.Laltefga fua fard piedi u.
e megfo: fopra I quale fi metteranno le colonne abalausti mino-
ndi piedi YU. dr once x. c meffp^mettendole con quell’ ordine^
cheji dim o Hr anel diffegno. Jpuesta fopra loggia non fard in
volt a di pie tra^mafegii fard il fuo cielo di legname bene inchia-
uatonel muro: ne anche quella da baffo faraficura fenga le chi-
aui diferr o dab vn pi last r o at altro. Efi deono fare le volte di
materia legiera: come fina di mattoni , o di pornice. E fipotna
anche ordire le volte di legname, e poifmaltarle digeffo , coper -
to poi di buona calcina, e dipint e anchor a. E fara opera durabi-
ledi gran tempo. Della quale of a nfo to veduto tre ifferienge a
giorni miei. Lapnmafuin Bologna p atria miafehe volendo
r acconciare alcune earner e pel confalcomerp trouai vna came -
ravecchia voltatadi cannefmaltata di geffo-> affufiefca
forte . Non di mono era circa a trecento anm chefufatta. Tro-
uai dip oi in Pe faro la cafa d’vn cittadmo, che hauea patiio in-
cendiogr ande: di forte che gli or name ti de c a mini di pietra vi-
ua erano calcinati, dr in piu parti crepati: e non di meno le ea-
rner e fit te in volt a di c anne , e fmaltate di geffofnauer fat to re-
fist enga alfitoco. Finalmente , hauendomi datto alio ygiarnento
ilre Erancefco nelleTornelle in Pangf evolendomi to accom-
modare in alcune stange^ trouai alcune volte ordite di legna-
me ^e coper te digeffo duro e fortes che erano di circa a CC. anni
Sich io afiicuro ciafcuno a fare tali opereima proueder folame-
te 7 che la pioggia non toffenda.
ARCHITECT
Sequuntur propofitiones nonnulU de quibufdam cedi f dor u or-
nament is dr locis m unit is. Prima propofitio . Cap. x l r.
V oniam column^ inter cetera ^dificiorum
ornamenta prxeipuas Temper 6c laudabili-
ores elegantiorefq* obtinere cofueuerunt
, , ^ partes: proinde rede faduru me exiftima-
ui,ft nonulla hoc loco proponerem quse accidentaliter
' in conftitutionibus earum Tolers Architedus aliquado
Tcire cognofcereqj deftderaret.Erit(exempli gratia)Ar-
chitedus,quialiquemnumerucolumnaru anteainfa-
bricis adhibitarum habeat,quaru vna pars vnius pedis
craftitudine, &,aftiimptis ftmul bafibus &: capitulis, io.
pedu& dimidij altitudine definiatur,ac ex opere Corin
thio deproptaftt. Pars aute eode quidemodoformata
elaboratacp iit,verum in crailitudine tribus tantumodo
vnius pedis quartis,ac in altitudine 7. pedibus decemqj
vneiis &: media terminetur. V olet aute fortaflis hie Ar-
chitedus porticu vna extruere, cuius altitudo in 21. pe-
des: latitudo verb in 12. iimiliter pedes excurrere prote
diqj debeat.Si itaqj in hac porticu vTumTuaru columna-
rum habere, ipTamqj porticu forte & bene munita exx-
dificareveht,neceiTariueftvt4.tales columnascopulet
Temperiimul,quasTeTeinplinthis omnino contingant,
quseq* paraftadis vnius loco Teruiredebeant.Poiitis he
hiTce colunis 6c paraftadis,mox epiftyliu ex vno Tolum-
modo frufto cbftans Tuperasdiiicetur. Hoc menTuram
Tupremse partis vnius colunse,hoc eft io.vncias in altitu
dine Tortiatur. Ite quadibet paraftata 12. pedes diftet ab
altera, ac ipTa porticushanc eande diftantia adipiTcetur:
6c hoc quidem earatione,quaidin ipTa ichnographia
defignatuintueris.Subcolunis,quianeceilarianonha-
bent altitudine, ftylobataconftituetur, cuius altitudo 3.
pedum &:vnciaru 2. lit. Itaqifietvtcoluna quadibet, h-
mul accepto Tuo epiftylio,in iq.pedum 6c dimidij pedis
altitudine extollatur: cui quidem altitudini hmedij il-
lius circuli pedes 6. 6c dimidiu adiungas,fiet deinde ilia
altitudo,qute eft a pauimento vTque in Tublime, eoq5 in
vniuerTum 21. pedes conftituet. PorroTuprahuncar-
cum modo pr^di&o conftitutu,coronis ftatim, 6c Tupra
hanc pluteus exurgat, cuius altitudo 2.pedibus cum di-
midio conftabit,ftiper quo columns y.pedum ac 10. vn
ciaru cum dimidio,eo modo eoq5 ordine coftituentur,
quo eum in iigura depi&um conTpicis.C^terum h^ecce
porticus Tecundi ordinis concameratione Tortiri mini-
me debebit:vertim coelu Tolumodo ligneu,bene tamen
in murii clauis ferreis inhxum,obtineat. Sic aute primi
quoq5 ordinisporticus ab vna pilaftrata ad alia ferreis i-
ftis clauiscorroborari,Tecuritatisgratia,debeat.Adhoc
ft teftudines eius e materia aliqualeuiori,vt exlaterib 9
aut e pumice c 5 ftent,id quidem diuturnitati quam vti-
liftimu futuru efte memineris. Poftct etia earunde teftu
j . ^ v nuuuu 1 unu u wuv muiiuuvu J. i Uiltl V-Ud UUUC IClLll
inucoltrudioeligneamateriaexordiri,«S^pofteamalthaTeugypToilliniri,ac demum perfedaaliquacalceob-
u ci,licq5 pulcherrime depingi. Quod ft itafteret, diuturnitati quidem plurimu confuleretur. Et ego quidem ft-
milisfabricxdiuturmtate ter Turn meo tempore expertus.PrimbBononiadnpatriamea:vbiquumhabitationes
quaidam Vexilliferi reformarem, incidi in antiquum quoddam cubiculum arundinibus concameratu, ac gy pfo
1 1 turn: quod dumrecens & forte adhuc eftet, circiter tamen trecenti iam prseterlapft erant anni, quod illud ftc
excrudum fuerat. Secundo, vidi ctiam hanc eandem bonitatem 6c fortitudinem huius fabrics Pifauri, in domo
cuiuldamciuis ibidem commorantis.Eadomus incendiumpafta fuerat:& licet caminorume latcribus confe-
orum, ac ca Ice diligenter obductorum, ornamenta in plurimis locis rumpi debuerint: nihilominus tamen cu-
icu ailla,qux arundini bus teftudinata 6c gypfo illita erant, nullam omnino ftmilem fifturam adeptafuerant:Ted
dunngnireftitiirentqnpriorifuoftatuomniaremanTerat.Vltimbvidietiamhocidemopus ParifiisinTornellis:
v 1 quidem quu a rege FraciTco hofpitio exceptus fuiftem,reperi & illic quafdam teftudines e ligneo opere con-
cnncceptas,atq5 gyplb poftca defuper obductas,duras item 6c fortes, ac ante ducentos circiter annoseo modo
e a orata^.Quapropter quum hare ifto pacdo Tehabeant, aflecurarem ego vnumquemque de huiufeemodi ope-
ns extructione, dummocloita illud prxmuniretur, vtpluuiaaliquaadillud nonpertingeret.
LIBER VI I.
W W W W H
r r tv w w w ~r ^rw tt/m "y m
1
li
1
T
1
1
1
js
(
. \
:i
Si
$1
s
1
5jj
t
:
i*
i
1 —
F^==
yV
9
ICO
SEB. S E R L
Seconda propofitione intorno agli orna-
menti. Cap. XL II.
I I
%EUemedefime colonne 3 che s' e detto nella
Ipropofitio pa fiat ad Architetto ne potra or
nare lafaccia d 3r una cafi’.difjonendola nel
modo che nella plant a ji nj e de. Et accio che
delle colonne la parte di dietro no J la nafcofa nel muro 3
fighfard vna piaga tato in dentro 3 che la colonna rima-
gafuori li doi tergirper cio che fe le colonne fufjero tut-
tefuori delmuro 3 njorrebbono anchor ale fue contraco -
lonne:e cofigh architraui farebbono molto grofii 3 elo-
per a malforte.Oltra che dalll lati delle colone vorreb-
bonoleme^xp colonne per foflenere gliarchi. Si far d
donque nclmodo quiui apparente 3 mettedo li piediflal
lifottole colonne fidi piedi nil. in alte^a:e fopra ejfe
colonne fi met ter a W architraue di tat a altera: qua
to egrojfa la colonna nella parte di jopra: e fopra ejfo f
'voltar anno gliarchi: la larghe^a dequah fard piedi
VIII. e me^o:ma la fua alt e'^a far a piedi xx.efo-
pra efi archi fi met ter a njna cornice b afl ar da 3 fopra la
quale fard it parapetto delfecondo or dine 3 che feruira
per pie deft alio delle colone minori: le quali fi meterano
in opera nel modo detto dijopra: fopra le quali fi alloga-
rdl architraue ll fi'egio e la cornice. L alt eTgga del tut-
to fard lx quart a parte della colona: e fopra fi uoltarano
gli archifecondi. La larghe^a de quali fard piediix.
e l’ altera fua fard piedi xvi.f me^gfo. Sopra li archi
fi porrd non architraue fiegio e cornice d 3 opera Compo
fit a. L altera del tut to fard piediu. Eper che la co-
per tur a di quefia habit atione Jar d alia Francefi 3 come
anche dimoflrano le fine fire a croci 3 fopra la cornice fi
ranno le luccarne. La figura qui dauanti rapprefenta
njna parte della faccia della cafa: fir e la parte di me^-
% o 3 con la porta e delle fine Fire 3 che dinotar anno il tut -
to.E prinia parlando della porta Ja fua larghe^a e pi-
edi v i. <5f e XII . in altera: fopra la quale vi e vnafor
ma ouale 3 per dar luce alandito. La larghe^a de le fi-
ne fire e piedi V . le quali hanno quelle foprafinefire per
due cagiom: 'vnaLper concordare lopere degli orna-
menti: bait rasper che accadendoui alcum meffiatije
foprafinefire jeruirano a efi me^citi. Quanto alle luc
came fipra bvltima cornice 3 qua nella Erancia elle fi
accoliumano ccfi larga 3 come quelle da bafio. Ada io in
quefia opera 3 che ha del baflardo^oglio le luccarne al-
quanto piu flrette. EUe fir anno donquein larghe^a
piedi ill. &r in altera piedi V-Efe altre mifure man-
cher anno 3 gli piedi quiuijotto la plant a 3 fupplir anno al
tuttc.
ARCHITECT.
De fecunda propofitione ad columnarum conflf
tutionempertinente . Cap . IXLII.
HI
4
Icct Architeblo eafdem columnas, quas ia
precedent! propolitione declarauimus,in
|g§||^adornanda quoque parte aliqua antcriori
— ^^^^domusea ration e adhibere, qua id in ipfa
^ *area deiignatu die confpicis. Ne verb pars
earumpofteriorinmuro abfconfanimiumefTedebeat,
habebit qualibet fuam concauitatem in tantum poll fe
in ipfo muro excauatam,vt duabus tertiis extra eudem
muru ipfa columna promineat.Quod quidem ideo po-
tilfimiim fiec ea ratione, quia li tota eolumna extra mu-
rumcolilleret, primo quidem fuam contracolumnam
confequi ea deberet, deinde lie ipfum epiltylium ni-
mis cralfum redderetur: ac per confequenstotum opus
malam proportionem obtineret,nec non adlatera colu
naru alias adhuc medianas columnas, qua arcus fulle-
tatura elfent,accedere oporteret. Pofturus itaqj hafee
columnas in modum quern deferiptum vides, habcant
ea fub fe quidem llylobatasad quadrupedalem altitu-
dincmprotra£tas,defuperverb cpillylium tantaaltitu-
dinis, quanta crallitudinis ell vna columna in fublimi.
Conllituantur porro fub epiflylio arcus, obto pedum la
xamento,&:viginti aliorum pedum altitudine dimenli,
habeantq;ij fupra fe coronidem e Compolito opere c-
laboratam. Inluperfuprahanc coronidem, ftatim plu-
teus fecundi ordinis,loco llylobatarum,fub iplis mino-
ribus columnis feruiens attolIatur.E^ aute minores co-
lumns eo modo difponanturquemfuperius ollendi-
mus. Item fupra eafdem columnas epillylium,zopho-
rus Sc coronis quarta parte vnius column^ in altitudine
definitaproducantur.Moxautempolleafuprahas etia
coronides,arcusfecundi ordinis exadificetunquorum
quidem latitudo noucm pedes, altitudo verb fexdecim
&:dimidiumcompleblatur.Denique hi quoque arcus
epiftylium,zophorum Sc coronidem obtineantique or
namenta limulaccepta,in duorum pedum altitudincm
ex curran t,atq5 eCompolito opere depromantur.Quo-
niam verb llrublura iftius copertura Gallicam conllru
blionem habitura ell,(quemadmodum quidem id fe ne
Era quoqj informam crucis extrubla fatis manifeEe o-
Ilendunt) proinde fupra ipfam coronicem feneEra illx
conllitui debebunt, per quas granario in fublimi exiEe
ti lumen dare oportebit.
Figura hie coram tibi allata, partem vnam faciei do-
mus,eam videlicet qua? ell in medio ( quaq5 portam ip-
fam Sc nonnullas etiam feneftras continetjrepr^fcntat.
Loquendo primum de porta: ea fex pedibus laxabitur.
Sc du odecim pedum altitudine terminabitur, habebit-
que fupra fe formam quandam oualem, qua? tranlitum
illuminare debeat.Feneftr^e autem quinque pedum la-
titudinedelinientur: quse quidem fencllras eas mino-
res, quas fupra fe obtinucrunt, ideo confecutiefunt, vt
earum ornamentacumreliquis iplius operis condru-
blionibus Sc ornamentis bonam correfpondentiam te-
nerent: ac vt medianis habitationibus,li qua: future cf
fent, luminis infulione tanto melius confuleretur.
Quodadgranariifenellras attinet, ea quidem ex Gal-
lica confuetudine cum inferioribus conuenire debe-
rentinlaxamento:egotameneasinhocprafentiopereCompolito,aIiquanto dribliores efe volui. Sunto igi-
turea? tres pedes lata, Sc quinque alta.Vbi quidem li omnes menfuras nonpofuiflemus,fupplebunt eas ij pe-
des qui fub ipfa area defcripti funt.
ID!
LIBER VII.
AM
III!
i fij
i!
it
ill
s
lot SEB. SERLII
Terzapropofitione fopradalcune
colonne. Cap. XL II I.
Otr anno per accidente venif alle mani de
vno i _Architettof alcune colonne flats
altre volte in opera y congran parte de fiuoi
corniciamenti: le quail colonne far anno
d opera Compofita , dr il tergp di ejfe colon
nefaraftato ftp olto nella muraglia. Belle
qualify oglie vorra ornar lafaccia dvna
cafa. JfueHe colonne far anno piedi x x i .in altera: ma vorra
in detta ca fa habit a tioni da baffo e da alto . lialtegga dvna
colonna far a troppa per vn folaio , e poca per doi. In quesio acci-
dente bifognara che lArchitettoffia molto auueduto in trouar
mo do diferuirfi di cotali colonne Egli hauera vn fito : la lar-
ghegfia del quale far a piedi circa lxxix. & vorra ( com ho
detto)farui habit atiom da baffoe da alto. Far a dunque primi-
eramente vn entrata nelmegfgo,di piedi x 1 1 1 1. hauendo dalli
latile fie muragliedi piedi iii. e meggo ciafcuna. Dal defiro
e dalftniftro lato vi far anno due earner e di piedi x x 1 1 1 1 . per
ogni lato. Ciafcun muro dalli latifaragroffo piedi im.e megfio:
aggiugnedoui da ogni lato della muraglia meggo piede.E cojifa
ra difynbuito tutto ilterreno. Et allincontro di ciafcuna mura-
glia mettera vna colonna: e nelmegfio dogni camera fit porra
vn altr a colonna, che far anno v i. colonne. Ciafcuna camera
haueralafua dietrocamera piedi x x . longa. Fuori del andito
vifara vna loggetta , ne capi della quale far anno duelimachc . j
per montare ad alto. Quanto poialla longhegga delfiio,vens
far a abaftanga.
Parliamo hora della faccia diqueflacafi.S'ella fara fuori
della citta , to lodo che fia algato il piano di effa per lo me no pie-
di v. da terra:fi perlafyettofi per la f inita , eft per moltialtri
rifyetti. Sella far a nella citta fia alt a piu che fi potra. CMa po-
niam cafo , chef a fuori della citta. Sia algara dunque piedi v.
dalla slrada • doue fotto efio piano far anno tutte le ojficine: e Co-
pra effo piano per inalgar le colonne, accio che feruino a doi fo-
lai fegli mettera fotto li piedistalli. L’altegga fua fara di piedi
Mill, foprah qualify pofar anno le colonne di piedi xxi . inal-
tegjafiopra le qualifipofara larchitrauefyegio e cornice d'o-
pera Compofita. L'altegga fua fara di piedi v . Dal piano del-
la fc ala fin fotto la fafeia , fara piedi x v 1 1 . che taltegfia del
primo folaio. Dalla fa fia fin fotto la cornice fara piedi x 1 1 1 1 .
e meggo, che fara l’altegga del fe condo folaio: doue che le fine ft re
nelfiegioftali modiglioni aumentaranno la luce perpendico-
lare alle flange di fopra: e cofi le colonne feruiranno a due habi-
tationi , con maieitae decoro. La porta di quefta cafa fara lar-
go, piedi vn. & alt a x 1 1 . Tutte lefineftre far anno larghs
piedi mi . e la fua altegga fara piedi y m. Se quefta cafa fa-
ra alia villa , fara ( come fi vede) alt a dal piano piedi v . do us
l entrata de left angefo tier ranee far a fot to la fc ala. CMa sella
fara nella citta , non potra offer tanto alt a da terra , per rifyetto
devicini. Et in quefto cafo fifeendera alle flange Jotter ranees
per le limache dalli capi della loggetta.
ARCHITECT.
De tertia propofttione ad columnarum conslruclionem
pertinents. Cap . XL 111.
CcidetfortevtArchite&us quifpiam
columnas aliquas habeat', qua: antea
in opere fuerint,coronidefqjfuas 8c
ornamentafuperioranecdumamife-
rint,quinimo ex Compofito opere c-
laborat# fint,&: tertia earum pars an-
tea in ipfius prioris fabrics muro fe-
pultaiacuerit. Volet itaqjfortalfis is Archite&us hafee
columnas in vfum adhibere,omarcqj iis partem quam-
piam antcriore alicuius domus. Vnde qu#ritur qua ra-
tione vfum friuftum earum habere, 8c quomodo in ipfa
fabricaconftituerecas poffit.
H# columnar viginti pedum &: vnius altitudine ob-
tinebunt,atq 5 in tali domocollocabuntur,qu^ 8c humi-
les 8c altas habitationes poflideat.Earum ergo pr#di&a
altitudo proculdubio pro vnica cbtignationenimia e-
rit:pro duabus autem exigua valde futura eft. Quamo-
brem in talibus accidentibus ac cafibus Archite&um
quidemprudetemefieoportebit,vt modum inueniat,
quo tales columnas refte in vfumreducerepofilt. Efto
(exempligratia)fitus vnus, cuius latitudofe ad feptua-
ginta nouem pedes extendat. V olens in hoc fpacio turn
altas turn etiam demifias ac humiliores mafioncs fabri-
care, ftatuet primo omnium in medio vnu introitum,
qui quatuordecim pedibus menfuretur, 8c cuius latera
fingulistribuspedibus 8c medio definitaelfe debean t.
Mox ad bina latera huiufee introitus bina cubicula ex-
truet,quorumquodlibetlatus vigintiquatuor pedibus
cotineatur,&r quorum muri craflitudinem quatuor pe-
dum 8c dimidij, adiungendo etiam illi in quohbet late-
rc # dimidium pedis, aftequantur. Partitoftc fundameto
feu area,c6traquemlibetmurumvnam columna,&:in
medio quoqj cuiuflibet cubieuli vna altera columna co
ftituet,atqjideo columns ift# fen arium numeru pertin
gent.Itequodlibetcubiculumprincipaliusfuuobtineat
conclaue,iIludq; viginti pedu longitudine terminetur.
Extra tranfitum verb porticus vna, habens in quolibet
capitevnamin altum perducetc cochlea,ftatuatur,iicq;
poftea finis longitudini ipfius fabrics imponatur.
Verum loquamur modo de anterioriillius fpecic at-
que figura. Si ea ruri conftruatur, laudarim earn a pia-
no a fundamen to fuo ad minimum quinque pedes elc-
uatam efie: idquetum pulchritudinis atque maiefta-
tis, turn etiam fanitatisaefimilium aliarumrerum gra-
tia. Si verb vrbana fit futura, tune tantum ea exurgat
a terra, quantum exurgerepoterit.Si autem ruralis fit
futura, quinque pedes a via eleuatam efle oportct,&:
fub fc officinas fuas confequatur.Super autem eo pia-
no adareas columnarum eleuandas ftylobataro&o pe-
des a Itx fupponatur,& mox deinde column# ipf#,qua:
tarn inferiori quam etiam fuperiori ordini feruire debe
bant, 8c qu# vnum fupra viginti pedes contincbant,collocentur. Super hifee columnis ftatim epiftylium,zopho
rus 8c coronis ex Compofito opere conftantia, ac quinquepedali altitudine menfurata, collocantur. A piano fca
lx vfque ad fafeiam feptemdccim pedum altitudo, hoc eft altitudo primi ordinis: a fafeia verb vfquc ad coroni-
dem, quatuordecim pedes 8c dimidius, altitudo nimirumfecundi ordinis, interiiciantur.Iamfadahac conftru-
btione, clarum eft quod feneftr# in zophoro inter mutulos exiftentes, lucem perpendicularem fecundi ordinis
habitationum maximopere auftur# fant, 8c quod column# ill# altiorcs maieftatem atq 5 decorem vtrique ordi-
ni pariunt. Portahuius #dificij feptem pedum latitudine, 8c duodecim pedum altitudine definictur.Feneftr#
o nines ad quatuor pedum iatitudinem, 8c ad oftipedalcm altitudinem pertingent. Sirurale fithoc xdifieium
futurum, tunc ( quemadmodum in figura oftenditur) quinque pedes exurget a piano, introitufqucfubterranea-
rummanfionumiubfcalaconftituetur. Siauteminciuitatcfitilludextruendum,tuncproptervicinos,tamal-
te attolliminime potent, 8c proptereain ipfa fubterranealoca percochlides ad capita porticus locatas defccn-
dendumerit.
io 4 S E B. S E R L I I
Quartapropofttionefopra d’alcune colonne, fuorid-
opera,d.emetterlein opera con modoe
mifura. Cap. X LIIII.
Naltro accidete potra accadere nelle ma
ni del’ Architettore:che ritrouandofi al-
8^ cune colonne Corintie,delle quale voreb-
be crndre lafaccia d’vna cafa : e balte^xa di ciafcuna
colonna fard piedi xxxi.e rnefgo,cd le baft e capitel-
li:non di meno evil hauerd bifogno di muggier e alte ^
%a:voledofare habit at lom da baffo e da alto. II fto ter-
renofard in larghefpgi intorno lxxxxii. mdlongo
grandamete . Et e ben ragione che ogni cafa nobile hab
bia la porta nelme^Xp con ilfuo anditoda cui larghezg-
Z^a fard piedi xv. bane do daldeflro e finiftro lato vna
muraglia di piedi in. e me^ogrofa: alh lati del quale
vi far anno duefalette di piedtx XX . ciafcuna in Ion -
ghefqpa: fir in largheffa fard piedi xx . h muri ango -
lari far anno grofipiedi nil. emeTggo ciafcuno:aggio -
gnendoui me^go piede per banda: e cof far a diffenfa-
ta tutta la larghe^a delterreno. Al feruitio di ciafcu
nafaletta fard vna camera fir vna dietrocamera: dipoi
sentrard nel cor tile: done non macherano habitationi.
Parliamo bora del diri tto di quefla cafa. S’ ellafard
fuori della citta, io lodo cbefia alt a da terra pin chef
potra, per mold nfietti altre volte detti.Sopra di que-
flo piano, per malware le colonne, fi metier anno alcuni
dadiper piedeflalh: balteTgga de qualifard piedi vfo -
pra li quail f me tier anno ie colonne; cbefard tutta bal-
te^apiedi xxxvi .eme^o. Dal piano fnfotto la
fafcia far anno piedi x v I II . la qualfafcia fard vn pie-
de eme^o: che e ilripieno delprimofolaio. D alia f of
cia fin f ot t o bar chin aue far anno piedi xvi. e me^go:
ma fedici piedi far a balteffa delf condo folaio . Sopra
le colonne fimetter a bar chin aue,fiegio e cornice. Dal
te r zgga del tuttofara per la quinta parte della colonna:
fopra la quale ormcefi far anno le luccarne, le qualifono
digrande ornament o a vno edificio.
La porta di quefla habitatione fard larga piedi
y 1 1 1 . fir in altera piedi xvi .fopra la quad fard
vna fine fir a per dar luce ab andito.Tutte le fine fire fa-
ranno larghe 1 1 1 1 . piedi, fir in altera v 1 1 1 . oltra
le fine fire baflarde fopra ejfe. E la cagione per che fon
fatte, iobho detta piu fiate . ALa queUe menfole , che
fon fottobarchitraue alato alle fine fire, non fon ferifa
cagione :percio che elle fofienggono barchinauo, fir or-
nano le fine fire. La larghe'^a delle luc came fard pie-
di hi. & in alte-zgga far anno piedi V.
ARCHITECT.
De quart a propofitione ad columnarum cliff o-
fitiones fj eel ante. Cap. X LIIII.
XtetaJiudquod Architedo in con-
ftruendis domibus aliquando acci-
dentaliter euenire poffet, quando vi
delicet Corinthias colunas habeat,
eafcp in adornanda facie alicuius do
musadhibere velit,rede tamen fa-
tis non poftit: quum earum altitudo,
cum bafibus Sc capitulis fimul affumptis, vnum tatum-
modo fupra triginta pedes obtineat,domum autem ip-
fam altas & humiles manfiones habere oporteat.Efto i-
gitur quod hsec fabrica ad nonaginta duos pedes dilate
tur,prolongetur autem ad maximamlongitudinem.Ea
quoniam nobilis,ampla & magnifica eft futura, fec-un-
dum exigentiam talium preclararum ftrudurarum,fua
portam omnino in medio habeat needle eft. Hxc verb
porta quindecim pedum latitudineip acquirat, aca la-
teribus fuis conftituti duo muri, ftnguli tres pedes &:di
midium in craftitudine fortiantur. Porro ad bina eiuft-
demportadatera, bina coenacula triginta pedum lon-
gitudine Sc viginti pedum latitudine comprehenfa at-
tollantur . Murorum autem angularium craflitudines
ftnguli quatuor pedes Sc dimidius ita expediant, vt eis
ex vtraque parte medius adhuc pes accedere deheat. Fi
nita difpofttaqj hac latitudine,quodlibet ccenaculum
mox vnum cubiculum Sc vnum conclaue fortiatur, in-
deqj poftea cauedium cum reliquis fuis habitationibus
ad placitum promineat.
Quod ad o-rthographiam huiufee domus, ea ratione
qua diximus, difpoiitar attinet, ft ea extra ciuitatem ex-
truatur, laudarim ego propter caufas antea recenfttas,
intantumillam a piano eleuari,quantumfieri potent.
Coftituta autem ipfa ichnographia pro exaltatione co-
lumnarum, loco ftylobatarumalea? quasdam quinque
pedes altas fupponendas erunt,ficq5 deinde columns fu
praftruendas,atq5 adeo hac ratione totam hanc altitudi-
nem triginta fex pedes &dimidium conftituere opor-
tebit. A piano vfque adfafeiam ododecim pedes inter-
cedant.Ipia autem faicia vnum pedem & dimidiu(con-
tignationemnimirumprimi ordinis) contineat. A faf.
cia vfque ad epiftylium,fexdecim pedes& dimidius in-
tercurrant: at inter primam & fecundam contignatio-
nemfedecim folummodo pedes interponantur. Vltra
columnas,epiftylium,zophorus& coronix ad quintam
partem vnius columnar attollantur, atqj ftipra coroni—
dem lucarnse tandem (feu mauis dicere feneftrse grana-
riorumjipfam domum exornent.
Porta quam hoc ^dificium obtinebit,odo pedum la
xamento, Sc lexdecim pedum altitudine nfieiiftiretur,
feneftramq 5 tranfttum illuminantemfupra fe aftequa-
tur. Feneftras omnes fupra quadrupedalem latitudine
&'odipedaIem altitudinem ft bi aftumant:&: hoc line
minoribus illis feneftris, quas fupra fe habent,quafque
fpurias vocitant. Quxquidem fencflcllx quare ill o pa- ,
do feneftris maioribus fupra adiungantur, didum eft
aliquotieshadenus. Menfulsequoqueill^fubepiftv-
i v 1 1 4 !• ^ ♦> 4. a ^ ~ _ O * i t * • /"* • ^
lio,non absre funt adlateraipfarum feneftrarum applicate. Suftentant enim &fulciuntipfum epiftylium, fe-
neftris autem ornatumaddunt. Denique lucarnietripedalemlatitudinem& quinquepedalem altitudinem . 5
cupent.
oc-
o
10 C
SEB. SERLII ARCHITECT.
Quinta propofitione d alcune colonne piccole,modo ]f)e quinta propofitione ad collocationem colum
dc metterle in opera inJuogo grade. Cap. xlv. narumattinente. Cap. XL V.
^ 4rd taluolta vn Mrchitettor ,il
quale hauera gran numero di colon-
Lvu -v - ^ ne ^ fi m p ima pi e tra , md pic cole al
bijogno Juo: per cio che lalte^alo-
ro non pajjara piedi Yll.e mengzo:
e Jar anno Doriche: e la grojje^a
loro fjord vn piede : le qual colonne far anno piccole al bi-
Jogno del’ operario . Si trouard anchor a di molte ft a-
tue di marmo poco minor i del naturale: & hauerdgran
quant it d d "mcroflatiom dipietre fine , e di diuerje mi-
fiure: & anchor a di gran pe^i di mar mi, efiagmeti
affai . Ma vorebbe or dinar e vna loggia fignonle , 1-
altcz^a della quale non fujfa meno di piedi XX. Si
potra duncjue fare inqueflomodo , che la larghe^a
uvn 3 dr co fa piedi x II. el altera x x . Jacendo li
pilaflroni di piedi y I. per ogm lato, e far colonne pla-
ne Jugliangoli al coflume Dorico . L’ altera delle
quail jard piedi x 1 1 1 1 . con lebaji e capiteUi: e lafua
front e ford piede i. & me^o. Fra le quail s’incajja-
ranno diuerje pietre mifle nelmodo chefivede. Sopra
di quefle \ colonne plane al perpendicolo del rne^go ,fi
metteranno le dette colonne: fi ale qualifi far anno ni-
chij per metterui delle flatue . Sopra li capiteUi de
pilafir ati fimouerd tarco da vn pilafcro al altro:
che far a quattordici, e feiventi : & faradetta loggia
ornatifima & ricca . Sopra le colonneUe faUogherd
larchitraue.fiegio e cornice . Laltezg^a del tutto Jard
la quart a parte deUa colonna. Sopra la qual cornice Jard
il parapet to deUefneflre Joprala loggia .
Quefia figura dunque rapprefenta vna parte di tut
ta la loggia: per che Jard tutto vn 5 or dine: md immagi-
niamocichela porta fianelme^o: la larghe^a della
quale far d piedi vi.piedix.in altera: queftafardla
perturaja quale five de ferrata di legname. Le pilafir a
te & ilfitperciglio di ejja porta fono lottaua parte della
largfjeTgza fua. llfiegio 3 per che Jard fen^a intaglifiard
la quart a parte minor e del fuperciglio:md la cornice fa -
r a del altera del fuperciglio.Le menJole,che pendo-
nodala cornicefuori deUe pilafir ate far anno in front e
quanto le pilafir ate: e pender anno fin fottol fuperciglio
della porta. La fineftra fopralaporta Jard per aUumi-
nare lentrata, edipoi la loggia. Qjtefia loggia hauera
JopradiJevn altraloggiafineflrata: o ver ament e ha -
bitationi diuerje, jecondo che or dinar d l Architettore.
Ma lapertura di quefla porta Jard diminuita neUa
parte dijopra la quart a decima parte deUa fua larghe %
?a: fi come la dijcriue Vitruuio nel opera Doric a, ene
lalomcaanchora.
Ritfortaflis Architedus quifpiam,
qui maximum numerum columna
rum preciofiftimarum habeat, qui-
bus propter breuitatem(vt qu^ fep-
ptemtantummodo pedum & dimi
dij altitudinemobtineat)infuoope
re vti non poftit, quseqj Dori ci gene
risfint,& vnius folummodo pedis craftitudine defolia-
tin'. Habebitetiamultasmarmoreasftatuas,paulo mi-
noresnaturalibus effigiebus,eruntitemeiincruftatio~
nes lapidum precioforum,ac e diuerfis mifturis confla
torum,necnon fragmentorum quoque& fruftorum
marmoreorumnon exiguam poftidebit copiam. Vo-
let itaque ex iis fruftis,columnis & lapidibus, amplam
aliquam &: magnificam porticum, cuius altitudo ad mi
nimumvigintipedibus cotineatur, exornare, modum
tamen ne forte inuenire rede non poterit. Huic nos ta
lem modum prarfcribimus. Efto ipfius porticuslatitu-
do duodecimpedum,altitudo autem 20. pedum. Pilar
maiores per latera fex pedes contineant. In angulis co-
lumnar planar Doricar conftituantur,earq; bafibus capi-
tulifq; fimul aflumptis,i4. pedum altitudine,at in fron-
te vno pede Sc dimidio terminetur. In liafce columnas
lapidesevariismifturisconftantespermi{ceantur,idq;
fiat eo modo quo id in figura delineatum efle confpici-
tur. Mox fuprahafce columnas planas adperpendicu-
lum medietatis earum, columns illse minores (de qui-
bus fuperitis meminimus ) fuperaddentur, ac inter eas
fcaphar in quas ftatuse collocandar erunt,interponatur.
Super capitula abvna pilaad alteram, per quatuorde-
cim pedum fpatium protrahantur arcus, atque adeo to
ta altitudo ipfius porticus, fex adiundis pilarum pedi-
buSjViginticonftituat pedes. Minoribus columnis,e-
piftylium, zophorus Sc coronix alta quarta partem v-
nius columnar, fuperadiungantur,& demu fupra coro-
nice pluteus f eneftrarum in fublimi fitarum ftatuatur.
Pr^efens figura, quoniam porticus ipfavnius ordinis
eft pertotumfutura,vna folumodoilliusfacie reprse-
fentat nobis. Imaginemuraute porta quam fortietur,
in medio collocatam, eamqj fex pedum laxamentft, &:
10. pedum altitudinem confecutam efte.H^c porta de-
notatur ilia apertura, quam lineisillislignea materiam
denotantibus interclufam efte intueris.Pilaftrat^ & iii
percilium 8 . latitudinis portione ianuar fortientur.Zo-
phorus quoniam carebitfculpturis,in4.partemfuper-
cilij contrahatur. Atcoronis ad integraeiufdcm fuper-
cilij altitudinem produeatur.MenfuR extra pilaftratas
ex coronice dependentes, frontes fuas inftar pilaftrata
rum obtineant, & vfque ad fuperciliu dcducantur.Fe-
neftra qux in vertice eiufdem portx conftituta eft, in-
troitum, &per confequens porticum quoqueillumi-
net.Porrohqcprimi ordinis ambulatio fupra fc alia ad-
hucambulatione,quar plures habeat feneftras, vel ve-
rb pro voluntate Architedi,habitationes adipifcatur.
Et nota hie vltimo, quod ifta,de qualocuti fumus, por-
tam,in alto ad decima quartam portionem fux latitudi
nisdiminutam efte oportebit. Sicenim deferibit earn
Vitruuius inopereDorico&: Ionicora cuius quidem
fententianeque nobis ducimus recedendum efie.
LIBER VII,
107
4 -
loo
SEB. SERLI I
Sefta propofitione di gran numcro di colonnc pic-
cole: di mettctle in opera grande, e riuf-
cirbcne. Cap. X L V I.
Elle medefime colonne, delle flatuc,
delle incroflationi e d 3 altri fragmen-
ti che s’e-detto nella propofitione paf
fata , baccorto ^ Architettore fe ne po
trd feruire in altra compojitione dif-
fer ente dalla pajjata , facendone v-
naambulatione , cio eluogo da paffeggiare, comefive-
de nella piantaila larghe^a della quale e piedi V ill ^
e ccfi fard la larghe^xa d 3 vn arco. Le colonne binate
far anno tanto appreff'o vna a b altra, che h plinthi delle
baft fi tocchino, e net inter colonmo maggiore nel muro
dell ambulat tone ( o v ogliam o dir portico ) fi far a vnnic
chio permetterui delle flat ue. Queflo portico 3 o loggia ,
io no bafcicuro a far la in ‘volt a fenfa le chiaui di f err o,
o voltarla di canne e gcjjo.
Farannofi prima li pie difl alii fit to le colonne:! 3 alt e %
%a de quali fard piedi in . e tfiezg^o.Le colonne far anno
alte piedi VII. e me%zy:tar chitraue fard alto once di-
ed. II me^X 0 circolo hauerd due once di diritto,e quat -
tro piedi pel yne^X 0 diametro: che fard tutta bdltezfca
dell’ arco piedi XVI. duplicato alia larghe^a della log
gia. Si fard poifopra barco vna cornice baflarda: la cut
alt e^xa fard d 3 vn piede& % m quarto :fopr ale quale
fi far dil parapet to a balaufti di ill. piedi in altera :
doue fard vn 3 altra ambulatione o terra^x 0 [coper to,
md tanto pendente, che pioggia alcuna no vi fipojfa ri -
tenere : & ilpauimentofia bene inca fir ato,e comeffo
dibuona flruttura . Sopra del quale pauimento figui-
tard altro edificio.
Nel me7X° di quefla loggia fard vna porta per
entrare al edificio. La fua larghe^Xa fard piedi V . & in
alte7X d piedix.facendo la cornice fopra effa porta a
liuello deb ar chitraue . Sopra Equal porta fard vna fi -
veftra ouale,per dar luce abentrata. E cofquefl 3 o-
perafard ornata di tutte quelle cofe , chje erano in fra-
gment e fuorid 3 opera.
ARCHITECT.
Sexta propofitio de vfit minorum colum-
narum , in operibus grandioribus ,
Cap. XLVI.
Oterit prudens Architedus eafdera
columnas , ftatuas , incruftationefq;
& fragmenta, de quibus in proxima
propoiitione locuti fumus, in alia
quoque compoiitione difFercnte ab
ea prima adhibere, quado nimirum
ambulationem aliquam ca ratione
eonftruct, qua earn in ichnographia defcripfimus. E-
ius ergo ambulationis latitudoad odo pedes, ad lati-
tudinem fcilicet vnius arcus, fe extendat. Combina-
tx columnar tarn prope conftituantur ad inuicem, vt
baftum plinthi fefe omnino contingant. Maius inter-
columnium in muro fcaphampro ftatuarum colloca-
tione fortiatur. Cxterum abfque ferreis clauis earn te-
ftudine operire nemini author effem. Quare vel clauis
corroborabitur, vel verb cannis, feumauis dicere aru-
dinibus,ac gypfo concamerabitur.
Columns ftylobatas fuas tripedali altitudine & di-
midio pede definitas obtineant. Ipfx verb columns
feptipedali altitudine & dimidio pede dimetiantur.
Epiftyhum in altitudine decern vnciis conftet. Hemi-
cycli altitudo duas vncias, femidiameter autem qua-
tuor pedes aflequatur. Atqueadeo tota altitudo arcus
fedecim pedes, duplicatam videlicet latitudinem to-
tius ambulacri, contineat.Supra arcum coronisCom
poiiti ordinis,vnius pedis & vnius quarti altitudine ter
minata, & fupra hanc plutcus columeilis compofitus,
tripedali altitudine menfuratus, ftatuatur. Eric autem
ibi aliud ambulacrum, feu mauis fubdialc pauimen-
turn, quod tantum pendens efle volumus, vt pluuia
inde fuum decurium habeat.Eft quoque ncceftarium,
vt illudfignis inter fe quam ardiftimc coardatiscon-
ftruatur, vt imbribus valide refifterc queat. Supra
quod tamcn, fiita iudicium &: voluntas Architedi ae
domini confulat, no inornate aliud quoque ^dificium
attolli poterit. In medio huius porticus, eo quo dixi-
mus modo conftitutte,porta in ipfumaediftcium nos
deducens fumma elegantia ftatuatur. Eius laxamen-
tum quinque pedes, altitudo autem decern pedes ex-
pleat. Habeat item coronicem ad libellum cpiftylij
appofttam.Denique fupra feoualem quoq; quandam
feneftram obtineat, per qua lucem introitus imbibac.
fietque lie vt opus ipfum e fragmentis illisfuperius re-
cenfttis, fuum ornatum aiTequatur.
'V
o
II ARCHITECT.
Septima propofttio^ quadocetur quo paclo antique column* in alien*
ws templi facie recle collocan poftint. Cap. X L VII.
Rit Architedus quifpiam, qui aliquam quantita-
tcm feu copiam columnarum Ionicarum, qua: ar
liquando in opere fuerunt, & quarum altitudine
yiginti fex pedes dimidius, cralfitudinem autc
tres alij pedes peruagentur,polfideat.Habebit vc
ro alias quoque aliquot, quae illis minores lint, qua: nimirum
ad nouemdecim pedum altitudinem contendant, & in craf-
litudineaddecimam portionemaltitudinis fux pertingant:
erunt etiam ei fragmenta diuerfa & grandia, turn marmorea
turn etiam ex midi colorislapidibus codantia. Vellet autem
illis faciem quampiam alicuius templi adornare. Quapro-
pter templum in quo limiles columnas limiliaque fragmen-
ta condituere debebit, ad minimum triginta pedum latitu-
dine,&tantatumaltitudinis turn longitudinis proportionc
definiatur, quantum ipfa fua latitudine ferre rede potcrit.
Craflitudinemmurorum alateribus dtorum,ad minimum
fex pedes &c dimidius contineant, idqj propterea quod in ta-
li craditudine fcapha: qusedam facellis inferuientes excauari
debebunt. Columnas ilia: Ionica: qua: in vfum ponendx e-
runt, tres tertias incumbaftt,imponanturque in parietem,
habeantque fuas medianas columnas planas,atque adeo vna
columna duabus ei medianis adiundis, fex pedum latitudi-
ne terminetur.Quilibet angulus vnam columnam&: duas
medianas obtineat,& femper fpacium illud intermedium
duodecim pedibusmetiatur. Ad latera quoque iplius por-
ta: vna femper columna &: dux medianx locabuntunqua ra-
tioneeueniet vt inter ipfas medianas tres omnino pedes &
" dimidius intercurrant, in hifquefpaciisfcaphx ad vfumda-
tuarum rede confici poilint. Atquc hoc quidem quo ad di-
dributionem latitudinis huius templi , ad quadraginta tres
pedes fe extendentis. Planum illius a platea ad minimum
quinque pedes exurgat. Quo leuato ipdepodea Ionica: co-
lumns, &: fupra eas datim epiftylium, zophorus &: coronix
fubfequantur. Protendantur autem hxcoroniceseiufcp or-
namenta,ad quartam partem altitudinisipfarumcolumna-
rum,itanimirum,vtdecemparticu]is exea conffcitutis, tres
earumepidylio, quatuor zophoro, tres autem refidux co-
ronidi cedant. Supra hanc coronidemfequaturbafametum
adduorum pedum quantitatem protenfum: quodtamen a
coronicis proiedura ilia in tantumdeuoretur, quantum id
didantiaintuitus templi defiderauerit. Mox autem fupra id
bafamentum columna: Corinthiasattollantur,&:in fublimi
earumepiftylium,zophorus&coronisadxquam vmus co-
lumns rationem(quemadmodudc aliis diximus)fuccedant:
tandcmq5 vltimb fadigium podea (quod vulgo frotifpicium
appellatur ) in alto emincat. Aduertat verb hoc loco Ledor,
teftudinem templi huius direde ad medietatem fui fadigij
in formam oualem conftiruendam effc, ipfumqj vel plumbo
tantum,vel tegulis tantum & fine lignea materia, vel verb li-
gnis folumodo cooperiri debere.Quonia autem hac ratione
duoparietuanguliceeloexpofiti relinquentur, eos omnino
&: quide bene cotegi oportebit.Sacraautem h^c <^des luccm
fua prxcipue imbibet ex oculo illo feu circulo qui fupra por-
ta cxxdiiicatur, & ad latera fuavltra maiore capellam, terna
minora facellafemicircularia,quorumquodlibetbinas fen c
liras obtinebit,c 6 ftituetur.C^terum maioris capellq diame-
ter ad 20.pedes protedetur,ac duabus aliis feneflris & ea codecorabitur,iietq; lie vt templu ipfum lucididimu efE
ciatur.Odij laxamentu y.pedes & dimidiu,altitudo aute iy.libi vedicet,diminuaturq; fuperius iq.parte inferioris
fux latitudinis.Piladrata: ad 8 . portione laxameti c 5 dringantur,&: ca quoq; fuperius ad rata & asqua proportion^
iplius offcij diminuatur. Altitudo zophori 4*partibus maior efEciaturvnapiladrata,&: vel pulchris exornetur fcul
pturis,vel verb literis aliquibus depingatur. Coronis adlatitudine piladrate ederatur,&: primo quidC rotundum
quartum adipifeatur- fup rafc,deinde autem maioris venudatis gratia, tabella ilia qux in deferiptione cofpicitur.
no S E B. S E R L
Scttima propofitione delmodo di mettere
in opera alcune colonne antiche,, alia
facciad’vn tempio. Cap. xlvii.
AT Architettofhauera alcune colonne do
per a lomcaftate alt re volt a in opera : tal-
tegga delle qualifara piedi ij.e meTfo: e fa
ranogroffe piedi^.enc hauera anche qttal
cun a dt minor e altera , e pm fottile: cioe
in alteTfapiedi 19. & in groffeggga la decimaparte della
fua alt e' 7 fa:& hauera an cor a di molti fragment^ e gran
peTffi di marmi dr altrepietre rnifte. Delle quail coje vor
rebbe ornare lafacciadvn tempio , la cui largheTfa non
ft a me no di piedi 3 odongo dr alto quantocomporta co tal
largheTfa.LagroffeTffa de muri dalli lati non far a meno
di vi. piedi e meftfo : p ere 10 che in talgrojfegfa fi far an-
no de mchf che feruiranno per cappelle. Jgueste colonne
Jo niche entreranno la terfi parte nel muro , dr hauerano
dalli lati le fue meTffe colonne plane: doue che vna colona
con le due me^fe far anno piedi vi. in largheffa. lAette-
rafi a ciafcuno angolo vna colonna , con le due meffe: e
lajfando lo fat 10 di mejffo largo piedi x 1 r . fimetteranno
halt re colonne co le meTfe dalli lati della porta. Doue fa
le meTfe colonne vi rimarra 1 1 1 .piedi e meTfo. Ne quail
fpatijfifaranno denicchij per metterui delle ft atue.JE cofi
liXLiu. piedi della largheTgga diquefla facciadeltempio
far anno diHribuiti . ll piano di queBo tempio far a alto
dallapiaftga piedi y.per lo menofprdlquale ft mett era-
no le colonne loniche:e fopra effe larchitraueftegio e cor-
nice. L’alteTfg del tuttofara la quart a parte delft altef
%a della colonna facendo deltutto x. parti egualutre fa-
rano per I'architraue^quattro pel fregio , eletre parti re-
st ant ift daranno alia cornice , fopra la quale far a vn bafa
mentodipiedi n.alto. JftueBo lofporto della cornice lo
diuorera: e t ant 0 pin 0 menofecondo la diBaJa doue far a
guardaio il tempio. Sopra ilbafamento farano le colonne
Conntiefopra le qualift mett era larchitraueftegio e cor
mceproportionata alia colonna , come ho detto del altra:
mettendoui pot fopra ilfuo ftontefpicio^nelmodo cheftve
de.Ma auuertifci qui lettoreftje la volt a del tempio far a
appunto alia meta delft ontifpicio^nelmeTfgo della forma
ouale^ofta coperta la volt a di piombo-yO di tegole fenga le-
gnameyO fta coperta di legnamiy nmaranno lidoi angoli
. della muraglia in aria: doue bifognaracoprir beneli doi
angoli. fue Bo tempio prendera la fua principal luce £
al occhio fopra laporta: ma vi far anno tre cappelle per la-
tofti meftfp circolo nella muraglia ? che ciafcuna di effe ha
ueraduefineBre , oltralacappella maggiore , che far a di
meTfo circolo: ildiametro del quale far a piedi xx. che ha
uera due ftneBre:doue cheltepio far a lucidifimo. La por
ta di queBo tempio far a larga piedi vii. e megfoiefra pi
edi x v. m altef{a:ma far a diminmta nellaparte difopra
la quart a decima parte. La fua antepagmenta detta p ila-
ft rat a fir a lottaua parte della larghegga della porta:eft-
radiminuitoper rat a parte . jftaltegga del fregio far a la
quart a parte dipiu della pilaBrata : ma far a fcolpito , 0 vt
far anno lettere.La cornice far a quanto la pilaBrata: fa-
cendo uipoi fopra il quarto tondo : fopra del quale ft far a
quella tabellayperpiu ornamento.
LIBER Vi I.
Ill
S E B. SERLII
Della pianta del tempio qui a dietro, propofitio-
nefettima. Cap. XL VIII.
ARCHITECT.
De ichnographia templi in precedent} capite
declarati. Cap. XL VI II. f
Per che alcuno r uorria fapere come
faaria difjoflo il tempio del quale ji
e dimoflrato lafaccia qui adietrojo
ne dimoflrero lafaua pianta quada-
uanti . Primier ament e fi montar d
dalla jlrada o pia^a fettegradi. La
grojfeT^a del muro dauanti fard piedi v. oltra le co-
lonne. La larghe^a del netto del tempio fard piedi
XXX.efardlongo piedi LX.fan^a vn' arcone at en-
trare della porta, che Jar a largo piedi mi-.. Me pda-
far oni del quale far anno doi nichij . Li muri dalli lati
fair anno grofai piedi v 1 1 1, e nella faagrojje^a far an-
no tre cappelle per ogni lato. La larghe^a di ciafau-
na far a piedi X 1 1 . N el capo di ejfa tempio fard la
cappella principals la cui larghe^a fard piedi X X .
Dalli lati difuori di ejfo tempio Jar anno quattro nichij
per banda: per liqualile cappelle prender anno la luce:
e li nichij far anno ornament o difuori: ne per tal con -
cauitd fard debole la muraglia, che non pofai mutare il
pefo della 'volt a: la quale far da botte o a cone a: altri
la dicono a fahijfo: & anchor a a lunette fi potrdvol-
tare: e fard opera piu place Hole, e di manco pefo. Et a
fine che li nichij di fuorinon fiano ricettaccolo disjor-
cicia , io intendo chedfuo cominciamento fa alto da
terra piedi v 1 1 . doue perfana facilmente non vi po-
tra fa lire : & il bafamento fard piu forte . L e due li-
mache, che fono nella grojjef^a del muro , far uir an-
no a piu co fa. Primafatto bare hone, che e largo quat-
tro piedi, fa potra fare 'vn corridoio, entrando 'vnpie -
de nelmuro: doue fa c ant ar anno le let tioni & ilfanto e-
uangehoienel me%%p vi fa metterd t organo.Per ejfe li-
mache fi montar d al tetto,e faopra la prima cor nice fa po-
tra fare'vn corridoio, chevada allintorno del tempio.
Le due figure, che fano a lato della pianta, dinotano
'vno nicchio difuori,& vna cappella di dentro.Quella
difattorapprefentavno diquei nicchij fuori del tem-
pio. Quella difaoprafigmfica vna delle faei cappelle den-
tro della chiefa, f at te con la ill ejfa mifaura, che e nel
tempio.
Voniamvero ichnographiam tem-
pli, de cuius anteriori facie in proxi-
mo capite mentionem fecimus, de-
dderare quifpia a nobis poflet : ideo
pauciseaminpradTentiarum demo-
ftradam exiftimauimus. Primum i-
taqueafcedeturinhoc templumex
plateapery.gradationes. Muralis craflitudoapartc an
teriori erit, columnis exceptis, quinque pedu. Interna
eius latitudo plana ad triginta pedes, longitudo autem
(arcu illo dempto qui in introitu eft,quiq5 quatuor pe-
dibus terminabitur, &: in cuius pilis dux fcaphae confti
tuendse erunt) ad fexaginta pedes protrahetur. Muri la
terales o&o pedum craflitudine metientur,& terna fa-
cella, quorum quodlibet duodecim pedum latitudine
obtineat,in fingulo eorum collocabutur. Iam ad caput
illius faceJlum principale 10. pedu latitudine definitu
ftatuetur. Oeterum extrinfecus in quolibet fuo latere
4. fcaphas,per quas facella lucem fuam capient, & quae
templuipfumfummoperefuntdecoratura,obtinebir.
Neq; verb per eas concauitates tatam murus debilita-
tem confequetur, vt teftudinem ferre non poflitiquip-
pe quod nihilominusipfa teftudo, vel in modum dolij
vinarij flue conchy, vel verb in form am lunularum ex-
truipoterit.Fiettamenipfumopusiucundius&rleuius
etiam ipfa teftudine, II lunulis illam conftare cofpicia-
mus.Praetereanefcaphxillximmundicieireceptacu-
lum effe debeant, velim principia illarum a terra fepte
pedes eleuataeife: quaratione fiet etiam procul dubio
vt afeenfus incashomini paterenon poflit,&: funda-
mentumquoque feu bads ipiius templi tato maiorem
drmitatem adipifcatur.Duse cochlides in muro extru-
d^eplures habebunt vtilitates. Primo cnim inferuient
pulpito feu podio illi,quod fub maiori illo arcu, qui
quatuor pedes latuseft,vtvnopcde murali excauato
ambulacrum conficiatur,quod pro facris euangeliis
& le&ionibusrecitandis inferuiet,& organum in me-
dio collocabitur. Item afeendetur etiam per eas ad tc-
dum&adcoronicem fuprafe ambitum ilium feu po-
dium obtinentem,quodnos circum ipfum templum
deducere debebit.
Figure illae dux quae ad latera ichnographiae adiun-
funt,fcapham vnam extrinfecam &facellum vnum
intrinfecum nobis repraefentant. Quippe quod ilia in-
feriori fcaphae,fuperioriverbvna exfex faccllis in fe-
fioribus denotatur. Et haec quidem membra, cum mo-
dulisiifdem, quibus totum templum, fuos eomplent
commenfus.
LIBER
¥ I I.
«3
!'
P
/
t SEB. SERLII
Ottaua propofitione da porre in opera alcu-
ne coionne ftate altre volte inopera.
Cap. X L I X .
ARCHITECT.
Propofitio oflaua , doc ens modum , quo colum-
ns anted in op ere exi!lentes,iterum in opus
re duel pofiint. Cap . XL1LC.
ltrouardl Ar chit et tor gran nu
gg mero di coionne, e ne vorebbefa-
"***“ re vna loggia non meno di piedi
xx mi. in altera, per ohechre
aduno edificiofatto. Addle colon
ne far anno aponto piedi X vn.in
alte%%a y e piedi li.ingroffe^zgt: e voledofare que-
fia loggia forte, far d bene di met t ere le colone a due
a due,e che li glinthi delle bafifitocchino.Eper fup-
plire alia necejjaria altera ft met ter a vn piedeflal
lo fotto a due coionne : l altera del quale far a piedi
Vl.ele coionne dice fette: che fiono venture: e b ar-
chitraue sfondard vn buon piede: che far anno piedi
XXini. Gl’ inter colonnij maggiori faranno piedi
ix. done li architraui non regerebbono d’vn pe %-
%o: rnd fi far anno di piu pe^ggi, come ft vede nel di -
jegno.Eper chet architraue faria debole per fefo-
lo,fifard d’vn pe^zgo colfregio . Laltezgga deb
architraue ,fegio e cornice , far d la quart a parte
della colonna,partito nel modocti s e detto piua-
dietro . La larghezgz^a di quelta loggia non far d
piu di piedi I x . acio che li quadri del fuo cielo cir-
codati dagli architraui venghino di quadrato per-
fetto. Aid gh architraui dalle coionne alia mura-
gha della loggia faranno .di legname del piu dura-
bile, per che di pietra non farebbon forti . Balia
bene, che t architraue difuori fa di pietra: fi pel
decoro , come anche perrefifiere alia pioggia &• a
venti.
Sopra di quelta loggia faranno habitationi, o
ver ament e vna loggia fine Hr at a per pajfeggiare:
che di qudfi chiamano Galerie. Quell a rapprejen-
ta vn pe^zg) di loggia, nelme^zgo della quale fi ve-
de vna porta, che entra neb edificio. La fua lar-
vhezgzgi epiedi vm. &e inalte^zgtpiedi xvii.
Now dimeno dallaimpoliainsu non s'aprirdmai ,
md far a il meTgzgo circolo ferrato e vetriato , per
dar la luce ab entrata. E cofi a ciafcuno inter colun-
nio far a vna fine lira. La fua larghezg^a far a pie-
di vi. & in altezgga fard piedi X 1 1 . e nella par-
te difoprafira le fine lire faranno nicchfper allo-
giarui Aatue, & incroliationi di pietre mille,fe-
guitando b or dine della faccia di fuori con belli or-
nament i, de quali non ne mancano in quello li-
bra.
Abebit Architedus aliquis admanus ali-
quem numerum columnaru, quibus por
tea fuit, columnxque ipfe feptemdecim
folummodo pedum altitudine,&: duoru
pedum craflitudine definiuntur,confultum erit duas Tem-
per columnas fimul accipere, itaque coiungere eas, vt ba-
fiumplinfhifefe contingant: item quo columnarum alti-
tudo adproportionemiuftamreducatur, vt quafiibet du-
plicata columna ftylobata-m vnam Tex pedes altam obti-
neat. AtqueadeQconftitutis&adinuetis fic viginti tribus
pedibus, quoniam epiftylij altitudo ad vnum integrum pe
Uem fe extendet, fiec vt viginti quatuor tandem pedes co-
ficiantur, columnseq; ip Cx inftar altitudinis porticus confe
d^efieconfpiciantur.Porrointercolumniamaioranoue-
pedaliaexiftant.Quomodo fietvt epiftyliaexvno lapidc
fieri minime poftint: fedfquemadmodum oftendit figura)
ex pluribus lapidibus conftare ilia oporteat. Quoniam ve-
rb epiftylium,fi per fe fubfiftat, debile fortaflis exifterc
pofiTet,eritproinde necefifarium, vtilli zophorus coniun-
gatur,atque amboex vnico folummodo lapidefada efic
debeant. Epiftylium verb, zophorus Sc coronix ad quar-
tam partem altitudinis vnius columnar ita efFerantur, vt
cuilibet parti tanta afcribaturparticula,quantam in prse-
cedentibus noftris propofitionibus dandam effe atque ad-
feribendammonuimus . Pr^terea in latitudine huiufee
porticus nouem tantummodo pedes comprchendantur:
Sc hoc quiaem ideo,vt quadra fui coeli ab cpifbyliis circun-
duda,iuftam &: bene proportionatam quadraturam adipi
fcatur.Epiftyliademumacolumnis admurumfe proten-
dentia,e lignis durabilibus conficienda efic debeant. Alias
cnimfilapidea fintfutura, diuturnitati vel nihil vel adco
parum confuletur.Nam lignea materiam hoc in loco lon-
ge durabiliorem futuram fatis manifeftum eft. Sufticit au-
temexlapide efife ipfa tantummodo extrinfeca epiftylia.
Namque fic Sc decoro Sc etiam pluuiarum ac vetorum in-
iuriis fatis obuiatum erit.
Super hanc porticum vel alia adhuc feneftrata porticus,
quamGaleriam feu xyftum appellant, vel verb manfiones
aliqmc conficientur. Praefens verb figura parte vnam porti
cus nobis proponit.In qua porta vna,quse nos in ipfum <^di
ficium inducat, depida efie intueris.Eius laxametum odi-
pedale, altitudo aute 17. pedu erit. Abincumbavfqjinfu-
blime femicirculus portse ferreis clauis feu cacellis claudc
tur,neq; ea pars vnqua aperiri debebit:aut maioris luminis
gratia vitrisdiligeter diftinguatur. Quo dlibetintercolum
niu vnafeneftrafortietur,eaq5 fefquipedalilatitudine,& iz
pedualtitudinedefinietur. Demu inter feneftras fuperio-
res fcaphas excauabutur,easq5 ftatuaru Sc incruftationu di-
uerfarum excipiedaru collocandarumqjmunere fungen-
tur:atqucaaeo quseadreiiquaornamentahuius ftrudurx
fpedabunt, ea ex praTenti iibro non in exigua copia defu-
mipoterunt.
ticum quampiam non minus viginti qua
tuor pedes altam adornare velit. Quonia
itaque asdificium ipfum extruduiam an-
ns SEB. SERLII
Nona propofitione del mettcre in opera alcunc
colonneconbuonoordine Cap. L.
EUe citta nobili in molti luoghi del
mondo tutti li mercanti & artejci
hanno una loggia: 3 an^i vna cafa per
ndurj a diuerfi negottj pel fat to lo-
ro: done tengono non tribunale & t m
conjule per aminiftrare la giuflicia
fra loro: done oltra vna loggia public a, hanno vna fala
diJopra 3 pelndotto particolare 3 per li fat ti loro.Potra
per auentur a venire alle mani deb ^Ar chit ctto vn tal
feg%ettOydoue haueravn Jto: la larghcTp^a del quale
Jaraintorno apiediL. &r hauera buon numero di quel-
le colone che s’ e detto nella propojtione pajjata, le qua-
li ( com io dijli) Jar anno piedi X y 1 1 1 . in alte^^a: e
jaranno grojjepiedi 1 1 .hauendo aprejjo di molt i mar-
mi, e diuerfi fragment!, fra li quah Jara affai colonnel-
le plane d’ opera Compojta: l*altezg(a delle quali Jara
piedi xn I. e Jaranno grojfe la decimaparte della Jua
altera : delle qualcojavorrd ornare quefta Jabrica,
con buona proportione . Quiui comincer a aUa par-
te principale e publica, che e la loggia: e Jara lo inter-
colonnio di mejzp piedi X . in larghe^a 3 e li quat -
tro inter colonmj di piedi v 1 1 . ciafcuno: mettendo a-
gli angolidue colonne 3 e due Jr ale angolari,e le media -
ne 3 Jar anno diflribuiti li piedi L . Lalarghe^adi
quefla loggia Jara piedi X 1 1 . e me^o . LagroJ-
fepga della muraglia Jara 1 1 . piedi e me%?p da baj
Jo.N I’entrar della porta nel me^XP l°gj a
Jara vn’andito piedi x. largo 3 e longo piedi xx.ha-
uendo dal deftro e Jmifxro lato due earner e di piedi
X v . ciajcuna in longhe^a, e piedi x . in larghe %-
%a, oltra che vi Jar anno due limache per montar e al-
ia fala . E vi Jaranno due camerini . La Jala dfopra
Jara larga piedi xxmi. & in longhe^a piedi
X L y I . e per che il Jto e molto longo 3 vi Jara poi vn
cor tile e giardino, &raltre commoditapubliche ,
ARCHITECT.
Nona propojtio 3 oftendens modum reducendi colum-
nar in bonum £r iuflum ordinem. Cap. L.
Olent in ciuitatibus exccllentiori-
bus mercatores.atq; artifices porti-
cum aliquam autvero domum etia
habere, in quam peragendorum ne-
gociorumcaufix conctirrimt,& pro
tribunali confulis fuas res fuafq; le-
ges adminiftrantacperficiunt.Solet
autemvt plurimumtalis locus, fupra inferiorem por-
ticqm, ccenaculum feu falamquampiam obtinere, vbi
particulares redudus fieri confueuerunt. Pofiet itaqs
ne forte aliquando euenire vt Architediistale aliquod
fubiedum pra; manibus haberet,quod fibi exornan-
dumextruendumque eflet. Etefto quodhabeat fitum
quempiam, qui circiter quin quaginta pedum latitudi-
nemetiatur.Efto etiam quod ei fit bonus aliquisnu-
meruscolu.mnarum,quac(vtiillaspraecedentis propo-
fitionis columnar) feptemdecim pedes in altitudine, &
duos pedes* in erafiitudine afiequantur. Habeat etiam
& diuerfa fragmenta diuerfofquc marmoreos lapides,
inter quos columns quoque nonnullasplanaee Com-
pofito opere depromptse,ac ad tredecim pedum altitu-
dinem &decima; partis eius altitudinis crafiitudinem
produdse reperiantur. V olens ergo fabricam ipfam bo
nomodo &proportionaliter,iifq5 totlapidibus&mar-
moribus adornare, partem inprimis illius prxeipuam,
atque magis publicam,quse eft porticus,adornet & ex-
asdificet neceftum eft. Latitudo intercolumnij medij
decern pedum exiftat: at quatuor reliqua intercolum-
nia fingulis feptem pedibus ab inuicem diftinguantur.
Item quilibet angulus vnam columna poflideat, ac in-
ter angulares quoq;$£medianasdux alia; interiician-
tur. Hlc latitudo fabrics 50. pedum optime diftributa
efte animaduertetur. Latitudo iphus porticus 12,. pedi-
bus & dimidio coprehedatur.Craflitudo muralis infe-
rior z.ped. & dimidiu contineat. Adintroitum port^ in
medio porticus conftitutae veftibulu latu 10. pedes, Ion
gum verb 2p.alios pedes ftatuatur.Hocafuislateribus >
dextro videlicet &finiftro, duo cubiculaloga impedes,
lataaiue io.obtineat.Prsetereafunto in eo 2. quoq; m>-
nora cubicula,& dua; cochlea; ad fuperius ccenaculum
afcedentes.Ccenaculu aute ipfum 23. pedum latitudine
&: 4 6 . pedu lbgitudine definiatur.Et quonia fitus huius
^dificijlogusadeo eftfutur 9 , fiat in co'&: vnu atriu, hor-
tufqj vnus, acvarixfimilesali^ publics comoditates*
LIBER VII.
m
■!*; ■ ■■ 1
P
'*1
n8
SEB. SERLII ARCHITECT.
Nona propofitionc,per feruirfi di colonnc vec
chie,e alcri fragmenti. Cap. L.
Nona prop ofltio 3 frmihter de ant iquarum columnar nm
& fragment or umconflruflione. Cap. L.
Vi adietro ho dimoflrato la plan -
ta della nona propofitione. Hora
in quefla qui dauanti dimoflra-
ro lafaccia. O detto nella pian-
ta 3 che Hntercolonnio di mez^o
della loggia e piedi x . e che li
quattro dalli lati fono ciajcun di efri piedi vn.e che
ogni colonna e grojfla piedi 1 1 . che fonointutto pie-
di L. Dalte^a delle colonne e piedi xvn. L 'ar-
ch itrauefregio e cornice jar anno per la quart a par-
te del altera della colonna : md tarchitraue, accio
che fra piu forte ,fi far a di pe^gi , come dimoflra il
diJegno:eJarabene,che ejjo architrauejia tutto d’~
vn pez^o con ilfregio,per maggior fortezg^a.Sopra
la cornice frmetterdvnafajciad’vn piede , che tan-
to nerobardloTporto della cornice. Sopra la fafciafi
met ter anno quelle colonne piane ch’ io difii ejferefra
quei fragmenti:! altera delle qualie piedi 13. &il
parapet to delle finefrre Jar a 3. piedi: che frard lake z^
z$a della fala:md chi vorrd la fala piu alta 3 potra met
tere ilfuo cielo fin fit to la cornice: e jard doi piedi di
piu. Tarchitraue ,ilfregio e la cornice far anno piedi
3: vn piede far a tarchitraue: vn piede fard ilfregio 3
doue fi met ter anno li modiglioni: & vn piede Jard la
cornice: e li capitelli de modiglioni far anno membro
della cornice: leluccarne nel tetto fifarano a volontd
de! ar chit et tor ,e piu e meno 3 a volotd delli padroni.
La porta di quefla habitationefard larga piedi v II
e mefz^o,& alt a XY.mdla parte chef aprird 3 fard
altapiedix.eme^o. Ilmezgzp circolojard di pie-
tra 0 di met alio traforato 3 per dar luce a! adito. Tut
te le fnefrre faranlarghe piedi mi . Quelle da bajfo
far anno alt e piedi Nil.emez^o. Quelle difopr a fa-
ranno alte piedi v 1 11 . okra le fopra fine fire per dar
piu luce alia fala.Ma la fine fir a nel me^XP 'fad l ar ~
ga piedi v.Tuttigli edifrcfril piano de quali no tal-
%ato alquanto dal commune piano, per dono ajfai di
maiefld & dimagnificen^a. Et per cio quefla habi
tatione fard alt a da terra per lo meno piedi u.e mez^
zpo. Md fe fard piufempre fard lodata.Fra le colon-
ne alungo della loggia ,vi far anno de muricciuoli per
federe: & anche dalle tefle della loggia: & coji alia
muraglia 3 per commoditd degli huomini,fr far anno
de fedili. G li architraui dalle colonne alia muraglia 3
che trauerfano laloggia,non potrannoejfer di pie -
tra: ma fl far anno di legnami durabili: come faria di
larici,di pino, 0 di rouere:ma taghati a buone ft agi-
oni, come n’infegnail buono Vitruuio> Columella 3
& modernamente Leon Babtifla Mlberti. ,
Stcndimus fupra nonas huius propofitionis
ichnographiam:nuc eiufdem orthographia
explicaturi fumus. Diximus autem medium
intercolumnium decern pedum, reliqua au-
tem quatuor fingula feptem pedum effe. Do-
cuimus etiam quamlibet columna duobus pedibus mcn-
furadameffe,ficque totamlatitudinem fabrics quinqua-
ginta pedibus dimetiri. Modo columnarum altitudine in
feptemdecim pedum altitudinem afeederedebere feito.
Epiftylium,zophorus &: coronis quartam partem altitudx
nis columnarum fortientur.Epiftylium autem maioris fir
mitatis gratia(vti id in figura oftenditur) extrubtis confta-
re debebit.Bonum quoq; erit fi, eiufdem firmitatis caufa,
illud idem epiftylium 6c zophorusex vno tantummodo
frufto confiei poflint. C^tcrum ad imum coronas fafeia v-
nius pedis altitudine ( quatum nimirum proie&ura ipfius
coronicis, quamvulgofportam vocant, comprehended
dednita collocabitur. Mox fupra fafeiam column^ plan$,
de quibus fuperius inter fragmenta fecimus mentionem,
Sc quas ad tredecim pedum altitudinem confcendere aic
bamus, fubfequetur. Vbi quidem feneftrarum pluteis ad
3. pedum altitudinem produbtis,coenaculi altitudoperfi-
cietur.Quod tame fi quis maius fibi fortafTis fieri velit, po
teritipfius coelum vfque adcoronice protendere, 6c mox
duobus pedibus altiusillud efficiatur.Epiftylium, zopho-
rus 6c corona, in pedes tres fublimes ita afTurgent, vt vnus
illorum epiftylio, alter zophoro,mutulos continenti,ter-
tiusaute coronicitribuatur. Capitula mutulorum erunt
coronicis membra. Feneftras verb ipfius tedi,quas lucar-
nasvulgo appellant, ad voluntatem Archite&i ac domi-
ni a:dificantis, vel plures vel pauciores conftituentur.
Porta huiufee asdifeij feptem pedum dimidijque lati-
tudine,&:quindecim pedum altitudine metietur: ita ra~
men,vt apertura illius ad decern tantummodo pedes 6c
dimidium efFeratur, reliqua verb pars fuperior femicir-
culo comprehenfa: pro veftibulicommodoac illumina-
tione,ex tranfforatis lapidibus,aut verb exmetallo a li-
quo fimiliter foraminibus conftante conficiatur. Fenc-
ftrx oranes quatuor pedum latitudine menfurentur:at
quo ad altitudinem earum,inferiores quidem feptempe-
dales & dimidij pedis, altiores verb, propter minorcs illas
feneftellas, quas fupra fe ( vt coenaculo maior lux infun-
datur)habebunt, odipedales funto.Habebit autem hoc
idem ccenaculum in medio fingularem atquc peculia-
remquandamfeneflram: ealatitudinem reliquarum fe-
neflrarum non feruabit, fed quinque pedibus metietur.
Porroaedificiaquasa communibus fuisplanis aliquatum
leuata non funt,maieftatis quidem feumagnificetia: non
parum amittere confueuerunt.Et propterea pr^fens asdi-
ficium ad minimum duos pedes & dimidium a terra cx-
urgett quod fi etiam altius attollatur, tanto maiorem lau-
demipfiim confequetur. Inter columnasin longitudinc
porticus collocatas, acetia in capitibus ipfius porticus&
fecundumparietes, exiguiquidam murierigendi erunt:
fuper quos fededo homines excipi poffint. At epiftylia co
lumnaru per trafuerfum porticus in muro applicanda,la-
pidea effe haud poterut, verum ex ligno aliquo durabili,
vt ex larice,cx pinu aut ex quercu,pro iufta ipfius fabricas
proportione,conficientur.Ita enim docent nos hanc rem
Vitruuius, Columella 6c Leo Baptifla de Albertis.
no SEB, SERLII
Decima propofitione, anzi difputa e dcfinitionc
d’alcuni termini d’Architettura. Cap. LI.
i 'Gran difputa fra molt i, fie I’huomo fi porta
.danaficimeto quella hella parte che fi chid -
* ma il Giudicio: o v er ament es’eglifielud ac-
quiflando cod tempo, conuerjando e confie-
rendo con diuerfie perfione. Ma io per me non hogiamai
potnto rijoluermijn che mo do Ihuomo jia lodato di que
fla hellifiimaparte:per cio che ho conoficiuto molti huo -
mini debt arti nohili efifier valentifiimi in quell’ arte, neb
la quale fifiono fi longamete aJfiaticati:enon di meno ha-
uerfatto le fiue cofie con pocchifiimo giudicio: & altri ho
veduto, che poco hanno fiudiato ej'aticato poco, e no di
meno quel poco che hanno operato,s’eveduto riufcire
con giudicio grande. Done mi vado rijoluendo che’lgm
dicio s acquijla hen cod tempo, e conuerjando e confiere-
do a longo andare. Ma io cocludo , ch’egli ha v ngra va
taggio colui,cheJedporta dalle fiafice. Add poi ch’io Jono
a tr at tare d’accidenti diuerfe,voglio vn poco, come per
inter me dio,parlare del Architettur a giudicio ja: e mafi de difcernere redeq; diiudicare queat. V eru enimue-
ARCHITECT.
Propojitio feu pot ins disfofitio atq; determinate non-
nullorum Architecture terminoru. Cap. L I.
Veriturintcrdum non fine ratione, vtrum
pars e,a hominis longe pulcherrima, quam
? iudiciumnuncupant,ftatimab incunabu-
| lis foleat ab hominibus haberi,aut verb
longo potiusvfu longaqj conuerlatione tu
etia exercitatione cbfequi nos earn oporteat. Ego qui-
de inuenirccognofcereq;haden 9 nulla ratione potui,
quod ilia anaturafeu ab ineunte etate cocedi cuipiam
poflit.Vidi enim plures homines, qui in iis artibusquas
logo vfu longoq; labore libi acquifiucrut, preclari atq;
cxcellentifiimi extiterunt:&: tamenfuas res cum valdc
exiguo iudicio fcmper confeccrunt. Vidi aute multos
e cotra, qui paruu quide labore in ftudiis atque vigiliis
impenderunt, operas tame fuas maximo cum iudicio,
quantumuis exigue iliac fuerint, perfecerut. Cbcludo
itaq; preclarumunus diiudicandi animenoftreratio-
nalis,ab exercitatione atq; vfu fn um accipere ro bur &
firmitate. Non polTum etia non cofiteri magnu illi adiu
mentumadfuumiudicandiofticiu accedere,quiea fit
proptitudine atq; beneficioa naturadotatus,vtdu ad
ipfum vfumperuenit,facillimo negotio qualibctrere-
jimamente degli ornameti, e del decoro, efiar conofcere
per quanto potrd il mio piccolo intelletto ,vna Architet
tura fiodafiemplice ,chietta,dolce e morhida,da vna de-
bole, gracile,delicata, ajfiett at a, cruda,anfii oficura e co -
fiufiaficome io daroad intendere nelle 4. figure fie que ti.
Primieramente lafigura qui dauati fignataA. che e d’
opera Ionicafipotra dir fida,per no efifier einde ho lit a de
intagli. Et anchefi potrd dire morhida,e do Ice, per novi
effier panto di crude^a. Et anchor a, che fi canellajfiero
le colonne, e s’intagliajfiero li capiteili, & incauajfiero gli
denticoli,giamai non fi potria dir cruda. E qui fi vede
talopere ejjer fiatta con huo giudicio. Et afine che colo-
ro che nojdnno,poJsiano da quefla imp ar are qualche co
Jd,quatQ alle mijure,! altera d’vna colonna e otto par
ti con la hafie e’l capitello.Li piedifi alii, che A fion Jot to,
Jono in altera per lagrojje^a di tre colonne. L’archi
traue,ilfiegio e la cornice, Jono per la quart a parte del
alte^Tja della colonaEfiatto di tale altera X. parti e-
gualiitrefi darano al architraue: quattro Jar anno peril
firegio: e le tre refianti fiano date alia cornice . Iltaherna
colvdi me%zp fard largo per tregrojfie^e d’vna colon
na : e Jar d alto doi quadri.Quelh dalh lati Jar an larghi
per due grojje^e di colonne: e Jar anno alti due volte
quanto larghi: fiopra li quail Jar ano doi quadri per met-
terui , 0 pie tre mifie,o pitture,oJculture di bajfio rileuo,
0 ultra cofia a volonta del padrone. E fimil cofifimette-
r anno anchor ane tabernacoli: la qua! opera potrd Jer-
uire per vno alt are, 0 per vna fiepoltura,fi come t^Ar-
chitetto fene fiaprd Jeruire.
ro,quoniaid. eft noftru in hac huius operis parte intern
vt de Architedure accidentibus trademus,haud alie-
nu quide a propofito noftro futuru duximus interfere-
re Inc quseda de ilia parte architedonicas artis,quaiudi
ciofam nuncupant:&: potiftimum ornamenta qu^da&
decores, quave ratione folidu opus,fimplex, dulce atq;
delicatum, a debili,gracili,aftedato,crudo,imo potius
obfeuro & confufo,difcernedu nobis fit, per fubfeque-
tes 4.figuras demonftrare.Et primo quide praftens figu
ra,qualitera A.c6notataeftecernis:,quxq5ex operelo-
nico conflata elaborataq; eft, propterea q> ea debilitata
ab incifionibusno fit, rede folidanucupari poterit.De-
licata quoque ac dulce mcrito appellanda ea ccfemus.
Nihil enim habet in fe cruditatis,nihilq; incopofiti leu
acerbi:cuius quide colunse etiafi ftriati cuiulpia exiftat
operis,capitulaque ipfa fculpturis aliquibus exornctur
& deticulos quoque incauatosobtineatmemo tame ea
cruda agrefteqjdfeaftirmarepolfit.Fadaitaqueeftfa-
brica talis iudicio pulcherrimo atque laudabili. Et vt ij
qui minus firnt in hifee rebus periti,hinc haurire fibi a-
liquid icictix poftint,quod ad mefiiras attinet,altitudi-
ne vnius huiulce column x, bafi & capitulo fimul fiim-
ptis, 8. partibus coftare feias. Stylobate columnaru ha-
bent altitudine crafiitudinis triu columnaru. Epiftyliu,
zophorus 6 c coronix in 4. partem altitudinis vnius co-
lunse ita efterentur,vt 10. partibus qqualibus ex eoru al-
titudine fadis,tresepiftylio, quatuor zophoro,& tres
refiduas coronici tribuantur.Tabernaculu mediulati-
tudinem crafiitudinis trium columnaru, altitudine ve-
rb duorum quadroru adipifeetur. At ilia tabernacula
reliqua in latitudine crafiitudinis duaru folumodo co-
lumnarum, &: in duplam proportions latitudinis pro-
trahentur. Erunt autem fupra h^ecce tabernacula lie
conftituta duse quxdam quadrature, in eum finem ap-
plicate, vt ee vel miftos quofdam lapides,vel verb cx-
igue cuiufdam prominentiefculpturasinfc excipiat.
Sic in tabernacula etiam fimiles aliquas figuras ad voluntatem domini accommodare erit vcnuftifiimumratque
aaeo opus iftud hoc modo conftrudum,pro altari quidem aut pro fepulchro, vcl autem p^o fimili aliqua fa-
brica, quam Architedus intenderit, rede fiemperferuire poterit.
LIBER. VII.
m
f
/
ii2 S E B. SERLII
Difputa c difinitione. d’alcune cofe d’Archi-
tettura. Vndecimapropofitione.
Cap. LI I.
^Afigura qui dauanti fegnata B .Ji
potra dtmandare foda,jemphcc,&
anc ^ e nelvero morbida.Si dird Jo-
da per la JJecie,che e D orica. Sara
Jemp lice > per non vie fere intaglio
alcuno:e fe pure vifofero:come fd-
rianelcannellar le colonne,& intagliareli capitelli ,
non fegli leuapero la fode^ga: md la femplicitdfi be-
ne. Md quella parte done nonfono intaglififempre Jo
da: fir e anchor morbida,per lafua vnione,come Ji ve-
de nella parte fcietta.
Et accio che da quefla figura fi poffd imparare
qualche cofa delle rntjure, oltra ilgiudicio,io ne daro
quale he termine. Quelle, colonne, per e fere la ter-
^a parte inferte nelmuro , & anche per effiergl i inter -
colunnij ajjai flretti, eUeJiallontananoalquato dagli
precetti di Vitruuio:per cio che quelle colone,chepor
tanogran pefo,e fono info late, fen^a alcuno foflegno,
njuole che fiano di fettegrojjefge in altera, co le fue
bafie capitelli. Md quette,pernon p or tar pefo gran-
de ,e per effere fine nelmuro , che da loro gr a foflegno,
jar anno di otto grofe^ge, con le fue bafi e capitelli: fo-
prale quah fi metterdtarchitraue,ilfiegio e la corni-
ce, di tanta altera, quanta e la quart a parte della co
lonnafacendo iarchitraue quanto e me^ga colonna :
fir iljreoio alto per li tre quarti di ejja colonna: facen-
do poi il capitello de trigliphi per lafesla parte detar-
chitraue:e la cornice quanto Iarchitraue: e mettendo
jopra cgni colonna vn triglipho: e nelme^go degli in-
ter colunnij maggiori vend vna cert a compart itione
di difeordia concordant e, che non fard difjiaceuole a
riguardanti.
Ne maggiori inter colunnij Ji far anno nicchij,per
metterui tfatue. La larghetgga di ciafcuno fard per
lagroffe^ga di due colonne.Efard la fua altera du-
pheata alia larghefga: e fi potra fare anchor a delle fi-
ne fire quadre nella muraglia: che cofi hanno vfato
gli antichi Romani.
ARCHITECT
Propofitio vndecima fimiliter de nonnuUis
jAr chit e Bur* ornamentis dijferens.
Cap. LII.
Igura qua hoc loco depinximus;qu#^$
litera B. eft fignata, folida , ftmplex Sc
tenellafeu delicatarede nominari po-
terit. Solida quidem dicetur, propter
fpecies quafdaDoricas, quas in fe con-
tinet. Simplex, propterea quod nullas
fculpturas habet. V bi tame nota, quod
etiamfi fortaftis column# ift# ftriat#, Sc capitula quoqj
incifa aliquando forent, id tamen foliditatem firmita-
temcp fabric# minime leuaret: etenim tales fculptur# Sc
inciftones , ftmplicitatcm tantummodo leuant. Verum
quicquidincihone caret, id femper iolidum Sc firmum
efte perhiberi debet. Eft verb pr#fens figura tenellaetia
atqj’delicatula, &hoc propter fuam vnione, quamin ip-
fa fimplicitate, feu mauis dicere vniformitate,cernimus.
E qua quidem figura, vt pr#ter iudicij dodrinam me-
fur# quoquealiqua ratio hauriatur, aliquot eius termi-
nos declarados exiftimauimus.Etprimo quidem aduer-
te quod columnarum przfentium conftitutio, propter-
ea quod tertiaearum pars a tergo parieti inferitur, iplaq*
intercolumnia aliquanto ftridiora exiftunt, a prxeeptis
V itruuij aliquantum difeedere videtur. V ult enim ille
vt column# pondus portantes,&perfe exiftentes, bafi-
buscapitulifqj fimul afiumptis, in altitudinem fepte craf-
fitudinum extollantur. Veruntame quoniam h# exiguo
ponderi funt fuppofit#,inh#rentque in ipfopariete,&:
perconfequensfirmitatemquoqjnon paruamfibi inde
accipiunt, fit vt commodifiime,bafibus capitulilqj adie-
dis,in odo craftitudines excurrant. Iam collocatis hif-
ce columnis, mox epiftylium, zophorus Sc coronix fub-
fequentur, eaque in altitudinem quart# partis vnius co-
lumn# protedentur, itanimirumvtepiftyliu inmediam
coiumnam ; zophorus in tres quartas eiufdem column#,
capitula triglyphorum in fextam partem epiftylij, Sc co-
ronix tandem ad altitudinem epiftylij confcendat. Item
qu^libet columna vnum triglyphum fortietur.In medio
autem maiorum intercolumniorum compartitio qu^da
difcordi#concordantisitaftatuetur,vtea ndnihil dele-
* •
dationisfpedatoribusattuIiflevideatur.Porro iplama-
ioraintercolumniafcaphasinfecontinebunt, pro exci-
pienais ad fe ftatuis atque fimilibus aliis figuris: quarum
qu#libet latitudinem craftitudinis duarum columna-
rum, at altitudinem duplicatam confequetur. Pote-
runt quoq ue feneftr# aliqu# quadrat# in ipfo muro ex-
xdificari. Fuit enim id a Romanis antiquis fatis in fuis
#dificiis vfitatum.
LIBER VIE
124
SEB. SERL1I
ARCHITECT.
Propofitio duodecima, dijfutans definien<no-
nutlos Architecture terminos. Cap. LI II.
Iguramqtiamhiclitera C. common*
hrauimus , cx opere Compofito de-
iiimptam effefatis conltat. Ea graci-
lis , aelicata, cruda &: ficca appellari
poterit.Gracilis, propter fubtilitatem
Sc protradioncm columnarum,qua
ordo Sc ftruCtura exigit:delicata, pro-
pter ornatum&pulchritudinem ciuidcm fabrics, ac
propter incifionesquoq 5 ,feuftrias,quas in fecontinet.
Crudaitem,propterobfcuritatemcolumnaru,& pro-
pter miftos illos lapides,qui in ftylobatas inferti effie co
fpiciuntu r. Ac demu m ficca, quia in fe quxdam habet
qux teneritati contraria funt. V bi quidem id ex ea par-
te elucefcit,vbi column^ petras miftas in fe receperut.
Aduertas autem breuiter hoc loco, quod quamuis firrr
plex ilia pars,qux fcalpturis caret, quxqj petraru miftu
ras nullas obtinet, gracilis non fccus videatur effe atq 5
ilia altera pars:ea tamen neqj cruda neqj ficca, fed tene
rafolumodo atqj dulcis Sc fimplex effe dicitur. Ne ve-
rb menfurarucognitionemnullamdedifletibividcar,
columns, bafibus capitulifqjfimul affumptis, in dece
pedum craffitudinem Sc dimidium producuntur. Sty-
lobate quatuor columnarum craffitudinem fortien-
tu r.Epiftylium,zophorus Sc coronix quarta parte alti-
dinis vnius columne ita definientur,vt deccm particu
lisexeaconfedis,tres earumepiftylio, quatuor zopho
ro,& tres relique coronici afcribantur. Ad latera colu-
narumrotundarum,quarumtertiapars parieti inferta
eritjColumnx plane locari dcbcbuntuta tamen vt me-
dixillarumab vna parte, altere vero medie ab altera
parte conflituantur. Et hoc quidem ideo potiffimum,
qubdquumfupraipfas rotundas columnas coronices
propendi debean t,epiflyliaomni fuftentaculo priuata
efTentfutura,nifieismedianxcolumnxad eorum fu-
ftentaculum adderentur.Intercolumniu in medio co-
lumnarum teretum conftitutu, quinque craffitudines
vnius columne adipifcetur:reliqua verb que ad latera
ilhus funt extruCta, quatuor folumodo craffitudinibus
terminabuntur.Laxamentum portx median^ duabus
craffitudinibus Sc dimidia,altitudo autem quinq; craf-
fitudinibus Sc media metietur: item fuprahaeportam
oculumquendam, feu verb orbicularem feneftra, di-
ametro iplius porte definitam, vt pars interior fabricx
( prefertim ii templum ea fit futura) illuminetur , ex-
tolli oportebit. Poterit autem fupra hunc primum or-
dinem alius Compofiti generis ordo fubfequi, fi ita ar-
chitect© placeat: quiquidem ordo,qualis cffic Sc quali-
tererigi debeat, patet ex multis noftris delineationi-
bus,quasin hoc noftrolibro paffimattulimus. Dcniquc intercolumnia minora fcaphas recipient in fe, Sc fu»
pra easfcneftrxlocabuntur: quemadmodum idexipfafigura fatis dilucidepercipitur.
rr
Duodecima propofitione e difputa diffinitiua d al-
cuni termini d’Architettura. Cap. L 1 1 1 .
A four a cjui dauanti fie gnat a E . e d 3 o
pera Compofoa: la quale fi potrd di-
mandat egracile, dehcata , & anche
cruda e Jecca.fardgracile per la fitti
lit a e jueltexza deue colonne: che cofii
comporta pero con tale or dine, far a
dehcata per la puhte^a del 3 opera , e per glint agli , che
•vi fono.fi potrd dir cruda per la ofcuritd delle colonne, e
per le pietre mifie incaff ate ne pie di ft alii. E ficca fi dir a
pereffir contraria alia morbide^a. E queflo fi vede
nella parte douefonole colonne dipietra mifla. Ma la
parte fchietta ferifa intagli , e che non vi fin pietre mi-
fie, quatmque ella fiagracile, come Ultra, non vi e pe-
ro cYude%jza,ne anche hd delficco:md fi dard morbida,
dolcee fimplice. Et per dare alcunemifure generalidi
cotal 3 opera, le colonne fiono in altera diecigr office e
rne^a,con le bafi e capitelli. L altera de piediflalh e
per quattrogroffeTg^e di colonne. L architraue,ilfiegio
e la cornice far anno per la quarta parte del 3 altera d 3 -
vna colonnapartendo il tutto in died parti.Tre far an-
no perUrchitraue: quattrofilaffarannopelfiegio: ele
tre refianti fi daranno alia cornice. Acanto a le colon-
ne tonde(che far anno la ter fa parte nella muraglia ) vi
far anno le colonne piane: meTgza da vn lato, e me^a
dal 3 altro: per cio che rifaltando li corniciamenti fopra
le colonne tdde,gli architrauifra le colonne fariano pri-
m dififlegnofe non vifofjero le me^AP colonne, che li
fofieneffiro. L inter colonnio di me^ofia le colonne
tonde ford per cinque gr office d 3 vna colonna: e quegli
da h lati far anno quattro groffe^e di colonna. La por-
ta nel mexA 0 f ar * l^gha per due gr office, e mo^ga d 3
vna colonna: e la fua altera ford per la grojfe^a di
cinque colonne e me^a: fopra la quale far d vn occhio
del medefimo diametro della porta, per dar luce nella
parte di dentro: che potrd ejfere vn Tempio , mettendo
fopra queflo vn or dine Baftardo, che non ne mancano
in queflo libro. E negl inter colunnq minor i far anno nic
ch'q: e fopra efii fine fire, come fivede nel 3 opera.
LIBER VII
u s
ns SEB. SERLII ARCHITECT.
T erzadecima propolltionc c difputad alcune Decimatertia propofitio, de iijdem rchite&ur<t
termwis different. Cap. L II II.
cofe d’Archicettura. Cap. LIIIL
Afiguraqui dauanti fegnata D. e dope-
' ra Corintia : la quale imparteftpotra di-
nt andare cruda: e confufa in quella parte ,
doue Jo no le colonne di pietra milt a fir o-
fiura,percio chela cojadi rileuo effendo
ofcura, viene a fare contrano effetto fo-
pra la cofi chiara.PerqueBa ragione It ot
timi pitton dipingendo quale he iBoria o fauola , doue inter -
uenghano pm figure, vna doppo taltrafianno fempre le figure
pm vie we agli occhij noBridi colore ptu chiaro, per dare piu
forla at opera Jua. E fe altnmentifaceffiro , cioefacendo le fi-
gure piu vie we di colore oficuro, e le pm lontane di color chia-
ro: l opera loro far ebb e cruda e confufa. Cofi auuienenet ope-
ra qui dauanti, per le ragionifopra dette. (JMa non voglio pe-
ro che l^Architettor rifiuti le colonne di pietre miBa ofcura:
nedi porfido eferpentino: ne t ant e belle e diuerfe incroBatio-
ni. fidnfi chefe ne firuagrandemente, ma con buongmdi-
cio. Come Jana segli hauera da fare vna loggia , o vn portico,
che le colonne fiano circondate dab aere, io lodaro fempre co-
tale opera, e che le pareti fiano incroBate di pietre fine con bet
or dine: magiamai non comp or taro, che net pie diB alii vp fia-
no wcaffiate pietre miBe: per cio che quella o fair it a gli fa pu-
rer deboli in apparenga. Jfuelt opera far a confufa fir qfifot- '
tat a, doue far anno t anti int agli, come Jive dew quella parte
doue fono intagliati tutti li membri del architraue: la qual
opera e molto confufit appreffo igiudiciofi. CM a fe gli wt agli
far anno compartitmel mo do che fivede fopra la port a, non
fir a giamai biafimatatab opera per confufa. E per farne_r
capaci color o, li quali non intendeno queBe ragiom, io met-
iero loro dau anti due^rchitetture dellepm belle fra tanti-
che . il Pantheon di Roma doper a Corintia , tiene in fe po-
chifiimi intaghnelt operefue, ma benifrimo compartito. Net
arco dAncona,pur dopera Corintia, cofi bene ajferuata, non
vi fono altriwtagli che quelli de capitelh. Doue io concludo
che lecofe Jemplici,ma bene wtefe, far anno fempre piu loda-
te, che leconfuje & affettate. Ma per o la mediocrita non fa-
ramai biafimata: come la parte fopra la porta. Eper che que-
Be r agio ni non fono cofi bene intefe da co loro che non hanno
acuto giudicio dArchitettura, ioporro lor dauanti vna com-
mune comparatione naturalL Sara per efempiovna bella
benformata donna, che oltra le fue believe ,fira ornata di
ricchi vefiimenti: ma piugraui che lafeiui: fin hauera infron-
tevn belgioiello: fin alle orechiedoi belli fin ricchi pendenti:
le qual cofe tutte agiungono ornamento alia bella eben for-
mat a donna.Ma fe gli metejfieno dimoltigioielli nelletempie,e
fopra leguance , fin w altn luoghi fuperfluamete,ditemi digra
tia, nonjar a ellamoBruofi? fi cert ament e.Ma fe la bella e_j
ben difroBa donna, oltra la fua belleTfiafara ornata corner
iodifida prima, far a fempre lodata dagiudiciofi.
Hora che ame pare dhauerfatto ajfiai capaci gli huomini
intend.enti della differ enfii di queBe parti dArchitettura , io ftatutis formis aggrediemur.
trattaro delle mi fur e vniuerfali di quetf opera.
Le colonne di queBa wuentione qui dauanti, fono in altera died diametri con le bafi e capitelli. fi architraue, ifregio e la cor-
nice fi r anno in altera la quart aparte della colonna:edel tuttofattonex. parti: le tre prime far anno per tarchitraue,quattro fi
darannoalfregio,ele tre reft anti Jar anno per la cornices, fiintercolonmo di meTfto fir a per la grojjfefifa di quattro coloring.
Jfiuelh dalli lati far anno per tre grojjeffie. La port a fir a larga per duegrojfejje e meTfia: e la fua alle? fa due volte tanto. CMa effa
porta far a contrattala quartadecimaparte,come lamette Vitruuio. LefineBre e nicchij dalli lati. E quiui fin finite le tredici
propofitioni fopra colonne. Da qui auanti io trattaro di dmerfifiti e ft rane forme, e daltri fiti anchor a.
Iguram quzhoclocoliteraD.fignificatur, ex opere Co*
rinthio depromptam efle fcias.Quz in aliqua fui parte,
vbi videlicet columns ex mifbs peuis conftant (& per co-
fequerts obfeuritatem prs fe ferunt) cruda atque confufa
non immerito appellari poterit. Ita enim euenit femperin
i proieduris, quod quum ilia: obfeuritatem hominibus af-
ferant,contraria: femper efficianturoperi claro atque per-
lucenti. Et bine quidem fit, quod quum pidores boni ac
excellcntcs, hiftoriam aliquam aut fabulam, vbi variz fi-
gure intercedcrc debeant, depingere volunt, ad depin-
gendas illas figuras quz funt octllis noftris viciniores, Temper clariores adhibeant
colores , quam ad illas alias, quz remotioresa nobis exiftunt. Reddunt enim fic
acceptabiliores&iucundioresipfaspiduras. Etnifiid facetent, coloriquc obfeuro
magisindulgerent quam claro, fine dubio opus fuum crudum omnino atque con-
fufum adeo efficerent. Idem autem acciditin hoc quoque opere, quod nos hoc lo-
co tibi attulimus.Neque tamen volumusvt Architedus ex petris miftis confedas,
Scproptereanonnihil obfcuras, itemporphyreticas,ferpentineas, ac ediuerfis fimi
libus aliis incruftationibus conftantes colum nas, aliqua ratione flocci pendat atque
reiiciat: verum quin potius illis eum vtifruique temper volumus, redo tamcn & fa-
no cum iudicio.Verbi gratia: Si illiporticus aliqua conftruenda fit, vt talcs colum-
ns per feconliftant,parietes autem pulcherrimz prec'.ofis lapidibus incruftentur.
Nolim autem ftylobatas miftis aliquibus lapidibus intertextas atq; infertas efle. Si-
milis enim commiftio lapidum eas obfeuras reddere conflieuit, atque in afpedu de-
biles quoque &infirmas nimium efficit. Porro confufum &affedatumopusiddi-
ci folet, vbi Tcalpturzfeuincifiones nimis abundant. Huius rei exemplum eft in co-
ronice, zophoro & epiftylio. Quorum membra quoniam omnia incifa efle confpi
ciuntur,fit vt apud eos qui Architeduram iudicialem habent, c confufo opere acce-
pta ilia efle exiftimentur. Nota tamcn hoc loco, quod quotiefeunque fealpturz eo
modo compartiunturin aliquo opere, quo illas fopra pratfentisfigurzportam com
partita efle intueris,tunc opus illud in quo iliac fic exiftunt, pro confufo quopiam ge-
nerefuminunquam poteft.Quzquidem vt aliquanto apertius perfpiciantur ab iis
qui fortaflis in fimilibus negociis minus flint verfati, duob 9 ea Architedurarum an-
tiquiorum &pulchriorumexemplisoftendendaexiftimauimus. Eftprimo Romar
fanum quoddam e Corinthio opere depromptum, quod vulgo Rotundum, Latine
autem Pantheon nominant. Hoc quam pracclarum fitzdificium, nemo eft cuinoa
optime conftetinihilominustamenpauciflimashabet incifiones. Et quoniam illz
elegantiflimam adeptaefuntinterfediuifionem, opus quidem ipfium quam ornatift
limum efficiunt. SecundoeftAnconzquoquearcus quidem fimilitere Corinthio
genere defumptus acceptufq;. Hie etiam fine dubio excellentiflimam redoleffabri-
ca conftitutionfcm: & tamen capitulos tantummodo habet czlatos atq; elaboratos.
Ex quibus quidem exemplis concludo tandem, quod acdificia fimplicia,fi bono mo-
do conficiantur, beneq; & rede perfpiciantur, femper magis debeat laudari, quam
confufa & affedata:in quibus tamcn fi mediocritas aliqua adhibeatur(quemadmo-
dum quidem in praefentis quoque portae vertice adhibita obferuataque ilia efle vide-
tur) ea tantum abeft vt vituperari aliquo modo poflit, vt etiam rede obferuata efle
cenferi debeat. Verum pro iis qui Architeduraiudiciali non adeo pollen t, ha:c eade
qua: exemplis commonftrauimus,communi quoq; quadam naturali comparatio-
ne, quampoterimusbreuiflimedeclaremus.Erit verbi gratia, mulier aliqua forrno
fa, qua: vltra naturalem ftiam pulchritudinem ditiflimis etiam atq; preciofiflimis,po
tiufq; grauibus quam lafeiuis exornata fit veftimentis. Habebit quoque potiflimu in
fronte vnam gemmam, ac duas inaures in ipfis auribus. Hzc itaq; ornamenta pro-
cul dubio ipfam mulierempulchriorem reddunt, quam alias eflet. Si tamen ad eius
tempora& ad iftiufmodi alia membra fuperflua: aliquaefimiles gemmz accedant,
dicoro, nonne moftruofa potius & turpis appellabitur, quam decora?,Ita equidem:
quippequodtum folummodo laudabunt earn qui iudicio vtentur,quando in eius
ornamento prior ilia mediocritas feruatafuerit. Idem itaque accidit & in rebus Ar-
chitedura:.
Verum hzc tandem differentia hoc pado explicata, ad vniuerfales przfentis o-
perismodulos nos conferamus.
Columnarum altitudo,bafibus capitulifque fimul acceptis, decern diametros
confequetur. Epiftylium,zophorus &coronix in quartam partem altitudinisvnius
co'lumnz protrahentunita tamen vteorumaititudinein decern particulas diuifa,
tres earum epiftylio, quatuor zophoro, & tresrdidua: coronici tribuentur. Inter-
columnium medium craflitudinem quatuor columnarum obtinebit: at ilia qua:
adlatera hums medii flint appofita ad trium columnarum craflitudinem coarda-
buntur. Porta: laxamentum erit duarum craflitudinum &dimidiz, altitudo verb
illius duplicatam fuselatitudinis proportionem aflequetur: verum ea ratione vtea
ex dodrina Vitruuii,per quartam decimam partem contrahi atque reftrin^i in
flioarcu debeat. Feneftrz &fcapha: latitudinem duarum craflitudinum &: dimi-
diz, altitudinem autem duplicate latitudinis& vniusquartihabebunt. Atque ha:c
quidem hadenusdehifee tredecimpropofitionibus,2d difputationcmde colum-
nis pertinentibus. Modo tradationem de diuerfis fitibus extra communem vflun
LIBER
ti'7
VI I.
t
?zS SEB. SEKLII
De ftti di diuerfe forme fuori di fquadro. Pri-
mapropofttione. Cap. L V.
Elli tempi paffatifeagh antichi Romani in qua
s abb andonb la buona Architettura : la quale fo
nopochi lujlri chi sincomincio a ritrouarc. No
dimeno^per quato io ho veduto in mold luoghi
A Italia dr in altripaeft anchor a{dico nolle citta nobili)fi truo-
uano diuerfi cafe fuori di fquadro sit le flrade maeBre: dr a me
propno ne fen venute alle mam di Branifeime forme: e queBo
credo io da piu cagioni fta auuenuto: ma da due prmctpali. La
pnma pub \efeferefiata y che ejfendo decimate apoco apoco tutte
le buone arts, cadette infeeme la buona y an\ i la mediocre Archi
tettura:doue che gbhuomim di queitepi andarono fabricado
a cafe: anfe (i pub dire alpeggio che fapeuano y per quanto io ho
veduto. La fee on da cagione e Bata queBa di certo , che rimanc
do piufgliuoli heredi di vnagra cafa copiofa d’appartamenti ,
nellepartiiionifia loro chi ha pigliato vna parte , e chi vA ul-
tra: di maniera che a longo adar degbannifi fono ftroppiati di
moltifiti: doueio neproporro alcunidiBrane forme. Saraper
accidentevnofito y gliangoli del quale faranno A.B.C.D.E.
F.G.H.I.// angoli A.l.foranno sit la Brada maeBra I. H. G.
F. E. D .faranno vicinali , doue non fipotra fperare luce alcu-
na.A.Y.G far a flrada , C . D far a vna flradella non molto lar
ga ^commune apihdvnacafa. Primieramente fe prenderaU
met a da A .a l.tirando vna linea a fquadro quanto far a longo
ilfitoformado pnma la porta con b andito A. alh lati del qua-
le fear anno earner e.Ma daldeBro lato vifeara vna camera B.
hauedo al fuo feruitio doi earner ini. Andando piu auanti per
bandit o y vi e vna camera C.dietro di ejfa ci e vn earner inoY ).
pajfando badito fe truoua vn cortile E . di p erf eta quadratura ,
a lato al quale ve vna faletta F. e queBa ha doi camerini G.
W.alfeuo fieruitio.Pafundo 7 cortile sentraneb andito I. a lato
al quale e vna camera Y^.dietro la quale ve vn earner ino L.
doue e anchor a vn altro earner ino dr vna limaca per falire_j
ad alto : per cio che li luoghi piccoli s ammeTgvr anno. Dal altro
lat o deb andito ve vna camera M. al feruitio della quale e vn
earner ino N. Venendo in qua nelprimo andito fe truoua la fee a
la principale. ll fuo principio almontare eO.e per b ultra por-
ta ver foil cortile fe feende alii luoghi fott errand. Piit qua ap-
pro ffo a la porta ve vna camera P . nella quale e la pofta per vn
lett o , fegnata Q .dr altrettanto far a difopra. Ma chi vorra v-
na gr an fila y prenderab andito A.elacamera Yb.conlafeegna-
taY.fr hauera vna fala di piedi lx. maper che cofi gran fala
faria molto longa alia fua largheTfa^ baBara bene b andito e la
camera P. chefaravn falotto 1 piedi xxxv. logo , e xxim .lar-
go.Io non ho feritto in queBa habitatione le mifeureparticola-
ri y per effere queBa ferittura affai longa: ne anche ho detto do-
ue io farei la cucina: per cio che quanto alle mi fur e vifono li pi
edipiccohfeoue fono quattro pertiche di piedi x . bvna.E lacu-
cucina Baria bene nella camera F. eG. W.per faluauiuanda,
e per dor mire le feruenti y o vero li cuochi.
ARCHITECT.
Defetibus form arum extra amufim dr quadrumfieri
feolitarum. Propofitioprima. Cap. L F.
V antum bona & reda Architedura poft tc-
pora antiquorum Romanoruma nobis abo
lita peneqj’eradicata fuerit,’clarum exifti-
mo omnibus eife. Dum enim illuftrem ilia
&benefundatamfabricamrarb adeoin perueftigando
adinuenias,fit vt turn in Italia turn etiam in aliis regioni-
bus,&prxfertiminciuitatibus nobilioribus: domorum
extra quadrum 6c communem vfum in plateis maiorib’
&:prxcipuisextrudarum,nonexigua fefetibicopia of-
ferre foleat.Id quod mihi quoqj ipft fxpiusita contigifte,
vtnempepluresirregulares formas &fpecies admanus
habere, rede affirmare poflum. Et quamuis quidem hu-
ius rei caufas plurimas eife ce'rtiflimu fit, ego tamcn duas
prxeipuas illarum has eife exiftimarem. Vna eft, quia,
quemadmodum & alia: omnes artes pedetentim in abu-
fum 6c obliuionem deueniebant, ita bona etiam feu me-
diocris Architedurafucceftii temporis nimiumnegligc
baturabhominibus:refultabatq5indepoftea,vtdomun-
culas fuas vel cafu tatummodo quodam vel autem ( qua-
turn ego expertus fum ) omnino peflime 6c negligcnter
cxxdiftcarent. Alteram caufam incomp ofttarum xdium
hanc dicerem e fie, quod dum quis hxredes poft fe rclin-
queret, amplam illam domum, quam teftamento lega-
bat, inter fe ij hacredes diuerlimode compartiebantur,&:
vnus vnam partem, alter verb alteram ex ill a accipiebat.
Ynde quidem fequebatur ftatimvtipfa xdificia &eorii
fttus corrumperentur,&fubfequeterplurimaftc poftea
fuas redas formas amitterent. T alium ergo fabricaru
exemplanonnullapropoftturi:primb erit forte fttus ali-
quis, quiangulos tales habeat,quales in prxfenti figura
literis A.B.C.D.E.F.G.H.I. connotatos efle cernis. An-
guli A.&L verfus publicamviamfefeextendent. Angu-
li I.H.G.F.E. 6c D. vicinales nimium exiftent,neqj ex il-
lorum feriebus lucis aliqua fpes haberi poterit.Literx A
B.&: C.viam penes ipfum lltum tranfeuntem nobis refe-
runt. Aliee verb dux liters, C.nimirum 6c D.ftmiliter via
quoqjquandam, quamuis non adeo latam,pluribus ta-
men quam vni domui communem, ftgnificant. Volens i-
taqs Architedus taleminordinatam conftrudionem in
bonam qualitate 6c formam reducere,accipiat medieta-
tem anguli A.eaqj alteri angulo I.adiundalineam vnam
per longitudinem ipftus fttus, vt quadratura efticiatur,
protrahat. Fada hac diftedione,fiat ip fa porta cum tran-
fttu A.ac ad eius latuscubicula poftea fubfequenti modo
attollantur. A dextro latere primum cubiculu B. 2 .partia
cubiculaftbiannexaobtines,c5ftciatur.Secudb,ineode
trafttu penes hoc cubiculu, alteru cubiculu C.paruficu-
biculu D.a tergo fuo habes,erigatur.T ertio, extra eunde
trafttu,cauxdiuE.pariiuccenaculiiF.cii 2 .minoribuscu-
biculisG.&H.adlatusftbiannexumhabes,ftatuatur.Quartb,pofthoccauxdiummox tranfitusl. &adlatus hu-
ius cubiculum K.poft fe cellulam,aliud item quodda paruu cubiculum ac cochlidem ad medianasftruduras per-
ducetem circa fe habes,exurgat.Iam ad ftniftrum latus prxdidi veftibuli, primo cubiculu M. cu fuo minor! cubi
culo N.&fecundo, magis verfus hac partem, feala principalis :habens fuum principiumapudliteram O. confti-
tuetur.Item per portam verfus cauxdium eredam ad locos fubterraneos defeedetur: 6c penes hac quoqj portam
aliud adhuc cubiculum P.locum vnius ledi Qdnfe contines,exurget.Idem verb fiet& in fecundo ordine,fupra
has primas maftones ex^diftcato.Si quis tamen cocnaculum aliquodmagnum attolledumillic efle opinetur,tunc
is veftibulum A.cubiculumB.acalterum cubiculum P. ftmulacciperedebebit, ftetq .5 vtcoenaculum 6 o.pcdibu$
conftans aftequatur. Porroquoniam coenaculumiftud fuanimialongitudine ipfamfuam latitudinem maximd
deturpaturu eftet, aftumcretur proinde fimul ipfum folummodo veftibulum, ac cubiculum literaP.cbnotatum,
habebiturqi coenaculum 35. pedum longitudine: 6c 23. pedum latitudinedefinitum.Hocloco particularesmodu
los ideo nonrecenfuimus, ne fermo iftenofter nimium fortaftls excrefceret. Similiter autem omiftmus etiam do
cere locum in quo culina extrui deberet.Quoad modulos tamen, ij ex porticibus illis 4 . quarum quxlibct decern
in fe pedes continet(quas apudfiguramdelineatasintuerisjaccipienditibi erunt. Culinaveroconftcictur com-
modiftimein cubiculo F. At cubicula G. &FL penuariis&ancillis, feu verb cocis referuabuntur.
LIBER
V I I.
IZ9
I 5 0
SEB. SERLII ARCHITECT.
Delli ciiritti della prime propclitionc.
Cap. LXV.
J E quattro figure qui dauatijono diner ft.
diritti della piata pa flat a, qnella diftopra
ftegnata + .e la faccia dauati di eftfd caftd:
De orthographic precedent is propojiuonk.
Cap. LXV.
Pifr- n fay
fe mi Igur^ quas hoc loco adduximus, funt quatm
or diuerfeprascedentis aree orthographic,
fef Ilia que d- . fignata eft, faciem eius interior!
,JS3» reprefentat. Cuius quidem planum a platca
feu via,vnum pedem&: dimidium excurret: longitude
autem fexaginta quatuor pedibus definietur. Porte laxa
mentum leptem pedibus &; medio, altitudo verb quin-
decim pedibus terminabitunitatamen vtaperturaillius
- - ^ - - folummodo vfqjad fafeiamfe extendat,& reliqua pars
pnmoftolaio ftard pie dixx. che e dal piano ftnftotto t- . fuperiorfemicirculocomprehenfa,clathris &vitris oc-
architraue’.e larchitraue far a il riempimento delpri- dudatuv. Altitudoprimiordinis,aplanonimiru vfqj ad
mo folaio.Daldetto architrave £n Cot to l ultra archi. epiftylium viginri pedibus menfurabitur. Et ipfum qui-
aemepiltylmmeritrepletura prime contignationis.Ab
, hac cotignatione vfqj ad alterum epiftylium,ododecim
pedum altitudo(altitudo fcilicetfecundi ordinis)interfe
retur,atq5moxinaltogranariumpoftea fuperediftcabi-
tur.Primiordinis epiftylium, zophorus&coronixin 4.
pedes confcendent. At vltima coronix,& vltimuszopho
rus vltimumcp epiftylium, in tres tantummodo pedes ef-
ferentur.Fcneftre omnes quinque pedibus laxabuntur.
V erum prime quidem in nouem pedes & dimidium ex-
current: fecunde verb, propter oculi diftantiam,&pro-
pter coronicis quoq; prominentiam,i. pede altiores co-
hei debebunt.Feneftre ille circulares(quas oculos nun-
cupant)manfiones illuminabunt,ac domum queq; orna
tiorem efficient.Feneftelle demum in zophoro conlifte
tes,granariis dabuntlucem. Figura altera, literaX.deno
tata, partem vnam nobis refert pofterioris partisipftus q-
dificij. Vbi quidem eedem altitudines adhibentur, que
pauloanteafuntanobisenumerate,porta tamen exce-
pta:cuiuslatitudo6. pedesraltitudoauten. c5tinebit:ac
fupraquam, vltra cetera fuaornamenta,feneftra quoq*
quedamcollocabitur,qu^ tranfttum illuminate debeat.
Figura A.B. earn obliquam partem commonftrat,qu£
eft iiidem literis ab A.ad B. Et hoc quidem modo confici
etureapars, que eft a B.adC. Altitudinum conftrudio
eas habebit ftrubturas quas paulo ante retulimus. Fene- r
ftre tamen maiores hie qu atuor tantummodo pedum la
titudinem, &odolongitudinem obtinebunt. Ceterum
excauationes illas que vfque ad imum protenduntur,
pro inferioribus medianis conftrudionibus fadas elfe
memineris. Quemadmodum quidem & feneftell eille
fuperiores,que adlatitudinem maiorum confede funt,
potiffiimim iifdem medianis ftruduris inferuient.Erunt
verb hac in parte & fide quedam feu occlufe alie fene-
ftre.Item conficientur etiam minores nonnulle fene-
ftre circulares,quadrangulares,acille quas oculos vo-
cant. 1 ales omnes minoribus cubiculisatqjfcalepriua-
teinferuient.
FiguraE.denotat partem earn cauedij,queeregio-
ne porte ftatuitur: que eafdem habet altitudines quas
fuperius recitauimus. Porta tamen in latitudine fexpe-
dcs, inaltitudine verb duodecim pedes conlequetur.
Feneftre etiam, vt maior pereas lux in domum infun-
datur, lex pedum laxamentor&mferiores quidem duo-
decim pedum, fuperiores autem, propter coronicis pro-
nnnentiam(in quamvnus fermepes connumerari de-
" > O’ ' J ^ ^ ^ '-J C ^ J JJ J
il piano della quale Jar a alto della jlrada pie del. e me g
go. La longhegga dellafacciata ftard piedi L x 1 1 1 1.
La larghegga della porta ftard piedi vn .emeggo: &
inaltegga x v. md ftapr irk dalla ftaftciam gin: & il
meggo circolo ftard fterrato e 'vetnato. Laltegga del
mo Jolaio.Dal detto architraueftn Jot to baltro archi -
trauevijono piedi 1%. che e laltegga del ft condo folaio
Jopra 7 quale ftard il granaio.il pnmo architraue 3 fte-
gio e cornice ftard alto piediilli.LXltima cornice 3 fl'e
gio & architraue ftard in altegga piedi in. Tuttele
Jinefire Jar an larghe piedi Y.ele prime ftarann alt e pi
ednx.emeftgo/ le Jeconde ftarann alteam piede di
piu 3 per lalontanangadell’ occhio : & ancheper che
lo fj?orto della cornice ne ruba aftftai. Qjjggl occhi Jo-
pra le fine ftre ftono per dar maggior luce alle flange: e
ftanno ornament 0 grande. Li fine fir ini nelfleno da-
ranno luce alhgranari. Laflgura mi acanto , fegna-
X.dinotavnpeggo della parte di dietro. Laltegge
fton le medeftme dette diftopra: eccetto la porta Ja qua-
le e larga piedi vi./V aha piedi x 1 .Jopra la quale v
e vna . fine fir a per dar luce al * andito.
Laflgurajegnata A.B. e aponto quella parte obli-
qua da A.B. G.e cofijard la parte da B.C.l’altegge
Jon le medeftme dette di Jopra: md le finefl re ma?gio-
rifton larghe piedi nil. & in altegga piedi v ill .e
quella parte che in effeft ‘vedeftmucciata al in gilt fle
Jdtta per li meggati da baJfo:ele jopra finefltre fteruird
no deda medeftima larghegga alh meggati done ftara-
no : £r alcuneftneflre andarannoflerrate e flint e:e le pic
cole fineflre tonde.e ie quadragolari.egl occhtj ancho
r after mrano alh camerini piccol^Sfallaftcala pnuata.
La parte fegnata E.dinota la parte del cor tile al di
rimpetto della porta,Sfhd le medeftme altegge che s
e detto diftopra: md la porta e larga piedi vi. alt a
XU. Ele fine lire /per hauer biftogno di gran luce fton
larghe piedi VI. ele prime in altegga Jono piedi x II.
e quelle dijopra fton piedi x in .percio che lo ft or to del
la cornice ne ruba vn buon piede: e ftonoftatte a croce ,
per efjer cojigradeda quab vjangaemolto commoda>
per che da tahflneftreji puo prenderegran luce e puo-
caluce 3 ftecondo che ft vuole. Nelflegio poi ( comes
e detto dell alt ro) ft Jar anno Icjmefire degranai.
bet) treaecim pedum altitudinedefinientur. Notaverb
fuperiores feneftras in formam crucis effidas efte onortere. Et hoc quidem propterea quod taliter cofede fene-
ftre maxime commode eile loleant. 1 antum erum lucis immitti poteft in domu per eas, quantum homo deft dc-
rat. Demum f eneltras illas que in zophoro elle lolent, iam monuimus te antea, quod pro granariis eiTe velimus*
LIBER VII,
mcm.
SSOEC
--v
^ — Liffyl
:fttw»&3Kal \ nf
L
* 3 *
S E B. S E R L
Della propofitione feconda de dti fuori di
fquadro. Cap. LVI.
Ccaderd talfiata alArclntettor vn fito molto
sir mo e fuori di fquadro per tutti li lath.gli an
jwj 1 go it del quale fir mo A . B . C • D . done far a v-
t i V na firadetta,che haucrd hmuriaffaiflorti.La
parte di dietro far a pur obliqua^e lifuoiangoli far anno D.E.
F. G.fopra vna flradafaltro lato far a vie wale: e lifuoi ango
h far anno G.H.LK.L4 parte dauati far a molto fuor difqua
dro:e lifuoi angolijar anno A.M.L-K.Jgg/ut bifognarfehe
I'Architettorfia Giometra &iurifc'ofulto. Chefia Giometra . ,
per faper dare e tone a l publico: che fia Iunfconfulto 1 per faper
giudicare li termini ragioneuoli del publico e delpnuato. Ec-
co donque quest a parte dauati come e diHorta e fir an a: e no di
meno bifogna rifoluerji in feruirfene co qualche decor o^co co-
mo dit a delfabricante.Prima ab ango lo A.firitirard vn pie-
de di sii la firada maeflra:e dalmedefmo angolo laffardvn pi
edealpublico. Dipoi per angolo ret to dab angolo G.verfo la
firada tirard vna hnea,entrado su l publico piedi 6 . dab ango
loB.e far a lafronte dvna torricella sit quefto angolo: la quale
vfeird siil publico piedi 9. come di pnmada quale andardaf
conirare con b angolo D: ma i.piedepiu indentro:e quanto fa
rd la front e della torricella A.B. che e piedi 20. tanto far a vn
allra torricella dab angolo D.venedo nellaparte interior e:e
ritiradofiindentro medefimamete piedi y.verfo la cafa: a tal
che farano due iorricelle agh angoli di effa. Et inquefo cafoil
fabricate per diriTfare la fua facciata dona affn piu al publi-
co,chenogli tolle.Laparte D . E . F . G . bifogna chef ia ne ter -
mim:per eJfervicmale.Manella parte A.M.L. YL.perdirif-
gare la muragliafard bene a tirare vna linea-da A. a K.e da-
rd tanto al publico quant e li torrd: 0 vifara tanta pucca diffe
renZa^chel publico lo tolerard^pcr dinTfar la firada.Euui an
chora la parte di dietro , che e strada vicinale : li angoli della
quale fono K.l.H.G.md tirando vna linea da G. a YL.ritira.
dofi in detro vn piede dab angolo K.y/ dir Afar a la fraddet -
ta fenfi strepito alcuno . Vegniamo hora al copartimento
della faccia. Ciafcuna torricella fard piedi zo. in fote:e o .per
fianco. Da vna torre ab ultra farano piedi 6 g:f ale quail nel
meffofifard la portaf.entro la quale fard vn andito fignato
A.hauedo dal de fro lato vna faletta B.alferuitio della quale
ve vna torricella. Andando piu oltra ve vna feala C .Fuori
deb andito vela loggiaTd.chehd in vno de capi vn cortile fi-
gnato ’F . con vna loggetta. Doppo la loggia ve vn cor tile PL,
in faccia del quale e vn ultra loggia F. la quale in vno de ca-
ps hd vna camera G . con la fua dietrocamera H. Pajfmdo lit
loggia sentra in vna fala I. che hd in vno de capi vna came-
ra K. e nelaltro vevna camera L. Venendopiuqudvev -
na cucina M, con la fua guardauiuanda N. e rientrando neb
andito fi truouavna camera O. e piu qudverfi la port a v
e vna camera P . al feruitio della quale vi fono doi luoghi
CLR. dalli qualifivd al cortile + . douee vn pofo.
vi marauigliate Lett or i^ di quefii doi cortili.che fienfa eft vi
firiano de luoghi tenebrofi. Altrettanto dalloggiamento fd-
rd difopra.E chi vorra vna fala maggiore,prenderd b andito
A. e la faletta B. dr hauerd vna fala longa piedi j 6 .
II ARCHITECT.
Propoftio fecunda de domibus extra amufim dr qua-
drum conshtutis. Cap. L V t.
*-
H Abebitinterdum Archite&us quifpiaadina
n 9 fuas dtum alique rude atq5 turpe, & plane
in omnibus fuis lateribus extra amuffim co-
&ditutu.Eiusangulierut A. B. C. &D. a parte
nimiru driftioris cuiufdam vi^,habentis ipfum muru val
deobliquu: parte quoq5pofteriore obliquam obtinebit.
vbiquidemipdanguliD.E.F.&G.dmihterad aliaquan-
dam viam protend elTe cofpicientur. Iamab altero latere
vicinalis erit alteri domui,ac angulos G.H.I.& K. confe-
quetur.Denrqj pars eius anterior, extra amuffim magise-
rit quam ilia? alia? collocata,anguloiqj A.M.L. &: K.habe-
bit. In xdidcatione talis male cofebtx domus Architects
ipfum line dubio &Geometra &c Iurifconfultu quoqj ede
oportebit.Geometra quide,vt &: adimere & etia dare pm
blico quod fuu eft, nofeat. Iurifconfultu verb, vt de termi
nis publicis ac priuatisrede difeernere datuereqj feiat.
Hoc a?didciu in parte fua anteriorimaxime irregulare &
indecoru effe a nemine ponitur in du biu: & tamen vt ilia
in vfum bonu &redu cbmodiilime redigi poffit,omnino
enitendu erit.Primo igitur ab angulo A. ad comuniore il-
ia viapervnius pedis fpaciu exibitur,atqjabeode angulo
inox pro publico tantunde plane fpacij refecabitur.Secu-
do ad redu angulum C. verfus eande publica via, linea ab
angulo B. protrada,a terra Sc fundo publico 7. pedes de-
falcabutur,fronfq5 vnius turris in hoc fpacio ita efficietur
vtea\ 9 .pedesextrapropriupromineat.Correfp 5 debitau
te h^c turris cu ea qua? in angulo D.ftatui debebit,i.tame
pede intimius quam altera:&: quatacunq5 erit fronsturris
A. & B. (erit aute ea 20.pedu ) tataqj erit & alterius,qua? eft
in angulo D. conftituta, 9. tame ea pedes verfus intericra
domus retrada.Fadis aute & erectis fie 1. hifee turribus,
claru ede cxiftimo omnibus, fabricate ipfum hac ratione
plus cofuluiffe, plufqj tribuifle publico, quam ei ademiA
fe.Porro parte D.E. F.&G. propter vicinasdomos, in fuis
priftinisterminispermancreoportebit. Verumvt alteru
latus A.M.L.&; K.in redum datum reducatur,ab angulo
A.adangulu K.lineamvnamprotrahes, &tatum tribues
publico,quantu illi adimesivel etiam aliqua fortadisdiiFe
rentiaaderit,eatamenvtipfaviain redaformamrediga-
tur, a Republica quidem facile & libeteradmittetur.De-
niq5 partem pofteriorem K. I. H. Sc G. in redum & bonu
decentemb} adducere datum non erit difficile. Produda
enim linea a (d. ad K. &i.pede defalcato ab angulo K.ipfa
quidem via rediformisconficietur:domusverbetiam fi-
ne drepitualiquo redam & tcqualem fuam figuram adi-
pifeetur. Verum modo ad difpodtionem ipfarum manfi
onum tande veniamus. Facies cuiudibet turris 20. pedib.
latusautems). pedib. terminabitur. Aturriadturrim ^4,
pedes intercedet.Portainmedio earundeturriucolloca-
bitur.V bi quide trandtu A. codituto, primo ad dextrum
latus coenaculu B.habes pro fuo commodo vna illam tur-
rimideinde feala C.tum vltra tranfitum porticus D. caux
_ x ^him*l-.&:paruaquandaporticuinalterQfuocapiteob-
tines:& quarto extraipfam maiorem porticu,cau<^dm litera E. defignatu attolletur.Cxterum e N reffione huius ca-.
uxdij datim poiticus F.cubiculu G.& conclaue H.in altero fuo capite habes,condituetur. At extrahanc porticu
podcain coenaculu Lin vno capite cubiculo K.in altero aute,cubiculo L.exornatu, intrabitur. Ite vlterius verius
hanc parte prodeudo, primo culinaM.deinde penuariu N.tertio in trandtu cubiculu O. quarto aute verfus porta
cubiculu P,duo hxccc loca Off R.in caucediu +(in quo puteus ed)nos perducetia,in lull comodu cofecuta, ob-
uiabit.Prxterea nb ed quod miretur quifpia,in hoc edidcio duo cau^dia codituta ed'e.Nifi enim id efTet,plurima
loca derettenebrofa.Et fecudus fiquidem ordo hanc eandem habebit difpodtionem. Ybi tamen fi quis magnum
aliquodcoenaculum eiigendum eiie exidimet,poterit ad trandtum A.minus ccenaculum B.adiungere,&:habe-
bitiiluaquinquagintaiexpedum longitudme dednitum.
LIBER VII.
J 33
5 34 S E B. SERLII
Delli diritti della ieconda propofitionc fu-
ori difquadro. « Cap. LV I.
E due figure qui dauant'tfono li di -
ritti della pajfata plant a: e prima,
difopra e la parte dauati: al-
f lidgoli della quale vifino le mofire
diduetorricelle. Lafiontedi ciafi
cuna e piedixx:efia l ,r una el alt r a
tone vifino piedi L 1 1 1 1 . ela porta della cafi e nel
meggg: lapertura della quale e piedi IX. in larghe
%a:e piedi X . in altera, oltra ilmexXP circolo , che
dard luce al 3 andito. Md il portello di me^o,chefa-
prird di continuo,fard largo piedi mi. e meTgZo: &
in altefga far a piedi y ill. Tut tele fine fire faranno
larghe piedi III I. e me^o: ele prime ‘volt ate far an
larghe piedi IX. e mefx.o: e quelle difopra faranno
piedi IX. oltra le fiprafineflre bafiar defer dar mag
gicrlume.
Quefia caja fard alta dalla firadafin a quattro pi
tdi e me%zp,fin%a offedere il publico. L altera del
primo filaiofird piedi xvui.che fard dal piano, fin
Jot to lafafiia: la quale fard ilrompimento del primo
folaio.ll parapetto della cornice fin fopra lafafcia,fd-
rdm.piedi: e dalla fafiia fin fit to larchitraue fard
piedi x yin .che e la medefima altera di quel di jot
to.Larchitrauefiegio e cornice faranno piedi mi.e
nelfiegio farano hfineflrini per dar luce alligranari.
Lafigura qui piu bajfo rapprefenta la parte di de-
tro di quefia caft.La parte di me^go fignifica la log-
gia allmcontro della porta dauantija quale hd la fua
loggia difopra. E cofiallincontro di quefia ve nevna
fimile.La larghe^a d‘vn arco e piedix.C in alt e^
fan piedix vi.doi piedi d’arcOychefenoiS-.equiui
e lalteffa della loggia. L arch itraue, fir egio e corni-
ce fan piedi quattro in alte^xa. Da larchitraue pri -
mo, fin f otto il fe condo vi fono li piedi X V II I .ele co -
lonne Doriche piane fir anno piedi X v. L’arckitra -
ue, ilfiegio e la cornice faranno 1 1 1. piedi in alteTgga:
enelfi'egio fi far anno Hfineflrini.
Le parti dalli lati dinotano le due earner e alle te~
fie della fila.Didietro, done fiveggono le fine fire-,
cofidabafo,come da alto, fir ilmodo di volt are queh
le da bajfo, fevede anchor a il modo di voltar le flan-
fe fotterranee. Ne quali luoghi fi potrd non filame-
te tencre li vim, md far cucine e luoghi per bugate,ti -
nelli&altricjficij,ficondo chelluogo fard afeiutto
o humido.E fe altre mifure mancheranno, li piedi iui
nelmcgxp fuppliranno.
ARCHITECT.
De orthographia pracedentis fecuda propofitionis,de do -
mibus extra amufiim confeflis allat <z. Cap. l y I ,
> •
V x figurx fubfequentes oftendunt no-
bis prxeedentis ichnographix ortho-
graphiam. Superior quidem ilia parte
/ earn anteriorem denotat,in cuius angu
lis dux turres exxdificari debebunt. E-
arum turrium frontes fingulis viginti
pedibusmetietur, diftabitqjvnaabaltc
raquinquaginta quatuor pedes. Porta principalis ipfius
xdificij in medio conftituendaerit: cuiusapertura inla-
titudinc quidem noucm pedes, in altitudine autem, prx-
ter hemicyclum illius, qui tranlitum illuminabit, pedes
decern continebit.Minoreiusianua, qux continuo ape-
riendaerit,quadrupeda]is&: dimidij pedis latitudine, ac
o&ipedali altitudine circumfcribetur. Feneftrx omnes
quatuor pedibus 5c dimidio laxabuntur.Erunt autem pri
nix quidem propter concamerationem,nouem pedes Sc
dimidium alt^: fuperiores verb prater feneftras minorcs,
e Compofito opere defumptas,ac maioris luminis hauri-
endi gratia lie confectas, in nouem pedes efferentur.
Leuabituraterrahocxdificium abfquealiquo impe-
dimeto Sc grauamine publici, quatuor pedes Sc dimidiu.
Primus ordo qui fe a piano vfque ad fafeiam oftendit, ad
o&odecim pedum altitudinem exurget. Fafcia erit reple
tura primi ordinis feu primx contignationis.Pluteus(feu
podium) coronidis fupra fafeiam exiftentis, tribus pedi-
bus continebitur. A fafcia eadem vfque ad epiftylium,o~
<ftodecimpedes(altitudofcilicet primi ordinis)interpo-
nentur.Epiftylium,zophorus Sc coronix quatuor pedes
explebunt. Et in zophoro quidem ex feneftellxlocabun
tur, quxgranariis luceminfundent.
Altera %ura, quam paulo inferius delineauimus, in-
terioris partis xdificij eft index atque argumentum. Pars
qux in medio eft fita, earn porticumreprxfentat qux eft
e regione portx antcrioris. Habet ea fupra fe vnam aliam
Sc e regione quoque alteram fibi ftmilem. Quilibet arcus
decern in latitudine:in altitudine verb, quo ad columnas
fexdecim: quoadarcum verb, duobus: &:fic tota altitu-
do o&odecim pedibus conftabit. Epiftylium,zophorus
&: coronix quatuor pedum altitudinemnancifcentur. A
primo epiftyliovfqj adalterum, o<ftodecim pedes inter-
ferentur.Huiusfecundiordinis columnxDoricxacpla-
nxerunr,&:quindecim pedibus terminabuntur. Atepi-
ftylium, zophorus Sc coronix triu pedum altitudine per-
fequetur, zophorufq 5 feneftrasparuas infe copledetur.
Partes reliqux huius figurx,qux adlaterafunt colloca-
tx, i. cubiculorum conftrudione ad capita ccenaculi ap-
plicandorumnobisreferunt.Vbiquidemtam fuperioru
quam etiam inferiorum feneftrarum ty pum atq^ ratione,
vna cum earundem inferiorum orbiculatione,fatis aper-
te demonftratam die vides. Patet autem etiam &fubter-
ranearummanfionumneceftaria ilia concameratio: vbi
quidem nonfoltim cella vinaria, verum etiam culina Sc
loca pro lixiuiis,pro coenaculis famulorum, &pro diucr-
fts aliis ofEcinis ( pro vt nimirum locus ftccus vel humi-
dusfuerit)cumulatiftimefuppeditari tibipoterunt. Mo-
dulos,quos breuitatis gratiaomilimus,exiispedibuspe-
tes,quosin medio delcriptos vides.
LIBER VII.
*51
7777
ny
Mliu
^^Lliilall.
S E B. SER11I
Propolitione terza, de dtifuori di
fquadro. Cap. LVII.
architect.
Tertia propofitio de domibus extra, amufiim qua*
dram for mam conflitutis. Cap. L V II.
Ccadera tal fiat a non jito flrauagan
te:gh angoh del quale far anno A. B
C.D.E.F.G.H.I. EtA.B.fard
lafaccia dauati e far a dirittaA.B .
C ID. Jar a vie inale , dal quale non f
potrdhauer luce: e pmilmente lal-
trolato A. I. H. G.fard vicinale.Et anche da G. F.
far a ilmedefimo:md daE.V.fard vna pianette com
mune a pin cafe. Di maniera che in queflo fito ci vor-
ra eferevn longo cor tile: ne anche vn cor tile bafla-
ra: md ci vorrano effere tre cortiletti.
La prima cofa che fifardf prenderd ilme^o del
lafaccia , menando vna linea afquadro con la faccia
dauanti y continuat a 3 fin al fine del fito: Cat entrare
della porta far a vn andito A. che hauerd dal deflro
latovnafaletta B. alferuitio far anno due earner ette
C .D . C atvfcir del andito sentrara in vn cortile E.
al entrare del quale vi fard vna loggetta F . doue e vn
cor tile tto * per dar luce alia faletta: C anche a vn ca -
merino: e net altro capo del cor tile tto ve vn altra log
getta pergir coperto davno al altro appartamento.
Di queflo cor tile tto fi pa fa nella camera G.edi quel-
la alia camera H. Mel capo del cortile nelme^gofen
tra a vna limaca I . per la quale fipafa alia Jala K .do-
ue in vno de lati ve vna camera L. Per l altro vfcio
della limaca fi pa fa alia camera M . nella quale e la po
fla d’vn letto: dietro la quale v’e vna dietrocamera
N. con la pofla d’vn lettucio. Di quefla camera M.
f entrain vn cor tile tto fegnato* il quale dona luce a
tre luoghi.Di quell a camera anchorafentra nella ca
mercttaO. Kitornando nel cortile lain vno angola ,
fentra nella camera P. al feruitio della quale ve vna
dietro camera Q^e nel altro angola di qua ve vna
cappella R. della quale fen tra in vn cor tile tto di for-
ma cl vna mandola fegnato *: il quale da luce alia fca-
la per tefla. Entrando poinel andito al venire in qua
fi truoua la feala S . e piu qua verfo la porta ve vna ca
meraT . dietro la quale e vna camera V. Et auuer-
tifei bene che tutti liluoghime’^gani e piccoli vanno
amme^gati: & a tutti vifonole fue commoditd per
montar e. In quefla cafit non fefiird maggior fala da
alto y per cio che quella da bafo e di buona longhe^a,
cio e di piediXLV .e dixxx. in larghe^a.
Rit dtus quifpiam informis, cuius an-
guli tales fpecies confequentur,qua-
lesinpraefentidguraliteris A.B.C.D.
E.F.G.H.I. conotatas intucris. Facies
eius anterior reda erit A. & B. Pars A.
B.C.&D.eritvicinaalteridomui:ne-
que lucis particeps inde ipfa domus ef
fe poterit. Sic latera quae A.I.H.& G.item G.&E.in fimili
modo conftituta erunt,nullumq5 lumen partibus interim
oribus praebere poterunt. V erum ante E.&; F.communis
quaedam plateola erit,qu^ pluribus domibus conueniat:
atqj adco quidem fiet,vt h^cce ftrudura lie circufcripta,
praeter vnum longum fuu atrium, tria quoqj cauaedia mi-
nora confequatur.
Redudurus autem earn in redam Sc decoram decen-
temqj figura, fumes primo medietate faciei, 6c per earn li
neam vna ad quad rum vergentevfqjad finemfitus pro-
trahes. Ad introitu portae tradtus A,&adhuiusdextrum
latus minus quoddam coenaculu cum fuis duo bus cubi-
culis C.&D.conftitues.Exiturus exhoctrandtu,moxin
cauaedium E.habens in ingrelfu fuo exigua porticu F.in-
gredieris.Hic quoqj ftatim,vt cenaculo praedido,&: cui-
dam etiaparuo cubiculo maior lux praebeatur, minus ca
uasdiu*. ac ad eius alteru caput paruam quadam porticu
(vt ex vnamandone in altera fub cooperto trandripolfit)
attolles.Prastereaex hoc cauaedio minori in cubiculu G.
& ex hoc in alteru cubiculum H. patcat tibi introitus. At
ad caput alterius illiusatrij maioris,incochlideI. atqjex
hac ab vna quidem parte in c^naculum K. cubiculum L.
ad alterumfuum latus obtinens,ab altera verb parte per
aliud odiuin cubiculum M.locu vniusledi in fe cotines,
& retro fe conclaue N.cu vnius leduli loco confecutum
pertranfibis. Item ex cubiculo M.in paruu quoddam ca-
uaedium dgno *.dgnificatum,quod tribus quibufdam lo
cis lumen infundat,ac in aliud quoqj minus cubiculum
O.ingredieris.Iam verb redeundo in maius illud atrium
apud vnum illius angulum in cubiculum P. conclaue
retro fepofddens:ap iid alterum autem in facellumR.&
ex hoc rurfum in exiguum quoddam cauaedium *.in for
mam amygdali extrudum,quod fealam ibi exiftetem il-
luminet,intrabis. Caeterum intrando in trandtum verfus
hanc partem, primb fealam S. 6c poftea cubiculum T. al-
terum cubiculum V. a tergo gerens , inuenies . Et ad-
uerte hoc loco, quod minora ac mediocria loca omnia
medianae ftrudurae effe velimus: quaequidem qualiter c-
tiam fuas afeenfiones confequantur, facile diiudicabit a-
cutus Architedus. Notaquoqi magnum quodpia ccena-
culumin fecundo ordinecondciendum efTeminime o-
portere.Inferius enim,ad cuius dmilitudinem&propor
tionem illud fuperius ftatui debebit, magnum fatis eft,
vt quod quadraginta quinque pedum longitudine, 6c
triginta pedum latitudine definiatur.
LIBER VII.
138
S E B. SERLII ARCHITECT.
De orthographia pracedentis Ichnographi
l Cap . L VI I.
Della terzamropofitione de fitifuoridifquadro.
Cap. L V 1 1 .
3 E fiette figure, che fit veggono qui da-
uatiyfon tutte app art ament i alia pia -
IP tapaffiata.La prima fegnata A. rap-
A! WiL p re j cnta [ a parte dauanti della cafid.
La porta nel me^go ^ l ar g a piedi v II
e me%X o: & ? piedi xm . in altera:
fiopra la qua J e nelfirontifficio far a vn apertura,per dar
luce at ' audit 0. Tutte le fine fire fon larghe piedi 1 1 1 1 .
Le prime fiono in alt e'ggT pie di vill.oltra lefiprafine-
fire. Quelle di fiopra per la loro diflan%a Jar arm alt e ojh
piede di piu : md le luccarne far anno larghe piedi 1 1 .
e mexXP > & * n alte^ga piedi ill. e me’ggo . Dal
piano difitto fin alia fiajcia , fird piedi X X . E di tal
altera fir anno tutte le flange maggiori: ecofi lau-
dato . II parapetto delle fineflre fird piedi lit.
L architraue , fiegio e cornice Jar an 1 1 1 . piedi in al-
te ZK a -
Lafigurafiegnata I. dinota lajronte did cor tile, do-
ne e la hmaca: il quale or dine fieguita intorno di efifio cor
tile 3 & hale medefime altegge che fiono difiuori . Eglie
njeroyche le fine fire fiono vn piede piu larghe, per dar
maggior luce alii luoghi.
Lafigurafiegnata *. li nel mefigo dinotta lasfetto
del cortilletto fie gnat 0 * . done Jar anno luoghi per fie-
dere, e Jar a ornata di belle pitture: e pctra efifiere anco
non giardinettofiegreto.
Lafigurafiegnata P. dinota comefil potrdfidre ilci-
elo della cappella difiopra: per che quella difiotto anda-
rdinajolta: mdqueflo cieloefiatto con maggior mifiu-
ra dell’ altre figure: accio che sintenda mjeglio .
Lafiguraqud piu bafijo fegnata TL.fignfica la cap-
pella da bajfio , e da alto . E sil padrone della cafid non
ajcrra tante cappelle , quella da bafifio fieruird per 'vna
camera muficale , 0 uer ament e per una flufia.
Lafigura Jegnata E . uiene a ejfiere I’altrafionte del
cor tile verjo la flrada: doue fird la porta piu larga 3 per
dar luce alandito .
La figure tta iui acanto Jegnata*. dinota quel cor-
tilletto: doue fiono quelle logette per gire al coper to da
njno appartamento a I’altro : e quefla e la parte verfio
ilcortile: e quella alhncontro Jardfimile a quefla.
FT
;Eptefiguraequas hie depinximus, adprae-
cedentem ichnographia omnes pcrtinct.
Prima ilia, quae vocali A.defignatur, parte
I anteriorem edificij proponit. Porta in me-
dio fituata feptempedalem Sc dimidij pedis latitudinc,
ac 13. pedum altitudine adipifeetur, atqj in faftigio fuo,
quod frotifpiciuvulgo appellant, aperturaquandaha-
bcbit,per qua tranlitus luce imbibat.F eneftr^ iat$ fun*
omnes 4.pedes,altae aute primae quidem (praeter mino-
res feneftras quas fuprafe habent)8.fecund«£ver6,pro-
pterdiftatiam,9.pedes.Lucarnaeinte&isfeugranariis,
z.pedu Sc dimidi) latitudine, ac 3. pedum Sc dimidii altj
tudine definietur.A piano vfq, ad fafeia 2.0. pedes inter-
cedenneademqj conftituctur& maiorumafionum, Sc
etia trafitus altitudo. Pluteus feneftraru tripedali altitu
dine terminabitur: Sc fimiliter epiftyliu quoq5,zopho-
rus Sc coronix eande tripedale proiedura obtinebunt.
Figura I.denotatfrontemeiusatrij, in quo cochlidiu.
exiftit.Et Kune quidem ordinem quern in figura vides,
feruandum efte circa vniuerfum ipfum atrium memi-
neris:vbi altitudo quoqseadem obferuabitur quaeex-
trinfecus,hoc vno dempto, quod hie latitudinem fenc
ftrarum,maioris luminis gratia, vno pede maiorem ef-
fcoportebit, quam ilium.
Figura in medio, figno * defignata,afpedum feu fa-
ciem minoris cauaedij -x-.nobis comonftrat.Erut autem
in hoc cauedio loca qu^da ad fededu idonea, pidurifqs
pulcherrimis exornabitur,atq5 (fiita placuerit)loco e-
tia fecreti cuiufdahorti feruirc non inclegater poterit.
Figura quq litera P.fignificatur,docet quomodo coe
lum iacelli fuperioris tonftrui pulchreqj perornari de-
ceat. Inferius enimteftudinatufolummodo erit,neq5
peculiare quodpiam ccelum cSfequetur. Vides autem
ccelum iftud maioribus lineis delineatum effe quam re
liquse hgurse,vt melius intelligatur.
Figura R.facelli turn infetioris turn etiam fuperioris
formam atqj fpeciem fignificat. Quod fi aute dominys
tot facclla habere fortafTis nolit, poterit inferius pro cu
biculo muficali, aut verb pro hypocaufto relinquerc.
Figura E.frontcmverfus publicam viam conftituti
causedii reprxfentat: cuius quidem portam latiorcm
debere efle feias quam alioru. Fiet enim fic vt veftibu-
lum ipfum tanto lucidius efficiatur.
Minor ilia figura, qux figno *. connotatur, fpeciem
illi 9 cauaedii minoris refert, in quo ea parua ambulacra
funt, per quae ab vna manfionem alteram fub cooper-
to proficilcendum erit. Ilia autem tantummodo pars
refertur hoc loco praecipue,quse eft verfus ipfum cau$-
dium.Ad cuius quidem fimilitudinem, ilia quoq 5 Con-
ftrueturquae efteregione huius.
J 4 0 SEB. SERLII
Propohtione quarta d’vn h to fuor di fquadro.
Cap. L V 1 1 1 .
End per forte alle mani del ’ Architettor
njn fito tale,chelifuoi agoli farano A.B.C
D.E.F.G.H.I.K.L.M.N.Z* parte da-
uatifa.ru A.B.C .evoledo dir'iTggare la fua facciata fa -
rd bene di donare a m poco di terreno al publico, il quale
qli tornard bene. Si tirara dunq; da bangolo C.verfi la
flrada piedi z.e da A. a C.menardvna line a dir it t a laf
Jdndo al publico at agoloB.piedi j.mdgli tornard bene,
percio che potrdfare a^.su Ifuo terreno, per al^arfi dal-
laftrada.La parte C.D.E.F.G.H.e <v ic inale :nefi ha
uerd luce da quel lato. La parte H.I.K.L.e i.flrada
fequetata:e fardfacil co/d a dare, e tone al publico riti
radof in entro abagolo Yc.piedi z.e da quel ter mino aE
fmenardi.linea dintta,e fard dini^gata laftradajen
7A contefa . Tirate le hnee,e pofli h termini, f laffard
nelmodo cheftruoua laparte L . IvEN.A. A fa f dal
angolo A f poteffe vfirfuori alcuni piedi,c he le flrade
nofi o-uajlafjerofdriagra bene per il fabric ate,&> orna-
meto della citta. Md no ' potedofar/iquejlofiprederd il
TdCTggo da A .a G.e tirando i .line a a/q uauro d.euafi a -
dafn abaltro capo delfito,iui nelmegxp fifardlaporta:
Astro la cjuale far a l adit o A. che hauera dal def ro lato
i.falettaB.Alato diejfafardi. camera C. la quale Ja-
na molto logaje no vifoj/evna feparatione di z.pilaftri
Es ajn arco, che diuicie la earner a dalla pofa d am letto ,
Ab ajfar deb audit osetr a nella loggiaD.che circodai.
cor tile da trelati,fegnato Y.e dab altro lato ve la forma
degb archi e de pilaflri,per accopagnare il cor tile intor-
no.Mdpnma in capo della loggiaD .daa>n lato oj ei.ca
mera E. N el capo dell 3 ultra loggia vei. limaca G.per
la quale f puff a alia camera H. della quale setr a nella ft
la I . N el capo della quale ale ajna camera K. la quale al
juo fermtio tiene ajn camerino. Neb altro capo della log
n \ T IV n b yf ! +-vr% n
la quale sentra nellafaletta N . dietro la quale eajna ca
merafA.conla fua dietrocamera ED .Editor nando neb
audit o Ae ajna camera P .con la jua dietrocamera (Ae
piu qua prejjo la porta ci ela camera R .la quale haal
Juo fruit to la dietrocamera S . Et altret ant o d’alloggi-
amento Card da alto.Etuttililuoghime’gganiepiccoli
sammezqgar anno. Eta tuttivi fono le fue fcale priuate .
Delle mifureparticolari non ho fcrittoimdftrouer an-
no con lipiediji quail fono ne l cor tile.
conclaue O. a tergo poffidens, pertranfeatur.Denique
redeundo in tranfitum primd exurget cubiculum P. ac conclaue fuum QHeinde verb verfusportam aliud cti-
hiculumR.ac conclaue vnumS. hatuatur.Erunt autem in fecundo ordineexdemmanhonumdifpohtiones,ib
demqs numeri, qui in hoc primo ordine recenhti funt. Cxterum mediocria ac minora loca omnia mediana ehe,
&quodhbeteorumpecuharemhiamfcalamhabereoportebit. Particulars menfuras referre omnes nequiui-
mus: eas tamen ex iis pedibus qui in cauxdio funt, petere non erit difficile.
ARCHITECT.
Propojitio quarta dc quo dam Jit it extra amufim.
Cap. L Fill.
q I contingat aliquando vt Archite&us h-
tum aliquem habeat, cuius angulihnt A.
B.CD.E.F.G.H.I.K. L. M. N. eiufqj pars
anterior angulos A. B.& C. obtineat,tum
volenti eadem parte anteriorem in rebta formam redi-
gere,bene quidem faftum erit,h publico terreni fui ali
quid c 5 cefferit:hoc enim in vtilitate iphus xdihcij ma-
xime cedet.Faciet autem illudhac rationc.Retrahet fe
ab angulo C. z. pedibus, 6c ab A.ad C. ducetlinea recta
ad angulum B. pedes y. publico codonans. Id quod iph
xdi&cio no indanmuquideredundabitjVerumpotius
in vtilitatem: quippe quod he in proprio fundo 4. po-
heagradusconhci poterunt,atq5idem xdiheium tan-
tundem altitudinis in fublime fortietur. Iam latus C.D
E.F. G. Sc H. contiguum erit alteridomui,neqjlucem
ex illo ipfa hru&ura capere poterit. V eriim alterum la-
tus H. I.K. &L. adpublicamviamquandamfrequen-
tatam htum erit: facileq; erit proinde hoc loco vel adi-
merevelvero dare publico. Si autem angulusH.ad z.
pedes retrocedat,atque ab eodem termino ad terminu
L. vna rcdtalinea protrahatur, het vt ipfa via in rebtum
& iuilum ordinem redigatur, domufqj xdiheanda h-
militer bonam qualitatem adipifeatur. Productis au-
tem eo quo diximusmodo lineis, pohtifqj ipfis termi-
nis, parti Sc lateri L.M.N.& A. de fuo prifeino hatu ni-
hil immutabitur. Si tamen ab angulo A. verfiis viam a -
liquotpedes egredi licet, itavtvianihilominus elegas
&nonvitiofapermaneat:eritidfabricantiquidemc 5 -
modiffimum, ciuitatiautem ornamentum. Si egreffio
non concedatur, fumetur tandem medietas inter A. Sc
C. &produdalineaexamuffivfque adfinem iphush-
tus,in eadem medietate porta, per quam ingrediendu
erit intedi£cium,conhcietur. In ingreffixhuius ponx
ftatim tranhtus A. fe protendat: atq5 ad dextrum fuum
latus minus quoddam coenaculumB.&mox cubicu-
lum C. fortiatur. Nimiam autem longitudinem confe-
quereturhoc cubiculum C. Beam feparatioaliqua n5
exornaret.Quare dux quxdam p ilxSc vnus arcus in
cam ingredientur: qux quidem dum locum quendam
ledci acubiculo feparabunt, het quoq5 vt locus ipfe tan-
to venuftiorefficiatur. Porro extranhtuprxdidbo eho
ingreffio in porticum D. tria latera cauxdii F. circum-
ambietem. Cuius quidem arcus &:pilx,quam formam
obtinerc debeat, vides id in ipfa dehgnationevnius fui
latcrisdemonhratum.Iamadcaput eiufdem pcrticus
D. abvno latere primo cubiculum E.poftea autem ad
caputalteriusporticus, cochlea G. coftituatur.Exhac
cochlide mox in cubiculum H. Sc ex hoc in ccenaculit
I. pateat introitus. Prxterea ad caputhuius coenaculi I.
cubiculum K. ad cuius commodum eh paruum aliud
cubiculum: &hatim deindc ad alterum quoq5 hnem
iphus porticus alterum L. paruumq5 aliud cubiculum
attollatur.Item ad alterum hnem porticus D,fcala prin
cipalis in formam oualem extruatur: Sc ex eain minus
quoddam ccenaculum M. vnum cubiculumN. aevnii
L
i4*
S E B. SERLII
Propofitione quarta d’vn ftto fuori di fquadro.
Cap. LVIII.
ARCHITECT.
Orthographia precedent!* ichnographU .
Cap. LVIII .
^ E tre figure qua dauanti fono li dirit-
t'i della plant a qui adietro. La prima
difoprafiegnata A. e laj'accia dauati.
^ — 1 « ' * *» ’ • »
E prima parlaro della porta: la cui lar
? piedi v II i. e x y I .
ygr.md il mezXP tondo nonji aprira
giamaiimd \ fiard f err ato forte e vetriato,per dar luce ab
andito, effendojerrata laporta.Tuttele fine fire far an
largbepiedi V. Le prime volt ate far anno piedi IX. in
altera, oltra lefiprafine fire quadre. Dal piano della
port a, fin fiotto barchitrauevi fino piedi xx.che fiard
b altera di tutti li luoghi maggiori. Larchitraue,fie-
gio e cornice far anno piedi 1 1 1 1 . in altez^a. Dab primo
architrauefin \ fiotto il fie con do, far anno piedi X V 1 1 1 .
che e b altera del fiecondo fiolaio. La cornice, ilfiegio e
barchitrauejaranno piedi III. inalteXffa. Le fine fire
difiopra far anno alt e piedi X . oltra le fioprafineflre oua -
h.Le luccarne fiopra la cornice, far anno largbepiedi ill.
& il fimile in altera. II piano della cafa far a alto tan -
to della fir ada, quanto h gradi, che v err ano fuori sud
fiuo terreno.
Lafigura nel mexXP fiegnata F . rapprefinta vna
parte della cafa per la longbe^a : cio e, cominciando
daRa camera K fin alia loggia. D. le quali loggie fo-
no piedi IX. larghe: & m alt e%xa piedi X X. Lalar-
ghe^ad’vn arco e piedi X . Lagroffe^Xa d 3 vn pi-
laflro e piedi il . eme%zp. Mdgli angolari fiongrofi-
fi piedi hi. & vn quarto . L’alte^e fono come
se detto deRa parte dauanti. E fix vede, che fiopra le log-
gie vi far anno li terrazgx} daRi ill. lati,pe l commo-
de de la cafa. Euui poi la camera K. cofida baffo, co-
me da alto: doue fiiveggono hdoi arconi per camera:
vno de quali il piu profiondo nel muro y fiard la pofla
del letto: & baltro meno sfiondrato fiard per vna ere -
denzgt o armario. Baflache s offend la forma di quel-
liar coni, che ornaranno le earner e affiai.
La figura qua giu baffo fiegnata I. dinota la parte
di dietro deRa cafa: la quale ha le medefime alte^e,
che se detto difiopra. E le medefime mifiure fono nelle
fine fire, e ne corniciamenti. Eperchenella fialaaEin-
contro della porta della loggia vie vnaporticella, che
efje nella fir ada, md non e nelme^XP facciata,fi-
gliene fiard vna finta,compagna aqueRaper feruarela
fimmetna, & H decor o . Et je altre mifiure accader an-
no: vi fono lipiedi, che fiuppliranno altutto.
Reshaefigurae eius propofitionis or-
thographiam demonftrat, quam hie
fuperius paucis p raemiftmus. Prior il-
ia, quae litera A.denotatur,faciemip-
fius edificij repr^fentat. Latitudo por
tx 8. pedes , altitudo vero 1 6. capiat.
Cuius quidem hemicy clu ferreis cla-
uisclaufumfempereTevolumus:fedita vtpropterlu-
cem trafitus,vitris munitum ilium efle oporteat. Fene-
ftrarum latitudini j. pedes, altitudini autem primarum
arcuatarum,exceptisminoribus(quasfupra fein qua-
dratamformamobtinebunt)s>.pedestribuantur.Apla
no portae vfq3 ad epiftylium, 20. pedes interponantur,
eademcp altitudo 6c maioribuslocis attribuatur. Epi-
ftylium, zophorus 6c coronis quadrupedalem altitudi
nem obtineant. A primo epiftylio vfqj ad fecundum,
iS.pcdes (altitudo fcilicetfecundi ordinisjprotendan-
tur. Coronis, zophorus, 6 c epiftylium tripedali altitu-
dine terminentur. Feneftrae fuperiores 10. pedes in al-
titudinc aflequantur, habeantepfupra fefeneftras mi-
nores, in forma ouali eleganter extrudas.Lucarnae fu-
pracoronidem eminetes, tripedali latitudine 6c fimili
altitudine conftabunt. Planu deniqj lpftus aedificij tan-
tum in fublime exurgat,quo t gradus verfusplateam po
fitierunt.
FiguraliteraF. inferipta, partem vnamlongitudinis
aedificij(hoc eft earn quae eft inter cubiculum K. 6c am-
bulacrum D.) nobis oftendit. Ambulacrum aute iftud
5>. pedum latitudine,& 20. longitudinc definietur. Ar-
cus quilibetdecempedalilatitudincmetietur.Pilae in-
termedia craflitudinem 2. p edum 6c dimidij, angulares
verb 3. pedum 6c vnius quarti obtinebunt. Altitudines
horum membrorum, rationes anterioris partis imita-
buntur. Vbi quidem quonam padotria lateraharum
porticuumdefuperfubdialiapauimenta,propter aedi-
ftcij commodum habere debeant, conftatfatis ex ipfa
ftgura. Apparet etiam clare quomodo cubiculum K.ta
videlicet fuperius quam inferius, etia fingulis duobus
arcubus,diftindailluftrataq5efteoporteat.Quqruqui-
demarcuumvnus,isnimirumqui magisinhaeret mu-
ro, locum vnius ledi conftituet: alter verb, qui minus,
vel abacum vel armarium, dummodo forma arcuum
obferuetur. Magno enim ornamento cubiculis erunt.
Figura quae litera I. indicatin', partem pofteriorem
edificij refert. Quae quidem eas omnino menfuras ob-
tinebit turn in altitudine turn in feneftris atq5 coronidi
bus,quas fuperius in reliquis membris aepartibus co-
memorauimus. Et quoniam ccenaculum iftud e regio-
ne portae ambulacri extrudum oftiolum habet,quod
inpublicamviameducitjfednonin medio parietis fi-
tum: v t reda fymmetria redumq, decoru obferuetur,
addenda illierit aliaquaedamianua, quaenbaperiatur,
fedftdatantummodb efte debeat. Reliquos modulos
fupplebunt pedes aferipti.
LIBER VII.
f 45
144
It
S E B. S E R L II
Della quinta propofitionc di fiti fuori di
fquadro. Cap. L I X .
O treble ancor per Jortc r venire alii
mani del’ Xr chit et tor vn fitoji lati
■w&WR 1 ) Vi V iw J
del quale foffero molti forti: comm-
ct ado dala parte dauanti A . B . C . D .
« 1 t \ T
wPdm 1 r *
auolerla dirrir rare Sard bene riti-
j/ jt 4 r- ^ . J
rarjt in aentro pieai HI. al’ angolo
D . e da qpieltermino al’ angolo A. menare vna line a di -
rittaE . coffdardtanto al publico 3 quantofegli leuard.
Euuipoiillato D.E.F.G .chee fopravna Aradaccia
fj?orca 3 e puocofequentata: & h a gli angoli come fve-
de: & auoler din^are queghangoli 3 che l publico fe co-
t ant if iirara al’ angolo G.picdi III. in dentro : e da
queltermino al’ angolo Dftirarduna linea retta: chel’
publico hauerd tanto 3 quanto glifard leuato:e la mura-
glia far a diritta con ornament o della cittd. L angolo da
G .bl. jarduicinale: e l’ angolo I. K . far dil cant one d’-
njna piatqgetta public a: egli angoli K. L . M . A fono A
cindifen^a luce. D innate le lineef prederd ilme%-
: zo della parte dauanti 3 e feghfard vna porta: facendo-
gh dipoi l andito A. il quale hauerd daldeAro lato ojna
camera B . dietro la quale Ae la dietrocamera C . w An -
dando put cltra dal medefmo lato Ac vna camera D.
con la fua feruab. Xl ufire del’ andito sentra nella
loggia b. nel capo della quale A evn cortiletto G.il qua
leenecefario. Dal medefmo angolo della loggias etr a
in <vna camera H. della quale f pa fa alia camera!. nel-
la quale A e la posla d’un let to K. e la limaca per mon-
tar difepra. E pin auanti f pajja alia camera L . che hd
al fuo feruitio vn earner ino M . e di quefla s entra in u-
nagrajala O. doue in vno angolo Ae vn pajjagio V .pel
qualf vdavn camerino v’ e ancor a vna limaca
R .Alvfcir della fala f ritorna invn c or tile 3 il quale per
ernamento hd le loggiefnte all’intorno, come la vera f
gnatab. Ritornando nei andito verfo la porta 3 doue fi
truoua vna camera S. con la fua dietrocamera T.paf
fando pin auanti A e la camera V. con lafuaferua X.
Al’ njfcir del andito 3 nel capo della loggia 3 Ae la feala
principal: & acanto ad efa Ae vna camera Y. al
feruitio della quale evn camerino . Sotto lafeala 3 nel
me^Tpodel cortile da quel lato Ae vna camera Z. di-
etro la quale e non camerino. Et il medefmo alloggia- ftibuli pedibus paruo negocio poteris.
mentofard difopra. Lo ffatio m emancatoper la ferittur a ; e per tanto nonhofritto le mifure particolari del
le flange. Ala nel andito vi fono li piedi 3 per poter mifurare il tutto .
ARCHITECT
Quinta propeftw de iifdem rudibus & incom-
poftis domibus. Cap. L I XI.
Abens ad manus Architedus fitum,
vel verb domum quampiam, cuius la
tera valde obliqua exiftant, earn fe-
quentimodo reformare, atque in re-
btam qualitatereducere poterit. Pri-
mo quod ad faciem illius A.B.C.& D
attinet,retrocedetverfus angulumD
per fpacium circiter trium pedum: atque ab eo termi-
no duda reda linea adangulum A. taritum relinquet
publico, quantum illiadimet. Redificaturus verb Ja-
ms D.E.F.&G. in platea quadam turpi, fordida,& pa-
rum frequentata pofitum, ft publicam admittat, ad an-
gulum G.perfpacium trium pedum retrocedendum
erit,&abeoterminoad angulumD. protradavna re-
da linea, tantum dabituripft publico, quantum eidem
adimetur: ftetq 5 vt murus reditudinem confequatur,
&infuperciuitatiquoque ftngulare ornamentum ac-
cent. Cxterum anguli G. &H. vicinales erunt: angu-
li verb I. & K. publics cuiufdamplatese angulum con-
ftituent. At anguli K.L.M.&A. alteri domui adhxre-
bunt,neque quicquam lucis inde ipfa domus obtinere
poterit. Diuilis hoepado atque difpodtis bene lineis,
fumetur medietas partis anterioris, fadaque inmedio
porta, primo quidem tranfitus A. deinde ad dextrum
latus cubiculum B.cumfuo conclaui C. tertio autem
cubiculum D. atque fuum conclaue E. tibi obuiabit.
Pneterea extra tranlitum mox in porticum F. babente
ad caput cauxdiumG. 8c in cubiculum H. nobis viam
aperientemintrabitur. Porro ex hoc cubiculo H. pri-
mo rurfum in cubiculum I. locum vnumledi K. obti-
nentem: deinde in cochlidem quandam in altum afee-
dentem : tertio in cubiculum L. cellulamM. ad fuum
vfum podidentem: 8c quarto in amplum quoddam cce
naculum O.vbi inangulo erit tranfitus P.in paruum
cubiculum Q^pcrducens, 8c cochlea vna R. Carterum
exiturus e ccenaculo ifto eft iterum reditus in prxdidu
cauxdium: idqj, pro ornamento, ad ftmilitudinem ve-
ra^porticusF.fidam quandam circafe habebit porti-
cum. Item reuertendo in tranfitum portseante omnia
cubiculumS. cum conclaui fuo T.poftea cubiculum
V. cum fuo conclaui X. turn extra tranfitum in capite
porticusrcalaprincipalis,accubiculumY.eiufq;cellu-
lafubfcala conftituta, ftatuetur. Inhoc eodem latere,
inmedio cauxdii,tandemcubiculumquoque2. cum
cellulano inornate apponentur. In fublimi hae cxdcm
8c numero 8c propofitione manfiones conficientur.
Quarum quidem modulosparticularesnon ob aliam
caulam omififte nos exiftimes, quamob fpacii& tem-
poris anguftiam. Quos tamen tu defumeretibiex ve-
i At SEB. SERLI
»
Della quinta propofitione defiti fuori di
fquadro. Cap. LIX.
I
E tre figure qui dauanti iimof ra-
te, fono parte de diritti della pian-
ta qui adietro. II primo qua fopra
fegnato A. rapprefenta la face id da
uanti . A Id parliamo puma della
porta , la quale e larga piedi v 1 1 1.
& e in altera pie di xvi. md chi non vorrd aprir
di legname tanta altera, potrd f err are ilme^go dr
colo: e daRa fafeia in giuf aria di legname. Tutte le fi-
ne Eire fon larghe piedi 1 1 1 1 .Le prime fono in alte%-
fa piedi IX. e lefeconde per la fua lontanan^afon x .
piedi in altera. Educe arne fopra la cornice far an-
no ill. piedi per ogni lato . 11 piano di tutta la cafa
far a alto piuche fpotra. Dal detto piano fin fotto la
fafeiafard piedi XVIII. La fafeia far dilfolaio.D al-
ia fajeia fin fotto I’architraue far anno piedi xvill.
che far a I’altro filaio. Larchitraue , ilfiegio e la cor-
nice far anno piedi III. in altera.
Lafguranelme'gjgo fegnato ¥. rapprefenta la par
te di dentro : doue e la loggia^. r uerfol cor tile , che e
loggia fpra log fa. La larghe^ a d’vn arco e piedi
X . La front e d’vn pilaflro e piedi in. L altera de
gli archi e piedi X v 1 1 . Lafronte de pilaflri difopra
e piedi ll.e pofaranno fopra la fafeia: mafia efi pi-
laflrivifdrdvnparapetto di ill. piedi. Gli arch idu
fopra far anno della medefima altera: md far an lar -
ghi piedi XI. Le fine fire far anno larghe come I’altre:
md dimaggiore altera, per ejfer fotto leloggie, che
hano hifigno di maggior luce.Le parti daRi lati D. V
fono il dir it to delle earner e da quei caratteri medefimi
La figure tta quiui ahaffo I. & YL.fignifica lafac -
cia della camera fegnatal. e quelle arcane fegnato K.
viene a effere per la pofla delletto : e fopra effo arcone
vi fard la pofla di vn altro letto. Lifeneflrini dalli
lati doi, fono per dar luce alia limaca,che monta ad al-
to: gli altri doi fo no per dar luce a quel piccolo came-
rino. Le qualluci pero fono di lume fe condo: md per i-
fferian^a, e di veduta, cotali earner e fin commodif-
fime,e mafimamente per donne: percio che nella par-
te difopra flaranno le figlie ficurifiime.
ARCHITECT.
Deorthographia quinta prop o fit ionis.
Cap. LIX.
Igurte quas hie adduximus,prteceden-
tis area: orthographiam nobis demon-
ftrant. Figura A. an teriorem illius par-
te proponit. Cuius quidem porta,quo-
ad latitudinem, in o&o pedes, quo ad
altitudine verb, in fexdecim pedes ex-
tenditur. Qui tamen totam illius aper-
turamligneasporttemoleclaudere noluerit, poteritfer-
reis pulchrediftinguere,&: reliquam partem, qua: eft a
fafciavfquead planum, ad libitum poftea ligneis valuis
munire. Feneftrte omnes quadrupedalis latitudinis :&
inferiores quidemnouempedalis, fuperiores autem pro
pterdiftantiam,decempedalisaltitudinis exiftunt.Fene
ftra: granarij fupracoronidem confti tutte, iingulis tribus
pedibusper latera terminantur. Planum xdi£.ci\ tantu
exurget, quantum fieri poterit. Ab hoc autem piano vi-
que ad fafeiam, o&odecim pedes intercurrent. Fafeia
ip fa contignationis, feu ( vt vocan t) folarij, vices fubibit.
Item ab hac eadem fafeia vfqj ad epiftylium, ocfcodecim
pedes (altitudo nimirum fecudi ordinis) interponenturi
8c denique epiftylium, zophorus &: coronix in trium
pedum altitudinem attollentur.
FiguraF. earn interiorem partem atdifiefi docet,vbi
verfus cautedium ipfa porticus F. fituabitur. Habebit au
tern eaiupra fe 8c aliam porticum, feu mauis ambulacru.
Arcus quilibet decempedali latitudine definietur. Fron
tes pilarum pedes tresintercipiunt. Arcuum altitudo fe-
ptemdecimpedibusdefinietur.Pilarumfuperiorufron-
tes duos pedes continebuntjipfiqj fafeite innitentur, ita
tamen vt interftitia illarum pluteum trium pedum exci-
piant. Altitudo arcuum fuperiorum parem rationem cu
inferioribusimitabiturrhorum tamen latitudo vndecim
pedum habet interuallum. Feneftrte quo ad laxamentu,
habentproportionemaliarum:verutamen propter por-
ticus inferiores, vt maior in eas lux tranffundatur, hx il-
lis altiores efte debebunt.Literte D.& V .orthographiam
eorum cubiculorum demonftrant, quse in delineatione
areseiifdemliteris connotantur.
Minor figura 1 . 8c K. faciem cubiculi tibi oftendit:ar-
cus autem K. leffci locum: fuper quo etiam feruilis lecti
locus conftrui poterit. Feneftellte illx qute in duobus la-
teribus confpiciuntur, cochlidi furfum afeendenti infer
uiunt: illx verb duse alise minori cubiculo dabunt lu-
cem.Etquamuis fecundariam quandamprtebebunt il-
lilucem: tamen tales locos commodiflimos effefmaxi-
me verb mulieribus, quae filias fuas in tuto habere vo-
lunt) experientiadocet.
LIBER VII.
J47
j 4 8 s e b. serlii
Della feftapropofttione d’vn fito fuori di
fquadro. Cap. L X.
0 r veduto in molti luoghi alcune cafe?quan-
timquc hahbiano h lati tra loro eguali non
dimeno effere alle shade maeBre fuori di
1 fquadro. CMa quel che epeggio? che tutted
le Ban\e?tenendoji egualmente diftanti alia
5 muraglia dauanti?feguitano tuttc fuon di
1 fquadro. il quale grandifimo err ore? non
cofigliaro gia rnaiperfina alcuna che lofaccia ? anTi vorro fim-
pre men ere la porta nelme'Tfo? etirare k andito afquadro della
Brada ? efinifiapoi come ? douevuole_j.
ilprefinte fito? chefidimoBraqui dauanti? e fuori di fqua-
dro alia Brada maeBra: e non dimeno ha la porta nel mefigo?
(dr e ogni cafa afquadro: & ha vna veduta diritta di puoco
manco di C C. piedi. Bor vegniamo alia narratione degli ap-
partamenti. ^Ak entrar della porta ftruoua vn andito A. pie-
di -x.il. largo: alato del quale vevna faletta B. didoppia lon-
ghead alia fna largheTfia: nel capo della quale ve vna came-
ra Q.feguitando k andito sentra m vna loggia D . fit to la qua-
le ve lafeala E. la quale circondavn cortiletto Y.nel quale^a
evn poTgo. canto aqueBa feala vevna camera G. Et at
vfeir della loggia ftruoua vn luogo H. di perfetta quadratu-
ra: il quale eripoBo da vent i edal file: luogo molto commodo
e hello , per Barui la Bate a piacere^j. Di la da queBo v e vn
giardino I. Ritornando in qua dak alt ro lato?ve vna camera
K. Dipoi la dietro earner a L. al feruitio della quale vi e ilcame-
rinc M- venendo piu qua? ci e vn cortile N. intorno al quale_j
vi Jo no lekggie finte di baffo rileuo?per accompagnare il corti-
le dvfoa opera medefima alt intorno. k_A canto a queBo corti-
le vifono tre luoghi O. P. Q .Reintrando nel andito ve vna
camera R. con lafua dietrocamera S. epiu qua prejjo alia por-
ta? cie vnacamera T. al firuitio della quale ela dietrocamera
V. 'JMa e da fapere? che queBo fito e circondato da vie ini? da
tre band.e? ne puote riceuer lume fe non da feBeJfo? e dalla Bra-
dadauanti. Limedefimiappartamenti far anno daalto?etutti
h luoghi meTgam e piccoli s ammeTgar anno: e chivorra vna fa-
la da alto?prendera la faletta B. e k andito A. fir hauera vn fa-
lotto piedi l. longo? e piedi xxxix. largo. Efi alcimo mi doma-
dajfe? che dafierenTa io faccio da [ala? a falotto e faletta? iogli di-
ro? che falafara quclla che far a di doppia longheTga alia fua lar-
gheTfa: fir anchor a le diro faletta? sella far a tre parti in larghef
7g?cmquew longhefja-.ma ch'ella non fia minor e in larghe'fja?
che vna dellemaggior earner e della cafa.Salotto? diro aquelme-
hro? che far a piu longo alquato dtvna dellemaggior camere? ml
chenTopafiivn quadro emeTgo in longheTga.Enro ancor faletta?
a quella ftan7 l a?la quale fia minor e in larghefiagche vna dellz_j>
gr a earner e:e che pafii in longheTfia vn quadro e meZgo: o fia tre
parti?e cinque? o fia doi quadn. E queBae lamia oppinione^a?
riportandomi acoloro che miglior ragiom di me pr oduranno.
ARCHITECT
Sexta propofitio?fimiliter rudium. domorum reform*-
tionem oBendens. Cap . L X .
Idi in plaerifq; locis nonnullarum da
morulaterapulchre quidem ad pa-
ralleled conftituta efte,veruntamen
faciemillarum (eanimirum partem
quae plateam 6c vicum praecipudm
cotingit) inornatamnimium atq 5 0 -
mnino extra amuftim 6c quadratu-
ram fttuatam efte: atq, adeo ( quod peius eft) omnes il-
lius interiores manftones, tametft ab anteriori parte ae-
que diftant, nihilominus omnes extra amuftim funt
coftitutae. Hunc errorem ego fane nulli confulerem lie
admittendum efte: veriim potius hoc velim omnes di~
ligenter obferuarc:vt porta Temper in medio colloce-
tur, 6c tranfttus quoque(fine ad placitum accepto)ad a-
muftim ipiiusvici producatur. Situs quern hie attuli-
mus, irregularis quidem erat in anteriori fua facie, ve-
rum per nos in redam &: regularem formam conuer-
lus,portamruam in medio aflequitur, &: ad duccntos
fornix pedes prsebet fui afpedus prsefentiamatqj am-
plitudinem. Ac vt ad manftonum in eo htarum difpoft-
tionem accedamus,adingreftum portae primum om-
nium erit tranfttus A.duodecim pedum latitudine ter-
minatus, ad latus huius mox par uum coenaculum B.
duplam latitudinis Tuxproportionem in longitudine
confecutu,ac rurfum ad huius quoq^ caput cubiculum
C. fttuatur. Procedendo vlterius in eodem tranfttu,in-
tratur in porticum D. Qua: quidem porticus fcalam E.
Tub ie poftidet, qux causedium etiam F. ( in quo puteus
vnus) circumambit. Adlatus prxdifkx icalx E. cubicu
lumG.&: extra porticum poftea, locus quidam H.a:-
quales angulos,aequaliaq 5 latera in fe continens,exi-
ftit. Eftautemhicce locus avento&: folemaximc cu-
ftoditusatqueprsemunitus.Quare is commodiffimus
erit pro teftate: & hortum quoq ue quendam, quern vo
cali I. connotauimus, habet iibiadiundum. Praeterca
veniendoad alterum latus huiufee quadrature cubi-
culum K. item conclaue L . &: ad huius vfum cellula
M. reperitur.Ceterum progrediendo verfus hanc par-
tem, primb cauediumN. porticus quafdam £das, pa-
rum e muro prominentes, vera: porticus formam con-
comitantes, ornatus gratia, circumcirca habens. De-
indevero adlatus huius cauedijtria hec loca O.P.&
Qdnueniuntur.Iam intrando rurfus in tranfitu cubicu
lum R. cum conclaui fuo S. & non procul a porta, cubi-
culum T. ac conclaue fuumV. attollitur. Notandum
autem eft circa hoc edificium, illud a tribus fais lateri-
bus eifealiis vicinis domibus contiguum. Vnde qui-
dem fit vt illud indc lumen habere non poflit, 6c quod
totam fuam lucem a fe ipfo tantummodo, ac a maiori il
Io vico,quem ante fe obtinet, acciperc debeat. Eft etiam aduertendum, in fecundo ordine hec eadem habitacu-
lafutura, que modo in primo ordine enumerauimus: atqucinfuper omniaminora locamediane conftrudio-
nis debere efte. Si quis tamen lit, qui minus aliquod coenaculum fuperius habere cupiat, poterit minori ccenacu
loB. tranfttum A.coniungere,habebitqjfic quinquaginta pedum longitudine, 6c trigintanouem pedum latitu-
dine menfuratum coenaculum. Quod ft hoc loco quiipiam querat difterentiam inter coenaculum mediocre 6c
minus coenaculum, dico quod coenaculum fit ilia manfto qua: duplam latitudinis fu^e rationemin longitudine
fubit: quod quidem ft trium partium latitudine, 6c quinque partium longitudine definiatur,neq) obtineat mino-
remlatitudinemquamvnaexmaioribuscubiculis: rebte etiam minus coenaculum appellaripoterit. Mediocre
verb coenaculum illud dico efte, quod maiori longitudine definitur, quam vnum ex maioribus cubiculis: ita ta-
men vt vnius quadri 6c medij quantitatem non fuperet. Minus quoqj coenaculum id appellabitur, cuius latitudi-
nemcubiculimaiorislaxamentumexuperet:longitudinemverb vno quadro 6c dimidiononaflcquatur,feu ftc
ifud trium 6c quinque partium, feu veroduorum quadrorum.Et h^c quidem eft meadc hifee ccenaculis opi-
nio: referens nihilominus me ipfum ad eorumiudicium atq 5 rationem,quifortafiisrecl;iusde illis fentire feex-
iitimauennt.
LIBER V1L
H9
r
350
S E B. SEUII
Della fcffa propofitione, de fiti fuori
difquadro. Cap. LX.
L quattro figure dimonttrate q ut
^ dauanti, fono li diritti della pian -
taquiadietro. La puma fegnata
A . dinota lafiaccia dauanti. II pi-
ano diquetta cafafie fipotrd,fa-
rd leuato dalla flrada tre gradi:
dal qual piano, fin fotto la fafiiajbr.d piedi X X. &
dalla fiafcia fin fotto larchitraue fiard altrettanto.
Quette Jar anno laltezqga dellifolai. Larchitraue ,
fiegio e cornice far anno piedi ill .in altera: enel
fiegio fi far anno le fine fir elle de granai. Tutte le fi-
ne fire far an larghe cinque piedi: quelle da baffio fa-
rann alte piedi X . quelle difopra uoltate far anno pi-
edi X 1. in altera, oltra le foprafinettre : le quali
feruiranno allime^ati. La port a far a larga piedi
VII i.e in altera piedi X v.
Lafigura D. r apprefent a vna parte della falet -
ta dauanti fegnata B.e la longhe^a della loggia
JegnataD. e quel luogo fegnato H. il quale ( come
io difiinellapianta) fard moltopiaceuole &orna-
to. Et altrettanto ne fard difopra. E fopra la loggia
fard vn terra^go fioperto , accio che l cor tile fimo -
flri piuaperto. Et anche chi vorrdfar loggia di-
fopra, la potrdfare, e fard piu Jana la cafa . Quanto
alalte^e,fe ne detto qui difopra. Add la larghe %-
degli archijard piedi X. T alt efga loro fard pi-
edi xix. Lafironte dvn pilaflro fard piedi 11. e
me’gzo. E quefla figurarapprefenta la longhe^a
della cafa dalla pianta,fin algiardino.
Lafigura fegnata I. dinota tutta la longheTfiga
delgiardino: done fono li quattro nicch'q grandi, a-
prejfo li quali Ee il port one I. con li doi nicchq pic co-
in nelqual portone Eifi dipingerd vnaprofjiettiua:
ma di dotta mano: 0 fi lajjard la muraglia bianca,
per che non e la piu brut a cofa in ojnafabrica^che -v-
na pittura gojfia.
11 portone Jegnato X. con li doinicchij dalli la -
ti, dinota una delle telle delgiardino: che tutte due
far anno compagne d’ opera: e quello che non fifard
dipietra e di rileuo,fi fard di pittura: & ofjeruarfi
quel commun detto: Loda lo fcarpello,e tienti alpen
nello: che cotta manco, e par piu bello.
rs~
ARCHITECT
Precedents propofitiom orthographic
Hap. L EE .
Vamor figure quas hoc loeo addu^a*
cofpicis,lunt modo prtemifia: areae,ere-
darum frontium imagines. Prima,quac
yocali A. indicator, faciem nobis illius
antcriorcm proponit. Planum aute hu?
ius tedificigfi rede fieri pofilt, rres gra-
dus ab area exurget. A quo quidem pia-
no poflea vfque ad falciam viginti pedum altitudo fe exten-
der, &: tantundem interualli erit ab hac etiam fafeia vfque
ad epiftylium altius, quam quidem altitudine lpaciis quo-
que contignationum atq; maniionum conuenire oporte-
re, fatis conftare opinamur. Epiftylium, zophorus 8c coro
nistripedali altitudine melurabuntur. Inzophoro grana-
riorum feneftellte locabuntur.Feneftrx omnes quinque
pedum laxamento conftabunt, atinferiorcs decempeda-
lem altitudinem, fuperiores verb ( exceptis minoribus fe-
neftris quas fupra fe habent, quxq> medianis ftruduris fer
uiunt) vndecim pedum altitudinem obtinebunt. P orta o-
do pedibus laxabitur,protrahctur autem ad quindecim
pedum altitudinem.
FiguraD. partem anteriorem mediocris coenaculi B.
item longitudinem porticus D.atq, locum H. (quern amoe
num hoc loco futurumdiximus)ref’ert. Eadem vero loca
conficientur,&infecudoordine, fupra hare inferiora:nifi
quod, vt causedium maiorem lucem confequatur, fupra i-
pfam porticum,non ia porticus,fed paradromis bene paui
mentata&fub diopofitacollocari debebit. Quodfi tame
quis etiam ambulationem fupra earn conftituere velit,id
quoque rede facerc poterit, 8c fine dubio domu etiam fii-
niorem fie efficiet. Altitudo horum locorum quar debeat
elfe, didum elf paulo antea. Amplitudo .vnius arc 9 decern
pedibus, altitudo autem nouemdecim aliis pedibus termi
nabitur. Frontemcuiullibetpilse, duo pedes 8c dimidius
continebunt. Aduerte deniqj hoc loco breuibus, hanc ea-
dem figuram D. earn quoque longitudinem aedifieij repr<*
fentare quar eft a porta vfque ad hortum.
Figural.longitudinemhortiquatuor maiores fcaphas
continentis, 8c portam illam maiorem I. cu duabus mino-
ribus fcaphis penes fe habentis, demonftrat. Depingetur
autem ea porta maior ex rationibus & regulis Profpedimj
facultatis,ita tamen vt ad illius piduram non quadibetfied
dodatatummodomanusadhibeatur. Alias quippe fiitius
eritmurumfimplicemfolummodo atqj album relinquc-
rc, quam turpi aliqua figura ilium deturpare.
Porta ilia maior quar figno X.fignificatur, habens ad la-
tera duas fcaphas, vnum ex capitibus horti nobis commo-
lf rat. Erit aute vnum alteri no diffimile. Vbi quide id quod
exlapidibus &prominetia quadamcolumnaru 8c fimiliu
alioru ornamentoru no conlf abit,piduris pulchre exorna
bitur:prouerbiuq 5 illudc 6 muneobferuabitur,quofcalpru
laudandu,penniculi tamen vfus ( propterea q> minoris co-
ftet,&tame pulcherappareat) magis tenedus dfedicitur.
‘ 5 :
S E B. SERL1I
Ssctima propofttione de fiti fuori di
fquadro. Cap. LXI.
O mi trouai pochi ami fiono in vna ter-
ra ajjai nobile, done mivenne alle ma-
ni vn fito tut to rouinato:gli angoli del
quale erano A . B . C . D . E.F.G.^aE.
F.G. era ctvn altro vicino. B. C. era
vicinale: e cofi C .D.era ancora vici-
nale. CM a da D.aE. era nan a Hradel-
la vicinale: &il padrone di questo fito voleua pur fabncar-
lo ial quale egh era: e fipendere ajjai bene, per ejfer ncco. To,
pur come fiogho, quant unq tie la fiacciafujf slretta,vofi fia-
re la porta nelmeTfio: done tirat vna linea afquadro della
Tiradafiacendo vn andito A. d-i pie da x. in longhcTga,, con-
tinuato fin al comfino vicwalem. Facendo laficalaat entrar
della port a,cominciando amontareal carattere B. dietro la
quale cauaila camera Th.pajfiando per laporticella C. Tgel-
la quad earner a v era la poll a ctvn letto.Piu auantivirima-
neua iltriangolo acuto fie gnat o E. 1 1 quale er apriuo di luce —
eccetto vnpiccolo fpiragho. Jjuesto io lo dedicai per tenerem
della legnaper abbruciare . Ft at vfeire det andito feci vna
loggetta Y.ma vnpoco hcenTiofia , per ejfer ui quattro archi:
per cio chegt archi vorriano ejfer dijpan,per metterelapor-
ta ns l mcTfio. Jjuesta loggietta io la continual convn andi-
Iq Q.per andarealviottolo efi alia si alia. F) el quale annuo G.
sentra nella camera H. dietro la quale ela dietro earner a I.
vfiire della loggia fi truoua vn cor tile K. di quadrato
' perfetto. iljuo diametro e piedi xliii. del quale sentra at
andito L .alato al quale evna faletta M. con la fua camera
N. Fat altro Ltd det andito vevna camera O. D at andi-
to fipajfa perfitto vna fiala algiardino P. altincontro del
quale vevnarcone fignato quale fi vedra slandosula
porta dauanti. Sotto la fiala ve vn pajfiaggio: L largheTfia
del quale e pie dm. < ^/Tt entrar della porta ve vna camera R.
che haalfuo fieruitio vn earner in o S. \_Andando piu auanti
vevna cameraT. la quale hatter a il camerino fopra S .per
ejfer quello ammeXfiato. Ft altrettanto dalloggiamento fiara
difopra.Ne vipotraejfr fiala maggiore di quello da bajjo ver-
fiolgiardino. CMail corpo della fiala e ben di commodagran-
deT.fi a : cio e di piedi x x x v . in longheTfia, e x x v . in lar-
gheTfia. In quello fito vi fibn pochi appar t ament i: per cio che l
padrone vi volfie vnlongo giardino, per fiuo content o. Jfiuiui
civuole ejfer evna cncinamevi truouo ilpiu commodo luo-
go, che LHanga fie gnat a O. per ejfer commoda alia fiala, cm
fi poira ammeTfiare : fopra la quale dormiranno le feruenti.
F do ue la ficrittura hauera mane at o m narrare le mifurcm,
li piedi fupplir anno.
ARCHITECT.
Septima propojitio de eadem inornatarum tedium
redlareflduratione . v Cap. LXI.
Vm ante paucos annos in oppido quo-
dam non vulgari eOcm, accidit vt do-
mum quandam vetuftatc iam corru-
ptam exasdificare deberem.Eius angu-
li crant A. B. C. D. E. F. & G: quorum
quidemilli qui literis E.F.&: G. ini'eri-
buntur,alteriuscuiufdam vicini crant:
B. verb & C.quemadmodum Sc C.atque D. vicinalialo-
ca erant: at a D. vfque ad E. vicus quidam vicinalis fc
protendebat.Hsec itaque domus, vti apparet, in ftrido
quidem fituabaturlocoinihilommusipfc dominus qui
eampoflidebat, omnino extruendam eamconcluferat:
atque quoniam diuitiis abundabat,magnificam quoq$
illam fieri voluerat. Quantumuis ergo facies huius x-
dificij anguftafatis erat, more tamen meo confueto, ego
portam illiusin medio eiufdcmfrontis feu fa ciei confti
tuen dam efte exiftimaueram. Etprimo quidem protra-
da vna ex amuffi linea, fecundum viam,tranfituqj A.
decern pedum iongitudinem obtinente, vfque ad vici-
nalem finem, conftituto, fealam vnam ftatim in ingref-
fu portadta ftatueram, vtpereamadcharaderemB.per
exiguum quoddam oftiumC. perueniretur, ac penes il-
lam cubiculum quoqueD. quodlocum vnumledi ha-
beret, eftet. Invlteriori ilia parte remanebatangulus fi-
le acutus triangularis, quern vocali E.fignificatum vi-
des. Hie quoniam prseter exiguum quoddam fpiracu-
lum nullum aliud medium habebat, quofibilucem ali-
quam capere poifet, lignis culinaribus dedicatus a me
fuerat. Extra tranfitum verb deambulatiunculam quan-
dam literaF.connotatam feceram.In qua porticu extru-
enda arris prxceptaahquatuhjmfumtranlgreftus.Impa-
ri enim numero arcus conftrui debent, quippe vt porta
in medio conftrui poftit. Continuaui autem hanc ean-
dem deambulationem tranfitu illo qui litera G. nobis
proponitur: idep ideo maxime,vt viculum ad ftabula du
centem, tanto facilior tranfeundi commoditas fefe prx-
beret. Volui etiam vt ex eo trafitu in cubiculumH. con-
claue I. a tergo poftidens,intraretur.Prseterea extra prse-
didum deambulacrum, cau^dium K.quatuor sequali-
bus lateribus, & quadraginta trium pedum diametro
conftans, circumfcripferam. Feciquoq 5 vtexhoccau^-
dio in tranfitum L. ad alterum fuum latus, minus ocena-
culumM. ac cubiculum N. ad alterum verb, cubiculum
O . obtinentem, pertranfiret. Cseteriim ab hoc tranfitu
fub feala quadam ad hortum P. pertranfitur: e regione
cuius arpum Qfitacollocaueram, vtis ex porta anterio-
ri pulchre intueri poflet.Iamfubipfa feala tranfitus erat, cuius latitudo quinquepedibusmetiebatur. Portam
ingredienti occurrebat cubiculum R. penes quod cellulam S. conftitueram. Vlterius procedenti obuium e-
t it cubicuiumT. cellulam S. medians ftrudur^ fuprafe habens. Etedem verb & numero &proportioneman-
fiones conficipoterunt,inipfo fecundo ordine huius xdificij: neque his maius aliquod obtinebit coenaculum^
quam primus 8c inferiorille ordo. Quippe quuminferius illud coenaculum trigintaquinque pedum longitu-
dine,& viginti quinque latitudine menfuretur, hoequoque fuperiusfi hanceandemamplitudinemobtineat ?
fatis illud commode confedum efte nemo negabit. Vides autem hoc idem tedificium paucasadmodum fepa-
ratas habitationes confecutum efi'e. Qund non ob aliam caufam ita fadum efte iudicato, Guam quia domi-
nus ipfe, cui illud a:diftcabam, fpacium horti longum efte voluit. Pro culina, commodiorem locum ilia man-
fione qiix eft vocali O. defignata,idem dominus in.uenirc nullum potuit. Htecenim Sc prope ccenaculum eft
fituata, Sc medianamquoque conftrudionem non ineleganter fortietur, Sc fupra earn ancillarum cubiculum
aptari poterit. Ethsec hadenus de hac area: cuius menfuras vbi nos feriptura comprehendcre nequiuimus,
illic eastu expedibus pofitispetere cumnonmagno labore poteris.
LIBER VII.
>55
V
r
154
S E B. SERL1I
Dellafettima propofitionc deftti fuori di
fquadro. Cap. LX I.
ARC H ITEC T.
De projilo area precedent's.
Cat), L X I.
E quattro figure qui dauanti fo -
no parte deili diritti della plant a
pajjata. Ilprimo fegnata A . e per
lafiaccia dauati: il piano della qua
le jar a leuato dalla flrada quanto
coportard lalarghe^a della fir a -
da: e da cjfi piano fin jot to lafiafeia far a pic di XVII.
& altrettanto far a dalla fiafeia fin fot to I’architraue:
il quale cdlfiegio e la cornice 'fard piedi mi. in al-
tera. Tutte le fine fir e far an larghe piedi 1 ill . Lai
teffadelle prime frdpiedi viu.oltra lefue fipra
fine fire. L altera delle ficonde fard piedi IX . okra
le fue fipra finefire ouali.Le luc came far anno larghe
piedi 1 1 . eme^xp: & in altera piedi in. e me%-
^ 0 . La porta fardlarga piedi VI. emezx o: & m
alte^xa X 1 1 1.
Lafigura fegnata ¥.e la loggia, flando aguardar
land cor tile: & hd le medefime ake^e dette dife-
pra: e fard loggia fipra loggia. Ala del andito G
accrefjerd la camera H. difopra: e del reflante fifia-
rdnjncamerinofiprailuiottolo. Li archidi quefta
loggia far an larghi piedi 9 . & in alt e^a piedi X VI .
Li pilaflri far an larghi piedi 1 1 . Larcone F .fard lar
go piedi VIII . il quale dard luce al andito abbondan
temente. Le finefire fitto la loggia far anno piu alte
dell ’ altre,per hauer bifogno di maggior luce.
Lafigura fegnata P . dinota la parte didietro fi-
pra l giardino: la quale hale medefime alte^e,che
se detto dauanti. La porta fignataV fardlarga pie-
di V . & in altera piedi V II. eme^o.
Ilportonefignato Qfiard nella muraglia del gi-
ardino: md non fard aperto,per ejjereil murouici-
nale: fard bene sfiondrato alquanto,per depingerui
<vna profjettiua: la quale inapparen^a fard purer
longa la cafa piu che non fard in effetto. Et anche t-
ornamento del por tone fi potrdfiar dipittura: & an-
che ornare le muraglie at intorno del giardino.
Vatu or Me allatte figure, aliquot prz~
miftasareq orthographias nobis propo-
nunt: A= faciemanteriorem repnden-
tat. Cui 9 quidem planum a publica via
tantum exurgit, quatum idlatitudo e-
iufdem viz ferre poteft.Spacium quod
eft inter ipfurn planum & fafeiam, fcp-
temdecim pedibus terminatur. T ot autem pedibus com-
prehenditur&fpacium illud, quod inter hanc fafeiam &:
epiftylium fuperius continetur. Epifty lium hoc atque zo-
phorus&coronis quadrupedalem altitudinem explent.
Laxamenta feneftraru omnium quadrupedalia exiftunt.
At prima:, prater minoresfuas feneftras fuper fe confti-
tutas, in o&ipcdalem, fecunda vcro,fimiliter exceptis
fuisoualibus feneftris, in nouem pedum altitudinem co-
feendunt. Lucarnaduobus pedibus Sc medio laxantur,
in tres autem pedes &:dimidium exurgunt. Porta demqj
fex pedum 8c dimidiilatitudine, atque tredecim pedum
aititudinedefinietur.
Figura E.refert ambulacrum, eo modo quo illud ex ca-
uadio fpedatur,eafdem habetmenftiras,quas pars modo
declaratahabet.Erit autem fuper illud in alteroordine a-
liudquoque ambulacrum, verumita vt ex tranfitu G. cu-
biculum H. augeatur, & ex eius refiduo fupra femita cpl-
lulaextruatur. Arcus huiusambulacri nouem pedum la-
titudine, & fcxdecim pedum altitudine menfurantur.
Pibseduorum pedum latitudinecontinebuntur. Arcus il-
lemaiorF. odipedalem latitudincm obtinebit,veftibu-
loqj ab eo abundantiflimalux adminiftrabitur. Feneftne,
qutefub ambulacro fituantur, maioris luminis gratia, al-
tiores conficientur aliis.
Figura P. partem eamoftendit qua: fupra ipfurn hor-
tumaparte pofterioriiacet:nondi(crepabit autem in al-
titudineareliquispaulo ante declaratispartibus.Qftium
P. quinque pedibus laxabitur, confcendet autem in fep-
tern pedes &. dimidium.
Porta ilia maior,qux litera QMenotaturdn pariete For
ticontinebitur:qu^tamen,propter vicinum alium mu-
rum, apertionem non habebit., fed aliquantum tantum-
modo cxcauabitur, vt profpediute alicuius %urat deli-
neationes excipere valeat. Fietetenimficvtlongitudo i-
pfius xdidcij tanto maior & amoenior appareat: quemad-
modum quidem& porta etiamipfa ac ornamenta pari-
etis,circum circa folummodo piduris conftarepoterunt.
o
L
i yj i_l
R v i r.
I I
i5 6
SEB. SERLII ARCHITECT
Propofitione ottauadel riftorar cofe
vecchic. Cap. LXII.
Oi che io fono a t rat tare daccidentiflrani e di ri-
5 formation i di cafe vecchie,io ne narraro fur v~
i na accaduta agiorni mici.Era invna citta Alt a
ha, done ffabrica affat, vn huomo ricchifimo ,
ma auaro, liquate haueua vna cafa, la quale fu fabricata dal a
no fuo,m quei tepi che la buona Architettura era ancora fepul-
ta.Ma nelvero quefia cafa era affat commodate non molto vec
chia : delle quail c'omodit a ilpadron diejfajicontentaua affaire
tanto piu,quato eglieranato in effaJTuttavoltaper hauer que
Jlacafa dallilati, drall’incbtro fabriche nuouefatte drordina
te'da buoni Architettorfquefle per ildecoro,e proportion, che
in effe fvedeuafaceano tanto piuparer brutta quejla dell aua
ro.Doue paffando alcune volte il principe della citta per quella
jlrada, dr vedendo quefta oafa tanto dijforme dalb altre, glige
neraua naufeaefaHidio la ondeper certi cittadini amici del a- __
uaro lofece effort are a r fabric are qucft a fua cafa nelmodo delb
altre vicine. Jpjteslo buo huomo, che haueuapiu amore alacaj
Ja dadanari , che al decor o della cittafe l andauapaffando: di~
cedo che haueua ben ammo difarlo,ma che al prefente era ma
leagiato di danan. Ftnalmente paffando vngiorno il principe
per quesiaflrada,e vedendo che a delta cafa non er a dato prtn
cipio alcuno di rinouare,almeno lafacciata: fece chiamare a f
ilpadron di effa cafa, egli diffe quafiratamete. 0, meffer tale ,
ovoifate cti to veggafatta almeno la facciata della vojlr a cafa
in termine d'vn anno, con quella Architettur a che fonfatte le
altre auoi vicine: o io vipaghero la voftra cafa algiuslo prez-
&o iftimata da huomini intendeti: e come nna la f iro fabric a~
re. Jl buon auaro, per no fi priuar di quelnido,nel quale era na-
to,nodnto & aleuato,delibero no per volonta,mano per cade-
re in difgratia del /ignore, di vole fabric are. Per il che fat to cer
care ilmeglior Architetto della citta,pregollo che di gratia li co
feruaffela fua cafa con tutte le commodita che verano : ma che
la facciata la facejfedi forte cl) ellapoteffe pi acereal principe:
c che non guardaf/e a danari. dpuestovero fanno gli auari,
che quandofe conducono a fare vna coft dhonore, ep la fan-
no fntuofamente: e fabriche, o nozze, o banchetti, o cof Ji~
mill: mapero le fanno di rado. li buono ^_yir c hit etto vide c — >
confidero ben la cafa e le commodita, che erano grande, e non
potendo rimuouere coftalcuna di dentro.E vedendo che lapor
ta non era nelmeffo della facciata (cofa che e molto contrana
ala buona Architettura ) come fi vede nella pianta nel mef-
7g. A.B.C.D.E . che e lapianta vecchia,et la figura fopra ejft
e la fua facciata, finfoluette nella fala C.fire vna muraglia
fegnata + .e della fala fare vn* andito, e laffarui la earner a. Ed.
c det anditoprimo fece vna camera B. ne muto altra mura-
gha: dr la facet a dauanti after ro del tutto: drne comparti vn
altra nelmodo chef vede neb altra iuifotto, compartendo les
fneslre nelmodo chefveggono. Li quattro nicchij acanto ala
porta , e la finettra di fopra non fono fenft propofto : che quan-
tunque ilp adr one della cafa doueua mettera nelpiu honorato
luogo b attar itia , radice di tutti li mali, dr inimica di tutte le_j
virtu, non dimeno egli volfe ne quattro nicchij le quattro vir-
tu morali: dandofforfe adwtendere. che in luifoffero quelle^
belle parti, vestendof la veste farifaica: o pure, come huomo
fcaltnto, vuole dar acre dere almondo ch egli era buono .
Oclauapropoftio de antiquarum domorum dr ruina~
rum reHaurationc-j. Cap. LXII.
£ Voniaomnisnoftratradatio eo potiffimum
tedit modo,vt accidentiii quorundam & do
moru antiquaru reftauratione d oceamus* la
bet hoc loco vnam ex iis adducere, qua no?
aliquandoadmanus noftrashabuimus. Eratin Italiain
quada ciuitate fabricantibus admodu abudantc, vir qu
dam,quantuuis fingulari opulentia prqditus,auarustame
atq; maximopere tenax.Habebat isdomu quanda ab auo
quide adhuc fuo fabricatam tuc quum bona Architedu-
ra nondu in lucem proftlierat, cbmodam tame fads, neq;
admodum antiquam: quin potiustalemqua ipfe domi-
nus bene contentus erat, &: eo quidem magis, quod in ea
natus erat.Erant autem circa hanc domum, tam videli-
cet alateribusquam etiama fronte,domus alia: nouiter
a bonis &: induftriis Architedis fumma elegantia extras
dx. V nde quidem fequebatur quod quanto ilia: clegan-
tiorcs effent, tanto hxc auari domus turpior & inorna-
tior appareret. Contingebat verb vt princeps iplius ciui-
tatis, per earn plateam in qua ilia eadem domus conftitu-
ta erat, fsepius pertranfiret. Quapropter dum ea vnius do
mus inelegantianaufeam quandamilliparere^vtauarus
per fuosvicinosde reftauratione fuse domus adliortare-
tur, mandandum duxit. Vir is quoniam arose & ferinii fui
amorem prseferedum ornatui ciuitatis exiftimabat,quo-
tiefeunque earn trade ns ad fabricam hortabatur, habere
quide id fe in animo,modo tamen propter pecuniara de-
fedu minime pofte femper refpbdebat. Vcrum excufati-
onib 9 huiufcemodialiquotiesfadis, cotigittademfemel
vt pertranfiens iterum ide princeps ciuitatis, quu earn do
mu nodu eo adduda adhuc effe videret, vt reformare vcl
in frontefolummodo deberet, iuftitjCiqj fubiratuspr^ce-
pit ad le accerftto,intra anni ipacium ad iimilitudinem a-
liaru,eam,{i no totam,faltcm quoad ipfam facie reforma-
re debeat:feu verb ft facere id recufaret,ea fe iufto precio
a bonis viris declarando ab illo empturum, fuifqjimpefis
sedift caturu. Bonus hie auarus, ne nido fuo(in quo non in
lucem modo editus,fed enutritus quoquefuerat)aliqua
rationepriuaretur, neve in principis fortsiflis indignati-
onem incideret,audito eius fermone,deliberatilico fccu
vt quocunque modo ea fua domus reftauretur,aliamque
formamfufcipiat.Vocatergo excellentiorem ftatim in-
ter omnes eius ciuitatis Architedos, rogatqj vt facie qui-
dem pro beneplacito extruat,neq; pecuniis& fumptibus
quicquaindulgeat: veruminteriore partem integra atqs
intada,cu omnibus fuis comoditatibus ftbi referuet. Atqj
hoc quide auari, in iis quse honoris funt , prsecipue du per
vim quanda coguntur, facere fsepiftime confueuerut. Fa-
bricas enim,nuptias,conuiuia &c id genus alia, quantuuis
raro c5ftciant,quu tamen faciut, expenfis quide tunc nul
lis omnino parcut.Quapropterfvt tande ad re veniamus)
Architedus is, que pro fabricafua ftbi elegerat, coftderas
cbmoditate atq; amplitudine ipft us domus, &: q> ei intrin-
fecus adimere nil prorfus poftet,vides ctiaq? porta pro bo
noru Architedoru cbfuetudine, in medio minime habe-
ret(vti quide ex area antiqua A.B.C.D.E.habete fuprafe
fua orthographia, fatis manifeftu eftjdeterminat tand em
fecu,in ccenaculo C.muruillu ftgno ’t.cofignatu attollere, coenaculu verb in trafttum trafformare, cubiculuaute
C.infuoftaturelinquere. Ex priori verb tranfttucubiculu B.confecit, neq; muroruinteriorualiquid permutauit.
^Equat tame folo facie anteriore ipftus domus, aliaq; ea ratione extruit, quse in alia infra ea pofita cofpicitur: fene-
ftrasetia,eoquiibivideturmodo,exordies.Etobferuahoc loco 4.fcaphas,quasadlateraportse&:fupcriorisfene-
ftrse vides,n5 abfq; aliquo myfterio conftitutas ftcibi eft'e. Quauis etenimherus huiufeedomus auaritiafua(radice
nimiru omniu maloru,atq; inimica quarucuq; virtutu)in pulchriore alique &:digniore loculocare no immerito de-
bet at, voluit tame isnihilominus in iis fcaphis 4 .morales virtutes collocari.Hoc aute aut eo fecit q> illis feornatu ef
fepcrfuafumhabuit,autq>phariiaicaveiieindutus,callidoinftitutofeprobfieffeviru mudoperfuadere iperauit
\r<9
S E B. SERL1I
Nona propofitionedel riftaurar cofe che
rouinino. Cap. LXIII.
ARCHITECT
Nona propofitio, de locorum ruinam min an-
tiumrcflauratione . Cap . LXIII.
N altro accidente potrd venire alle
mani deb Architetto . Nnj accade
in Bologna patria mia 3 ne miei primi
anni 3 done fifabricaua modernamen-
te. Hor per che effa citta e la maggior
parte porticata 3 perla qual cofa fifa-
ceuano'ajjai portichi publici con colonne tonde di matto-
ni : done per la debole^adi tal materia 3 Lr anche per lo
grande inter uallo da vna colonna a baltra 3 e per lo grape-
jo dcllafacciata che v era fopra 3 in breue tepo 3 non poten-
do ejje colonne foflenere tal carico 3 cominciorono a cr e pa-
re 3 e minacciar rouina: per il chefu necefjario apputellar -
lei done per auentura li puntelli ancora vi fono. In alcuni
luoghifurono di pietra cotta 3 e murati digejjo: la quale ap
puntellatura e molte alpropofito 3 per cio che l ge jo non ca
la punto: arifjgonfa nel feccare: e vienea Jolleuar quella
cofa 3 chegid era calata alquanto .L ejempio delli portichi
Jopra detti e qua jopra jigurato in pianta 3 & in diritto: fir
ejegnata A.
II mo do dunque dijortijcare tal debole^a jar a que-
jlojen’ga muouere le colonne dal jo luogo. Sifard dalli la
ti della colonna vna pilojlrata di pietra viuajae commej-
j con pochifima calcina: la qual pilaflr at a fard per me^
K a L> ro jJ e KZ a d’vna colona : e lajjando li doi tergi della co
lonnajuori della pilaflrata 3 Jicingerddetta colonna an-
chor a di dietro come fivede nella piata difotto 3 pur fegna-
ta A. per efjere vna coja medefima: mdjortijcata .Sopra
le pilaflr ate fimeter anno li capitelli: jopra li qualifileua-
ranno gli archi: e dalli pildflri alia muragliaf far anno li
fottoarchi 3 dimaniera chelportico fard fortifimo. E chi
non vorrdfareli fettoarchi 3 ne quei pilaflrelli fotto efi
(per che anchevorebbono detti pilaflrelli acanto aje la
muraglia 3 che vorrebbono a fare il portico piu fret to 3 fir
anche fariamaggiore fjpefa) fipotrd non farglii mafare
folamente le pilaflr ate dalli latidelle colonne 3 & di die-
tro anchora.
Oftet & aliud accidens Architetto
fealiquando offerre: imo quuniiu
nior eftem Bononix in patria mea,
nouarum fabricarum tunc maxi-
ma iequace,etia euenifte illud me*
mini. Quoniam ea ciuitas maiori
ex parte porticibus publicis, co-
lumnas vt plurimum lateritias ac rotundas haben-
tibus, conftat:accidit femel vt propter debilitatem
materiei,atque propter diftantiam magnam vnius
columnar ab altera , ic prarfertim etiam propter pon-
dus quod columnisinnitebatur, columnar illarfran-
gi ruinamque minari inceperant. Quaproptervc
fulcra aliquaeis adhiberentur,omnino neceftarium.
fuit. Quae fulcra forfxtan adhuc apparent ibi plerifqj
inlocis: quae quidemfulcralateritiaalicubi,gvpfo ta-
me bene illis admifto fuere.Et proculdubio commo-
diilime conficiebantur ex tali materia.Gypfum enim
decrefcere nunquam aduertimus, fed potius quum
eft in opere, quanto ftccius efHcitur,tanto magis in-
tumefcit,&fit tandem, vt quod corruebat,fubleue-
tur . Exemplum harum porticuu, tarn quo ad aream,
quam etiam quoad orthographiam, vocalis A. tibi
oftendit.Et Emiles quidem infirmitates corroboran-
di modus, abfq; eo quod columnar ip far loco fuo mo-
ueantur, taliserit. Adlatera cuiuflibet columnar vna
pilaftrata iaxea,bona quapiam calcc fabrefada,ex-
truetur. Huius autem pilaftratae craftkudo columns
ipfiusmedia craflitudine terminabitur,rcli£fcifq5 ex-
tra eadempilaftratam duabusipftus columnar tertiis
partibus,ipfa quoq; columnaa tergo praecingetur.Ea
ratione,quarinplantainferiori A.confignataperlpi-
citur, eadem eft, fed cbmunita & roborata. Super pi-
laftratas capitulapofteaimponentur.Supraipfacapi-
tula arcuum conftitutiones ftatuentur: & demum vt
porticus fuam firmitatem obtineat,a pilis ad parie-
temminoresquidam arcus, illos alios iuperiores ar-
cus fuffulcientes,fubducentur.Si quis hospoftremos
arcus fubducere fortaftis nollet,&:,ne porticus ftri&a
nimium reddatur, expenfarq5 magis excrefcant, pilas
conftituendas efteminime cenferet, poftetis harco-
mnialibereomittere,&:folummodo pilaftratas turn
adlatera tum etiam a tergo columnarum(quemad-
modum fuperius eft di&um) accommodare.
I
i£o SEB. SERLII
Decima propofitione per fabricare in cofta.
Cap. L XI I II.
0 ho trattato di tantt accidenti Braua-
ganti: &non ho anchor a trattato di fa-
bric are nelle coBe: cofa che e molto ne-
ceffaria e place uolifiima:e mafiimamen-
te fe su Lmonte , o amegf(o y vifara deque
vine. Sara per accident e y vn monticello ,
// projilo del quale far a R. A., fat to dt po -
//, nelmodo che dimoBra lafigura difopra. La fituatione del-
la cafa far a, ctiellanon fia su la cima del monte , ne anche nel
piano della valle : ma fia c olio cat a nel tne^o fra tl bafio , e l 7 al-
to: cio e nella coBa:per le ragioni y cldio diro venendo aldifpor -
la. Primieramente dal piano fegnato A. sincominciaa mon-
tare dolcementefin al piano B. doue evn parapetto. fralteZ^
T^adiqueBo primo piano far a piedi xn. e la falitain longhef-
fafara piedi x L v 1 1 1 . che viene a montare quefia feala la
quar ta parte della fua longheTfia. il piano B. e altrettanto in
lar gheifga.Dt poifi comincia a montare alpiano della cafa: do-
ue eil C. che acato ala muraglia della cafa: ilpiano della qua-
lee YD. delqualsentra nelandito E. la largheTfig delqualc_j
e piedi xii. (fie in longheTfia piedi li. Dal deBro lato e la ca-
mera F. dietro la quak e la camera G . che ha al fuofiruitio vn
earner ino H. Piuauantifitruoua vnafala I. K. alfiruitio del
la quale e vn camerino L. Fuon del ’ andito sentra nella log-
gia M. nc capi della quale vifono due limache , che montano
di fopraalh corridoi N. e per efitfiva foprala loggia O. Da
queBa fopra loggia fi montaper cinque gradi al piano P. nel
quale fono due font ane di qua , & di la nella 4- . Da queBo pi-
ano al carattere P .fi comincia a montare dolcemente fin al
QM quale faro, la fchena del monte: la qual montata e piedi
XL. in altera: c fe quiui , o alquanto piu hajfo non vifardfon
tana viua y su la fchena del monte fifara vna confer ua R. nel-
la quale fi ragunaranno tutte tacque di quel monte: e della
quale tutta la cafa fi feruira: per cio chefie la confer ua farafat-
ta di buonifiima Bruttura, e che nelfondo vi fia groffa fablna y
o minutagiara y tacque fi conferuaranno purificate e chiare^:
delle qualitArchitetto fine feruira grandemente: facendolcs
pajfarepertuttili luoghinecejfarij: efinalmente nel piano po-
tra fame vna pefehiera: e delle medefime acquene adacque-
raligiardiniy&ortaggi che far anno nella valetta.
Lafigura quiui acanto fignata O.e tl profilo della loggia
infaccia , doue far anno le fontane: & e loggta fopra loggia: <l_;
fopra ejfie vn terra7fio 1 del quale fimonta cinque gradi alpia-
no P. ma queBo profilo efatto con maggior mifura di quella
della plant a: accto che fia meglio intefio. llaltre tre figure iut
apprejfofion parti particolanfiatte con lamedefima mifura ,
con maggiore intelligent 'a. La fignata O. e vna parte della
pianta della loggia. La fignata YD.ela porta principale della
cafa: e quella fopra effa, e vna delle prime fineBre: le quali due
figure fin fatte anche co maggior mifura dt quella della loggia.
ARCHITECT.
Decima propofitio , de rat tone eedificandi do
mos fuper colies locos declines.
Cap. LX 1III.
Gi ha&enus de diuerfis Archite&une
accidentibus. De fabrieis autem fu-
pra colles & decliuia loca fituandis,
quantumuis ex 5c neccftarise fint,&
etiam amcenasfprasfertim verb fi ij col
lesinverticeaut in medio fontem a-
liquem habere poftint) nihil prorfus
tradaui. Erit igitur(verbi gratia) moticulus quidam, cu-
ius fronds imago fit R. 5c A. pun&is defignatus: vti id fu-
perior figura demonftrat. Iam fitus domus in eo extruen
dx ita contingat,v t is neq5 omnino in vertice,neq5 etiam
in valle(propter caufas quas paulo poll audies) fed plane
in medio infimi 5c fublimis, in cliuo fcilicet, exiftat. Pri^
mb itaque a piano A. vfque ad alteram planitiem B. plu-
teo quodam munitam leta 5 c dulcis quidem atque com-
moda fiat afeenfio. Primi plani altitudo duodecim pedi-
bus, progreftus aute illius quadraginta odo pedum lon-
gitudine terminetur: atque adeo feala afeendens, quar-
tam partem fux longitudinis in altitudine obtinebit. Ph
nitiesB.dupla eius primi planilatitudine definiatur.Poft
hoc planum areaipfius asdificij,litera C.repnefentata (ea
eft penes parietes domus) &poft hanc afeendendo, do-
mus ipfius area,litera D . connotata reperietur. Ex hac
tandem area feu piano, fiet in tranfi turn E. duodecim pe
dum latitudine, 5c quinquaginta 5c vnius logitudine di-
menfum ingreflio.Hic ad dextrum fuum latusprimo cu-
biculum F . poftea ab huius tcrgo,alterumcubiculumG
cum fua cellula H. 5c tertio, vlterius proficifcendo, cce-
naculum I. K. cum paruo cubiculo L.obtinebit. Prater-
ea exipfo tranfitu moxin porticum M. duas cochlides
duo bus fuis lateribus habentem,ingrediatur.Item per
has cochleas in pergulam N. 5c ex his vlterius in ambula
crum O. atque per quinque gradus ex hoc quoqj in pla-
nitiem P.duosfontesadlatera *.poftidentem,in fubli-
me pertranfeatur.Casterum ex hac poftremaplanitie vfi
que ad verticem montis Q^aliquanto facilior &commo
dior erit afeenfio: 5c in tota ea alcenfione quadraginta o-
mnino pedes contineantur. Quod fi in eoapice, vel ve-
ro paulo inferius, puteus aliquis,feu(vtvocant) viua a-
quahaberifortaftisnon poflet: tuncin eodemapice ca-
ftellum R. (Italice C^y?r/^)inquodomnes montis plu-
uiales aquas concurrant, in cuius fundum crafiiorem vel
minutiorem glaream infun dito ad aquam clarificadam.
Quarquidemaqu^ ad omnia domus necefTarialoca vti-
hterderiuari poterunt. Vltimo in valle, inferius pifeina
vna conficietur,iifdemq5 aquis horti ibidem conftituti,
adaquarifemper poterunt.
a , , . , mP ,, ,, . . F ig u ra°. qu*ad latushuiusprxfentis are* afFertur,
eft orthographia( quam Profilum vocant) faciei area porticus, fub quainarea illafontes cojiftituentur-eftoue
ha:c porticus (vt vides)duplicata. Etfupraeas ambas porticus pauimentumquoddamfubdiale opus equo'ad
planitiem P. quinque gradibus fit afeendendum, eminebit. Eft verb htecce orthographiainmaiorimenfuraad-
dufta hoc loco, quam fuerat inarea fuacollocata,&id quidemideo potiffimum,vtea tanto facilius tantocmc
melius intelligatur. Reliqua: quoqueill* tres figura, maioris intelligent^ gratia, fimiliter iifdem wandiori-
bus menfuris lunt delmeara. Ilia quasvocali O.fignificatur, partem area: ipfius porticus refertiD.portam prin-
cipalem domus. Ilia vero tertia figura, qua: eft fupra hanc fecundam, vnam ex primis feneftris nobis oftendit Et
hx quidem dux poftremas imagines maioresobtinenthocloco modulos quam ipfaporticus.
LIBER
V I I.
161
c
fllIMKII
m
A.
1 C 1 SEB. SERLII
Decima prop@fitione per fabricate in
coda. Cap. L XII 1 1.
E tre figure qui dauati jono li dirit-
ti della plant a qui a dietro . Quella
difiotto A.B. C. D .dinotala parte
daUantiydoue dalprimo piano A. ft
monta aljecondoB.e fottola porta
detla cafia vi far a quella delle can ti-
ne, che far anno nel mont e :ma?per fanita da efjefiegli da
yd luce d,auanti:ma perpendicolare . Et anche nelcor-
tile vi far anno fine Itre: mahvini ftmetteranno nella
parte Settentrionale: e neglialtri luoghi Jar anno di-
ner ft ofificq . Dal ft condo piano B. cominciando da C.
ft mont a dole erne te al piano 13 .che jar a il piano di tut-
ta la cafia: e quiui e la porta. Lajua larghezXA e piedi
yin. (^t° in alt e^X/t piedi xili .Tutte le fineHre ja-
ran larghe piedi v . le prime voltateftno piedi xi .in
altera. Le jeconde Jono piedi X 1 1, per lajua lonta-
nan^a. Dalprimo piano fin fiotto la fiajciafiara pie-
dixvui.ejard l altera delle prime stance, edal-
lafiafciafin fiotto larchitraue fiara altr ettanto:il quale
architraue, firegio e cornice far anno piedi mi fiopra
la qual cornice jar anno le luccarne di forma r Honda.
11 juo diametro far a piedi ill . e me^X?*
La figura jegnata M.N .viene a efjere la prima log
gia. Lalte^e della quale jono come le fiopra dette:md
la larghe^XE d’vri arco e piedi X.ela fiua alt exjfa epi
edi x vn .Lajronte d’vn pilaftroe piedi lil.Lipila-
firi dijopra fongrefti piedi II. e me^o, e tanto di piu
jar anno larghigli archi. Lefineftre jaranno come l’ al-
tr e: md le luc car ne jar anno alt e piedi v . e larghe ill.
Quelle loggie , per ejfier cofi ftrette , non ft volta-
ranno: ma di lafire di pietra ft jaranno li ftuoh: e quel-
le dijopra, che jaranno alia pioggia, jaranno commefi
fie con i callri,e di cimento huoniftimo coper te le com-
mijjure.
Lafigura piu di me^XP fie gnat aO .far ala loggia
appoggiata al monte, doue dapiu nicchij vftcird del
acqua . Lemedefime larghe^e & alte^ze, che jono
nella front e dell altr a loggia, jono in quella: ma quan
to alia larghe^xa, quella e piedi X X 1 1 . dalh pilaflri
allamuraglia: la qualmuragliae grojfia piedi vi.
hen ragione, che vi fatal groffie^a, per fiollenere il
terreno appoggiato aefia.X-nzj v e quell o di piu,
che ogm pilaliro di effia loggia e muraglia, e fierue per
contrajorte, o Ifierone chedirgli voghamo. Li quali
Ifieronifion tuttifiorati da vna porta jegnata O .la lar
ghe^za della quale e piedi X.& in alte^x* fi ono pie-
di X \ III. La qualfigurafivede nella carta qui adie -
tro jegnata O . & efiatta di quella medeftma mijura.
ARCHITECT
De orthographia precedent is Ichncgraphi
' Cap. L XI III.
y Res figure quas hie addu&as vides,or-
thographias modo prasmidas area: no-
bis proponunt. Ilia quam liters A.B.C,
Set). referut,anteriorem illius partem
docet. V bi quidem prime a planitie A.
ad alteram planitiem B.erit tranfeun-
dum: Sc Tub porta iplius domus,in m5-
teipfo cellas vinarfas odium erit: quasquidem in monte
cx-cauabitur, ita tamen, vt (fanitatis gratia) per fenedras
anteriores lucem fuam perpendiculariter accipiat, atq$
dum a parte quoq; atrij fenedras fitadecutura,vinaipfa a
Sep tentrione in ea collocentur.In reliquislocis ibidem
coditutis alias diuerfas officinas locabuntur. Ab altero pla
no B.incipiendo a C.rurfus vfque ad iplius domus plani-
tiem D. cui porta anne&etur,leni tantum atque dulci
quodam greffu alcendetur. Portas latitudo odo pedes, al
titudo aute tredecim continebit. Fenedras omnes quin-
que pedibuslaxabuntur,altitudo verb earum primarum
quidem arcuatarumvndecim pedibus: at fecundarum,
propter didantiam, duodecim pedibus terminabitur.
A prima planitie iplius domus vfque ad fafeiam, o&ode-
cim pedes intercedent, altitudinemque primi ordinis
manlionum efficient. A fafeia iterum vfque ad epidy-
lium totidem pedes interponentur. Epidylium, zopho-
rus Sc coronis in quatuor pedes confcendent : fiipra
coronidem quidem lucarnas circulares trium pedum Sc
dimidij diametro definite, dibfequentur.
Figura quas literis M. Sc N.infcribitur,primas porticus
index atqj argumentum exidit. Cuius quidemaltitudo a
fuperi 9 declaratis minimi diifiert, praster quam quod hie
quilibet arcus decempedali latitudine,altitudine verb
feptemdecim pedum definitur. Frons pilarum inferio-
rum tribus pedibus menfuratur,fuperiorum autem craf-
fitudo duobus pedibus Sc dimidio terminatur: fitq; vt ij
fuperiores arcus tanto ampliores ede debeant.Fenedras
hoc loco exidenteSjillarumaliarumfenedrarum ratio-
pem fequentur,lucarniscxceptis,quasquinquepedum
altitudinem,& trium pedum latitudinem fubibunt.No-
tavero hafee porticus, propterea qubdaliquantumdri-
c \x funt, concamerationes pati minime polle : fed lapi-
deislaiiiinis [Lastra vocant) tantummndo indernendas
ede: &:potilfimiimillasfuperiores,quse imbribus erunt
fuppofitx, bono aliquo &firmo cemento pauimentari
debere.
Figura O.porticum qua: monti innixa ede cofpicitur,
repr^fentat. S cap has, quas infe continet, aquas fcaturi-
entes excipiet.Quo ad altitudinem eius attinet, ab illius
alterius porticus frontis altitudine nihil difFert: atlatitu-
do huius,a pilis videlicet ad murum,vigind duobus ped.
metietur. Murus aute is 6. pedum craditudine termina-
bitur, neq; immerito. Namqj quum atergo totum terrx
pondusnonifiilliinniti debeat, fit vtcraditudinem eius
tato maiorem ede oporteat:quin imo (quod amplius ed)
qualibet pilam Sc muri vice prasdare, Sc lubfidiu qu.odda
(quodltali Contrafortem vocant) pnebere videatur.Quo-
modo verb cotrafortes idos porta O.io. pedu latitudine,
&i8.pedu altitudine circumlcriptaperferet,patetexipfa
delineatione. Hasc autem figura in pagina a tergo pofitr,
fignata O.dilucide perljpicitur,iifdemq 5 modulisdimefa.
LIBER VII
i
1
i* 4 S E B. SERL1I
Per fabricare in cofta, vndecima propo-
fitione. Cap. LXY.
N altro luogo Ji potra fabric are in
co fid, quafi in vn medefimo Jito,
md variato di forma e di mi fire.
Primier ament e ddl piano commu-
ne A.fi cominciaa montdre piedi
viii. md Id longhead delld fed -
he piedi x x X 1 1 . che viene d montdre Id quarta
parte, che eal piano B. e dal B. a G.per fala di ri-
torno sarriuaal piano D. dal quale fimonta anc bo-
ra per cinque gradi al piano della cafa,doue sentra
neb andito : alh lati del quale vi fono appartamenti:
e del quale sentra nel cortile di perfetta quadratu-
ra: e nella fonte di ejjo ve ‘vna loggia, la quale e ap-
pog fata al monte, al quale f monta per le due lima -
che Y.pofle ne capi di ejja log fa . ^Al piano G.
nel anal <vi fono due font ane H .piu la di quefto ve
W altro monte :al qualfi comincia a montare da I.
al ripofi K.e da quello al rip of L . e poco piu alto ve
la fchenadel monte: douefird la conjerua M. Qjfg-
fia frit tura e fat t a fopra la plant a quiui nelme^o,
e saccorda col profilo iui fopra: ilqual profilo e di pun-
ti minuti, cominciando dal car at t ere A. e montando
fn a M. Ala auuertifcaf, che la pianta qua dauan-
ti e fatta fenga mifire particolari: md ho abbracia-
to tut to bvniuerfle per accor dare la pianta col pro-
flo: non dimeno nella carta piu auanti dimofltraro
particolarmente , e mifrata la pianta della cafa f la-
ment e,fen^a le fale, e dauanti e dietro . E dimoflra -
ro hdirittidi maggiore import an^a.
Le tre figure alii lati della pianta vniuerfalefi-
no de membri di effia pianta: mafiatti di piu gran for-
ma: per che fiano meglio intefe: come inf gnaranno li
piedi fttola fala della portaE). la quale e la princi-
pal dauanti la cafa. E la fine fir a fopra e laforma di
tut tele fine fire del primo folaio.
L altr a fine fir a dab altro lato rapprefnta lefi-
neflre da bajJo,fpra le quail fono le fineflre bafiar-
de per darluce alh meffati. dlliangoli della fac-
cia , & doue non far anno meTgzati, le dette fine fir el-
le daranno maggior luce alle flange grandi : & le
me defime fineflre feruiranno alii due lati della cafa .
ARCHITECT
Vndecima propofiitiofmiliter de mode adifican*
difupra locos declines. Cap. LJCV.
C terit in eodem fitu quern antea reru
limus,& alia quaeda fabrica erigi, quae
in forma &menfuris atqj fyrnmetriis
diuerfam a priori conftrudionem adi
pifeatur. Et primo quidem a commu-
ni planitie A. ad alteram planitiem B.
odo pedum gradationibus afeenda-
tur, ita tamen vt nihilominus longitudo fealae duobus &c
trigintapedibus terminetur, atqj adeo afeenfus quartam
folummodo ipfius fcal<£ longitudinis partem aftequatur:
q usequidem extat in planitie D. Porro a B. ad C.in planii
D.per retrogradam quandam fealam, &c ab hoc in plani-
tiemipfius domus,per quinque gradusfiat inaltum a£*
cenlio . Hie primo tranfitus varias manfiones ad latera
obtinens,poftea atrium vnum quadrangulare: tertioin
fronte huius, porticus vna monti inh2erens,duafqs co~
chlides F. ad capita poffidens } conftituatur. Ad planiti-
cm G.duos fontes H. in fe continentem, vlterius progre-
dienti mons alter occurrit: in quo ab areola L ad aliam a-
reolam L. & tandem ad verticem ipfius montis aquae ca-
ftellum M. ftatuendum erit, confcenditun Ethaec qui-
dem deferiptio fupra ipfam aream,in medio allata effe
confpicitur, neq; differt quicquam ab orthographia pr^~
cedenti, quaequidem ab A. ad M. pundis notata confpi-
citur. Aduertc tamen ichnographiam hoc loco delinea-
tam abfqj particularibus mefuris, &: vniuerfaliter tibi ta-
tummodopropofitamefTe,&: hocideo praecipuevt ipfa
ichnograpliiaafuaorthographianondiilideret.Nihilo-
minus tamen in fequenti folio minutiores quoque illius
modulos, qui maioris momenti erunt, omiflis fealis turn
anterioribus turn etiam pofterioribus,omni qua potero
diligentia, cum omni fua orthographia recenfebo.
Figuraetres quae ad latera ipfius vniuerfalisare^defcri
ptaefunt, membra quaeaam eiufdemichnographi^nobis
proponunt: qua* maiores menfuras ideo fic confecutae
funt,vttantoexadiortantoq5 facilioreorum membro-
rum cognitio effet. Et pedes quidem illarum,qui tibi ea-
dem membra declarabunt, habes fub feala principalis
portae D. Eft verb fupra haneportam feneftra quoque
vna ( vt vides) delineata: ea reliquarum primx contigna-
tionis feneftrarumrationematque formamdocet.
Altera ilia feneftra ad latus depida, inferiorum fenc-
ftrarum normam reprsefentat. Habent verb li£ fene-
ftrae fupra fe minores quafdam feneftras compofitas,
quas Spurias vocant. Ese medianasconftrudionesillu-
minabunt,vcl verb ficvbimedianae ftmduraenon ftnt,
ipfas folummodo maiores manfiones. Eaedemquc duo-
bus domus lateribus inferuire poterunt.
V I I
LIBER
165
A
4vS.vUVvV.WsX
1SS§^^#2SSSS#
^crovvw
iVifoVig?
sksssssss
isssssssssss
KSS5SS2SSS
* .< f . ■■ \ — * ■■ 4 . ■ .. l i. Ii.. , i - ..4.i W. <
• 1 » Zx j i 'j' ’ •
JftL
X
ivj
\
1<J^
S E B. SERLII
Propofiticme vndccima per fabricare
Lcofta. Cap. LXY.
in<
A plant a qui damnti dimoBrata^dinota
‘ la plat a qua adletro: ma efatta con mag-
giormtfura , accio chemegllofia intefa , e
che meglio fipojfa ml fur are le fre p arti-
cular It a. Prlma fi montapledi in. e mef
dal piano D. a l piano della caft: doue
at entrare della porta ft truoua landito
A. piedl xviri. largo , & in longhead pledl li. Dal deBro
lato at entrar della porta ve lanticamera B. dietro la qualc_j
ela camera C. Dlpolfi truoua vn camerino D. Dat altro ca-
po de landito ve vna camera E. Dlpol Centra nellafala F. dr
at vfelr del andito fi truoua vn cor tile G.dl perfetta quadra-
tura. Jlfuo dlametro e pledl lxxii. JfiueBo non ha logglaimd
all mtorno alpnmo Jolaio vl fono corndoi fopra modiglioni:
doue da bajfo sandara alcoperto , e pel corndoio sandara all-
intorno del cor tile fenga impedlreglappartamentl difopra.e
peHdetto corridoio s' andar a fopr ala loggia. P. Al entrare del
c ortile dalh lati v’ e la fcala H. della quale fi pajfa alia camera
I. dietro la quale e la dietrocamera K. ^ indando pluauanti ,
nel meffo del cortile ve vna camera L. con la fra dietrocame
r a M. P lu la nel angolo cl e la camera N. col fro camerino O.
N elU front e del corttle ve la loggia P da quale fofliene tl mon-
te dr let o a ejfa:e doue far an delle fontane ajfal. La parte fegna-
ta Gfisara alquanto tenebrofa, manonlmporta molto^perefi
fer fo lament e pajfagglo per gire allallmaca K. per la quale fi
montar a fopra la pnma loggia, dranche fopra la feconda: do-
ue far a vn laBrlgato fcoperto: del quale fi montar a al piano G
At altrettanto d allogiamento far a dal altro latoieccctto che_j
all incontrodellafcalaarltornlvifara vna llmaca dl buona
grandefja.
Le quattro figure fopra la plant a fegnate G . D . P. Q .jono
par.edeih dirihi Ji effapianta. La f gnat a 13. e vnpefjo del-
la faccia dan anti. Primafimontaallaporta in.picdi emefi-
o dal piano dl ejfr porta fn fotto larchitrauee pledl xx.
Jdarchltr auefregio e cornice far a pledl v.Dal architrauc^
pnmo fin fotto il fecondo ve pledl xx. che fono lalteTfie delle_j
Ban\e maggiorl^per che tutte le minor i s am?negar anno. Tut -
te lefineBrefaran larghe pledl v. Le prime far an alt e pledl x.
Quelle da alto far an alt e pledl xri. H architrauefregio ela
cornice frpenore far a la quart a parte minor e dl quella delprl-
mofolaio. LaparteG. dinota Ulato del corttle al entrare dl
effo: e vi fono lemedefimcaltcTfie. Delle fineBre coftfieffie , tl
comp artimento de modiglioni hacaufato queBo:neJi poteua
farialtnmenti.
Lafgur a Gfdinota il profilo della loggia fopra loggia fopra
la quale e il t erragfo; dal quale fi monta alpiano G. La parte
fignata P . e vn peTgo della faccia della loggia appogglata al
monte , doue c necejfano che git arc hi venghtno coft Brettl dr
altipcr vbtdtr e a modiglioni : ma queBa loggia jar at ant o piu
fort e. Ctea dir a alcuno , che non ficeui in li modiglioni piu di-
Banti, e lac oft fana torn at a meglio? I o hrifrondo, chetroppo
fono dlBantl: per clo che da vno ah altro ve piedi viii.<? che_j
afatica fi trouaranno laBre dl tanta longheTfaiper che a pren
dermeTfropledeper ogmmodiglionefia laBra conulene ejfe-
re pledl ix.
architect
Sequiturprxcedentiumfiguranim clarior deck -
ratio. Cap. L XV.
Reaquaspaulo ante declarabatur, hoc
loco in maiori forma in maioricpmefu
jST ra,vt ea tanto melius percipiatq; mefu-
rari queat,proponitur. Et primo quide
aplanoD.in areamdomus *dk triu pe-
dum &: dimidii gradatione confcendi-
tur. Poftea autem ad ingreflum portte
tranfitus A.o£todecim pedum latituaine, &: quinquagin
tavnius pedis longitudine circufcriptum, ftatuitur. Hie
ad dextrum fui latus primo citerius cubiculum B.&: vice-
rius C. paruo cubiculo D. a tergo prcmunitum, habet.
Deinde verb ad alterum caput cubiculumE.ex quo in
coenacuIumF. ingreditur. Mox extra veftibulum caua:-
dium G.quatuor aequis lateribus,&: feptuaginta duorum
pedum diametro conftans,fubfequitur.Non funt autem
huic cauxdio aliqua: porticus admndse, fed ad primam
contignationem pergula qutedam mutulis innixa circu-
circa eft exornatum: atq; adeo quidem fit vt inferius fub
cooperto, fuperius autem circaipfum cautedium P.man
fionibus non ta£tis,hu.c & illuc pulchre ambulari pertra-
iiriqj poftit: per quam etiam in ambulationem P. erit af*
cenius. Ca^terum ad introitu eiufdem cauxdij ftatim fca-
la H. in cubiculum I. & conclaue fuum K.nos deducens.
In medio vero cubiculum L. fuumqj conclaue M. & in
angulopofteaaliudcubiculumN. atquecellula O. fum
maclegantia attollitur. Item in fronte eiufdem causedij
porticus tandem P. montematergo fuftinens, diuerfof-
que fontes circafe poftidens, ftatuitur. Vbi quidem etfi
pars ea qua: litera Qdjgnatur, tenebrofaaliquantum ex-
iftat,id tame hand multumreferre exiftimamus, quum
ea tranfitus Iblummodo quidamfitaccededicochlidem
R. per quam fuper primam porticum 5 & etiam fecudam,
erit afeenfus, e cuius fubdialipauimentato in planum G.
confcenditur. Totidem autem funt manfiones &in alte-
ro latere huiufee ardiftcij, hoc vno excepto, quod in illo
c rcgioncfcalx retrograde cochlides quedam conftrui-
tur, que fingularem magnitudinem adipifeatur.
Figure quatuor fupra ichnographiam literis G.D. P.
^ Qmgnificate, funt partim illius nonnulle orthogra-
phie. Eaque litera D. connotatur, pars eft faciei anteri-
oris.V bi ad portam vfque a terra tres pedes cum dimidi o
a piano autem eius porte vfque ad epiftylium viginti pe-
des intercedunt. Epiftyliu, zophorus &: coronix in quin-
que pedes confeendunt. A primo epiftylio vfque ad fe-
cundumrurfus viginti pedes intercurrunt:ficq5maiores
manfiones eorundem viginti pedum altitudinem afle-
quuntur. Minores locos medianoseiTe oportebit. Lati-
tudini feneftrarum omnium quinque pedes tribuantur:
at altitudiniprimaru quidem decern pedes, fuperiorum
autem duodecim pedes aftignantur. Epiftylium, zopho-
rus & coronis fuperior quarta parte minore altitudinem
aflequanturillis prioribus. Figura G. parte anteriorem
cauaedij repr^fentatnobis. Alticudo illius eadem eft cum
iis quas antearetulimus. Feneftrarum autem frequentia
quidem ali ter fieri ( vc vides) haud potuit. FieuraO ^efci^orrhnCTr ^ mparutionib' usmumlorueftcxDn^qu*-
fe pauimentatum, e q uo in planitiem G. tran fclndituT F t n P °f a P hum d . u P hca “ P orncus > ^abentis fupra
tun Et nota, propter mutulos, arcuum conXoncm f £ fitl ^ C1C1 P 0rtICUS ’ ™«i-
pfa porticus hand dubie Srmior fortiorq; efficitur. Sed dicet Ifauis r ' V ^ °P on T ? ua ratione
fecifti, &res tibi melius fuccefliftet?Refpondeo eos fids nrocul ah im ^ ' ^ inuicemma g is diftates
tero diftat. Infuperfifeparatiores fadi eiibnt lataftri lVn b Cm r dl .^? re; ° a ° enim P edcsv nus ab al-
cuius hi funt, vix reperiri confueuerunt.Quu enim dimidius rvin™ 1 01 cnt ’,^ l ' uin & buius longitudinis
longitudo tunc nouem pedum eile debeat. Atfvtdixijtalislatdlrorumlongitudorarbvcln'unquamlxperkur.* 115
y.V. »;v
335S±ifc
ESSS
[ .
Ui
«
i\
168 SEB. SERL
Duodecima propofitione, per riftorare cofe
vecchie. Cap. LX VI.
II architect.
Propofitio duodecima, de antiquarum ftrufiu -
rarum reflauratione. Cap. LAC A I
Stoquod ciuis quilpiam domum a li-
quam'habeat,quae &:commodalit 6c
hono muro conftet, Eritautem facies
liiiiuj aomus laris quidem ornata 8c
plegas,reclam tamen Archite£turam
in fui conftnifeone hand quaquam
v , obtinebit: quippe quse prater quam
quodportam in medio coftitutam (quemadmodum par
ellet ) non habebit, feneflrarum eredionon parum dif-
paritatis&ineleganti* continerein eavidebitur.Hici-
taque ciiiis, ne poftrcmiis iiioriim e/Te appareat qui in x-
dificando redi & boni ordinis fymmetriam obferuare
con.ueuerunt, v olet etiam, vt ii non totadomus. tamen
ad minima facies illius ita reforme tur, vt parum vel ni
n incius commoditadbusinterioribus immutatum e-
xi.tat.exiguiq; fumptusin ipfareftauratione infumpti ef-
fefentiantur. Area buiufeedomuseft ilia fieura ciu*li-
teris : A.B.C.&D, fignifieatur. Liter* E.F.gThJocos
quoldam eiufdem are* repr*fcntant. Poterititaqueeui
tato omnt incommodo interiorific illam eleganter re-
ta | U n r f' Ducat m urum vnum pertranfuerfum ccena-
cult B.&hetvt tranfitu F. in medio conftituto ad introi-
tumport*, ad vtramq; illius partem binacubicula cum
conclauibus fuis erigantur. Ethuius quidem rei exem-
pium oftendi tur in area i!Ia,qua:paulo inferius eft hoc Jo
co delmeata. Pratterealoco ccenaculi illius iquo tranfi-
tus die coficietur, ex duabus cameris G. & H.aliud mox
coenaculum exurgere non inornate poterit. Sequeture-
mm fie vt &neceflitati .-edificij, & prouerbio etiailli,quo
ex duabus cameris vnum c ? naculum confici dicitur, ma
xime confultum dTe animaduertatur.
Antiquafacies huius atdificij, vt ex eius deferiptione
innotefcit, plures pulchras &nouas feneftras in fe conti-
net.Quasquoniam reiicercnoncftconfcntaneum.potc
runt ill* & in noudlimahac ftrudura,adhibitis eis aliqui
bus ornametis.&fada pr*fertim vna maiori fupra ipfam
porta, commoa.ffime&reaepermanerc.C*ten\m P por-
ift*c antei lor e Ruftico opere depromaturieiufq; lad-
tudo odo pedibus,altitudo autem 16 . pedibus ita defini-
atur vt femicirculus fuprafafeiam conftitutus, propter
tranfitus lucemex ferreis clathris conficiatur.-reliqua vc
roeius inferior pars ligneasvaluas confequatur.AItitu-
dinesmanfionum&ftrudhirarumnouarum referuatur-
fimiitercoronidumquoqueantiquarumbonaparsope
ns dims nou* ftrudurar inferuiet. Feneftr* tamenmaL
ns cubiculorum comodi & pulchritudinis gratia, aliam
atquealiamdifpohtionemafrequidebebunt.Etobrerua
M^frt nC: d r “ fecundum *qualem diftantiamdirpofl-
bere vrA r d q d aquam i 0p ° rterc ’ fedita colloca ri illas de
bere vt difeordia quatdam concordans inter eas appare-
at. Ita emm acciditin Mufic* quoque radonibus atoue
pr*ceptis: vbi quidem Difcantus, Baffus, Tenor’&t Al-
tus, quantumuis difeordantia inter fe in vocibus effe vi-
deantur' grauitas tamen vnius, & acuitas alterius, pro-
pter admiftionem & temperantiam Tenoris,atque P >n-
artem'&d'fn 11 r tlafn AltI ’P er elegantem Compofltoris
mulceat, quamque fuauem &dulcem harmoniam efficiat.non induct mult^ dc '
let &innegociis Architedur* rescontingere. Nam&hic difcordiaonirrlarn ™ • ^^em modo fo-
ritate obferuata,adificium ipfum per casd/fLantL confplc'mm redda!un C ° nCOldanS adeft > «pa.
Aura per accident e vn cittadino v-
na cafe ajjai comoda, & anche buo-
' nadimuraglie: laf'accia della quale
far a ornata fe, ma non in quel modo,
<che comportalabuona Architettu-
ra: per cio che il piu manifeflo erro -
ree chela porta di effa cafenone nel me 7 g^o,come fe
conuerrebbe: anche le fine fire hanno qualche difea
rita.bdor queflo cittadino, per no par ere infer tore al-
ii vicini,che vanno purfabricando, con buoni ordini,
ofeeruando almeno la femmetriaivorrd riflorare alme
no la faccia della feta caja, con manco difeommodo, &
fpefa che potrd. La pianta di effa caja e iui nel meT^o
fegnata A . B . C . D . Piu auanti vi fono luoghi E . F . G
H . Potra donquefar cofe, per manco commodo: Tra -
uerfare la feilaB.d’vna muraglia: e quiuifare I’andito
F. cheverraaefferenelme^zp: & iui far a. la porta:
e cofe at entrata nel altro lato,come dimoflra la pian-
ta piu baffo.L quellafeda B . della qual ft priuaperfar-
ui landitoja potra fare delle due earner e G . H . Efa-
ra ( come dice ilprouerbio ) di due earner e vna fala.
La facciata vecchia e quadifopramella quale vi fo-
no molt e fine fir e fat tedi modo e cofe feefche, che non
fono da r future: e pero le potra pone in opera:agiun-
gnendoui qualche ornamento : e mafimamentef ar-
gil vngran fine fir one fopra la porta: la qual far a de
opera Ruftica. La larghe^ga feua farapiedi vm.
e lalteTgga X v I . ma dallafafcia in su il me^o cir-
colo fi potra f err are, per darluce at andito: e dalla
fafcia in gin far a di legname,per aprire, e fen are. L-
alte^e della facciatavecchia fono oferuate, tran-
che gran parte de corniciamenti feruiranno. Ada le
fine fire haueran bene mutato luogo,per la commodi-
t a, <5r anche bellezg^a delle camere.
In quefla facciata non fen compartite le fine fire
d’eguale diflarifa,per accommodarfe alfatto: ma e
s vna difeordia concordant e : come anchor a auuiene
nella ALufica: per cio che, il Soprano, il Contrabajfe,
& ilTenore , & il Contralto, che acconciail tut to,
paiono difecordi vno dal altro nellevoci: mala graui-
ta dvna, e taccutezgadet altro: con la temper atu -
ra del Tenor e, e lint erpo fit lone del Contralto, per la
bellifima arte del compofitoref anno quella grata ar-
monia alt orecchie de gliafcolt anti, che far a ancho-
ra nel ^Ar chit ettur a la difeordia concordant e : pur
che vi fiafempreparitd.
L.
i 7 o SEB. SERL1I
Propofitioneterzadccima perriftorar
cole vecchie. Cap. L X V 1 1 .
ARCHITECT.
Decimatertia propofitio, de rcformatione adi-
ficiorum antiquorum. Cap. LXV1L
Ard per accidentevn cittadino 3 o
a ^ ro Eiccoperfonaggio, H quale ha
uerd due cafe vecchie: e ciafcuna
hauerd la fua entrata 3 pofie nel mo-
do che fi vede qui difopra, e nella pi
anta 3 e nel dinitto. E vorebbe di
quelle due fame vna 3 o almeno lafacciata fopra la
Arada 3 per che e molto mobile: e mettere la porta nel
m€ KK°> come e douere 3 e dirri^ar la niuragliada qua-
le ( comefivede)fa vn catone nelconfino delle due ca-
fe. Segli pero potrd impetrar dal publico d’entrar tan -
to su la firada ( che e cofa ragioneuole ) tirara non filo
da vn angolo at altro: e dirri^ata che far a lafaccia ,
fmetterdlaportanelme^Xp. Ghappartamenti del-
le due cafefono A.B. C.D.E.F. Della parteD.fi
far a bandito 3 che vend a effere piedi x II . in larghe %
•%a. Della parteB.C.fifardvnafala. DellaparteE
fifard vna camera ; & dell. la fua dietro cam era: e del*
andito A.fifard vn camerino 3 ovno Audio 3 come fi
vede nella plant a piu a baffo.E nella faccia fi compar -
tiranno le fine Are, e la porta 3 come fi vede nella fac-
cia iuifopra. E per che e differ en^a da vn folaio at
altro piedi n.e meTg^o: se 7 primo folaio della parte
A. B. C.fard buono 3 fi lajjard nel termine doue fi
truoua: e cofi la copertura . Md ilpiu baffo 3 per ca-
gion della muraglia 3 che vd rimoffa 3 bifognard an-
chor a rimuouerlo e cofi t altro folaio 3 e la copertura,
riducendo ogni cofa nel mo do che fi vede nella fac-
cia da baffo. Io non ho trattato delle mifure in que-
Aa fcrittura: ma per li piedi 3 chefono qniui fotto 3 fi
trouard il tutte.
Rit ciuis aliquis,aut altera quar-
piam diuesperfbna, qua? duas an
tiquas domospoflideat^quarum
qucriibet talem introitum in fro-
te habeat, qualem in ichnogra-
phia atque etia in orthographia
delineatumvides. Volet ,autem ex iis vnam for-
taffis domum conftruf, velfaltemitaearum fron-
tes flatui, in vnumque contrahi, 6c ad redam li-
neam dirigi, vt propter vi^magnificetiam atque
decusinmediovnamfolummodoportamfvtpar
efljamb^ confequatur. Hoc quidem opus fi per-
ficiatur, rede fic futurum non eft dubium: tamen
quoniamillic vbi fe hx facies contingunt, angu-
lus quidam in earum eredione caufatus fuit, fi ta-
tulum publics via? a magiftratu impetrare poffit,
tuncab vno angulo adalterum reda producen-
da erit linea: ficq, to ta ilia curua facie in a?qualem
6c redum (latum eleganterreduda,ip(aporta ta-
dem in medio collocabitur. Manfiones harum
duarum domuum funt A.B. C.D.E.6cF. Pars
D. tranfitum affequetur, fietque vtillud duode-
cim pedum latitudinem fortiatur. ExB.6c C.coc
naculum extruetur:ex E.cubiculum: ex F. verb
eiufdem cubiculi conclaueconficietur. Denique
cx tranfitu A. paruum cubiculum vnum, aut ve^
ro mufeum aliquod ea ratione attolletur,prout
id inferiusin areadefignatumintueris. Feneftra-
rum anteriorum 6c ipfius quoque porta? colloca-
tio patet ex faciei iplius domus delineatione (u~
period . Quoniam verb inter vnam 6c alteram
contignationem, duorum pedum 6c dimidii dif-
ferentia intercedit, fi prima ilia contignatio partis A. B. 6c C. firma atque bona exiflat, turn ea
vna in tedo fuo, in pnftino fuo (latu , vna cum tedo relinquetur. At infenus illud aliud folum,
propter murum, qui (ub eo commutatur, quemadmodum 6c ipfum (ecundum (olum 6c redum
etiam immutari debebit: ficqj totaipfa (Irudura in eum (latum 6c ordinemredigetur, quem figu-
ra faciei inferius nobis proponit. Particularcm modulorum tradationem hoc loco nos omifi-
mus: tu tamen eos ex pedibusfub figuris addudis peterenoueris.
i>
1/1
SEB. SERLII ARCHITECT
Propofitio decimaquarta , defitibus irregular thus, & extra
amufiim co Hoc at is. Cap. LX VI II.
V emadmodum me in plerifque Italic ciuita
tibus plurimas domosvidilfe paulo fupcrius
refereba,quaru Etus&: areas omnino extra a-
mufftm&veraiuftacp quadratura eftent: ita
folent etia quamplurimse intrinfecse manEones efte,quas
fimiliter nulla penitus reda regularu forma imitatur: fed
potius cu muro illo anteriori, verfus platca vergete (cur-
tio nimiru &; inepto)concordant. Quas res fine dubio tur
piftimaeft, atqjadeo nulla rationeeomodotolerada.E-
ric(verbi gratia)antiqua qiisepia &: ruinofa ftrudura, cui 9
angulos liters A. B.C.D.E.F.G. coficiat.Volens ergo Ar-
chitedus acutus & ingeniofhs ex loco hoc longo quids,
fedftrido,amoena&:piacida aliqua extrueredomu,pri-
mbomniucberitintentus,vteamreinreda quadratura
atqjad regulas &: lineas amuflis reducat. Id verb quonia
Empliciter efEcere minime poterit,certe primu &: prseci
puti illius opus circa extirpatione radicis ipEus imperfe-
dionis, quse eft in partis anterioris pu blica via fpedantis
irregularitate,verfari deb ebit.Quuitaquehui nice faciei
termini lint A.&: B. porta A.ad correfpondentia &: amuf
Em ipEus vix c5ftituta,feneftras quoq 5 vnacu ipfo traEtu
6.pedulatitudincdefinito,longoaute quantueft longus
ipfefitus(vt domusl6gum habeatprofpedu)eodepland
modo rediformes, &: cu eade via portaqj cocordantes,c-
rigi collocariqj debebut. Fada trafitus.quadratura, ita vt
porta aperiudo imperfedione abfcondat, fublataimper
fedioneintroitus,adportseapertura primo cubiculu B.
2 ppedumlongitudine,&is>. pedulatitudine terminatu,
ftatuatur.Hic ad angulu iftius ci&iculi mox paruu cubi-
culum,vt id ad quadratura redigatur,extrui volumus:ad
quod per y.gradus afcendetur,vt porta; cell^ vinari^ ex-
terius conftrudse locus relinquatur.Rurfusvltcrius nro-
£cifcedo,tertio loco,cochlea vnain culina C.nos perdu-
cens,atq; poftea quarto causediu D.porticu vna pro com
modiori fuo acceftu obtinens accommobetur.In quo ca
usedio puteus eft in angulo, culina inferuiens: cui con ti-
guus eft locus E. extra amuftim extrudus, ad afteruanda
ligna accbmodatus.Pr^terea in medio ciufdem cau^dii,
ad ftatuendos duos equos,vnum quoqj equile F.atq 5 pro
ftabulariiscubiculu vnum collocetur.Ite in akero illo an
gulo,inlinea puteifituato, oftioluvnu,inambulacruG.
adcaputhortiH.ftatutumvianobisaperiens,extruatur.
Porro poftipfumambulacriijfiatiteruin anteriore traE-
tu regreflio. Penes cuius quide latus primu minus cosna-
culu I.deinde ad caput huius cubiculu K.tertio citra qua
da cochlidecubiculumL.eiufqjcellulaM.Atqitandead
caput anguli,vt ipfum cubiculu ad amuflim redigatur,&:
tanto maior illi lux infundatur (alateribus enim propter
vicinas domos,h^cceftruduranullaluce,fedafeipfata~
tumodo &: a platea habebit)min 9 cauardium N. exurgat.
Duse iliac figurse quse prope area defcript^ funt,facicm
anterioreasdi£cij,& ambulacra in causediocxiftcnsrcprsefentant. Ilia quse vocali A.infcribitur,faciei norma atq>
conftitutione refert: qu^ quantuuis ftrida fatis fit, porta tamen A. vna altera porta, &: oftio quod in cella vinaria
defccndat,adornariaflbciariq> voluimus.Feneftra quse in medio eftEtainferius, cubiculo ibide fituato dabit In-
cem.Minor ea fencftra quse eft in fublimi portse principalioris, ambulacru: ilia verb altera, quse fupra cellse vina-
rise portam exiftit,cellula ad angulum cubiculi conftitutum illuminabit. T res fuperiores feneftrse maiori ctrna-
culoprsebebuntlucem. Adcuius quidem cosnaculi conftitutionem,veftibulum &: cubiculumB.fimul aflumi
debebuntifietcpvtilludviginti quinquepedibus per latera poftea commenfuretur.
FiguraD. ambulationem verfus causediumextrudam demonftrat. Arcus vnusfeptipcdalilatitudinc&qua-
tuordecimpedumaltitudineterminabitur.Collocabiturauteminfublimialiaadhucambulatio fuperhanc in-
feriorem. Et hxc quidem hadenus de hac proportionedecimaquarta. Parti cula res modulos,quihic intermifti
' »it, ex pedibus qui fub figuris defcripti funt, depromcrenoueris.
PropoEtionequartadecimadeEti fuori di
fquadro. Cap N L XVIII.
, / come o dettopiu a dietro, o vcduto mpiu eittd,
dltaluiy & in altn paefi anchor a, di molt ecu -
\Je in vna strada nobilede quali fon tutte fuor di
) fquadro: ecofi anchor a tutte le si an^e effere in
quel rnodo fuor di fquadro , accordandofi co la muraglia prin-
cipal? della Hr add. La qual cofae brutifima & incomportabi
le. Si trouard per forte vn terreno vecchioff rouinato:gli an-
goh del qual far anno A.B.C.D.E.F. G. Volendo donque il
giudiciofo Architettorfare di quest o fi longue stretto vna ca -
Ja piaceuole a riguardanti. La prim a cofihauerd riguardo di
mettcrla tutta afquadro.La qualcofa non polrd fare^feprima
non taglia la radice dell imp erfettione : che e la parte dauatifu
la Hrada: li termini della quale fono A. B Sard primicramete
la port a della cafa K.afquadro con la flrada^come e doner cvlj
cofi lefnefrefacedo landito piedi vi.largoima far a logo qua-
to ilfito : accio che la cafa habbia toga veduta e diritta: ma che
lentrata del andito fia ajquadro con ejfo anditoie che nellapri
re dellaporta,quella cuopra limperfettione:doue fi truoua aca
to ad ejfaportavna camera B. dipiediyxv. exix. nel angolo
della quale ve vn piccolo earner ino per nguardarla:doue_j fi
monta 7. gradi^per dar luogo alia porta della cantina, che e di-
fuore.Pajfando pin auantifi truoua vna limaca,per la quale s
entra nella cucina C .pa ffando auatifi truoua tl cor tile D.md
ve e vna loggia , per gir coperto: nel qual cor tile ve vn poTfio
nel angolo che feme alia cucina: acato al quale ve vna fid/a E
fuori dt fquadro, per tenere la legna da bructarc_j . NelmeZfio
delcortile ve vna fialetta Y .per doi caualli , e la camera perli
famigli.Nel altro angolo delcortile ve laporticella per la qua
le s entra nella loggietta G. cheenelcapo delgtardino H. Pafi
fando la loggia s entra nel andito: acato al quale e vna faletta
l.Nelcapo di effa e la camera K. e pajfimdo pervna limaca sen
tranella camera L. alferuitio della quale ve ilcamerino M.
Nel capo del angolo, per met t ere la camera in fquadro, tran-
che per dar le luce,ve vn cortiletto N .per che s hd da faperc_a,
che quell 0 fito e firetto da vicim da tutti h lati,ne puote hauer
luce altronde che dalla Hrada,e da fe medefimo.
I) die due figure quiui acanto ala pianta,vno e la faccia da-
uati alia cafa: l altro e la loggia del cortiletto Id piu baffo fegna-
ta A. e la faccia della cafa, la quale voglio che fia accbpagnata
per piccoU chdlla fia.Eper'oper cornpagnia della porta A.vho
fatto la port a che difeende nella china, per riporre li vini: che
poi continu ament e fi fender a per la limaca alia cantina.Lafi-
neflra di meTfio nella parte di baffo dar a luce allacamera.Dcl-
le due finefire pic cole, l 1 vna, che efopra la porta, dar a luce al' an
dito: laltra fopra le porta della cantina dard luce al camerino
neb angolo della earner a.Le tre finefire di fopra dara luce al fa-
lotto difopra-.il qual far d di piedi xxv.per ciafcun lato,prende
do b andito e la camera B . Lafigura t).e la loggia verfo il cor
tile: la largheTfa d’vn arco epiedixui. ela fua altefga piedi
xiiii. la quale hauer a la fua loggia difbpra. Belle mijure par-
tic olarifi truouard iltntto con li piedi iui fotto.
Y ;;/
i
i/4
S EB. SERLII
Propoftcione quintadecima per fabricate
in coda. Cap. L X I X.
Auera per accidents vn cittadwo vn fuo
podere, parte ncl piano, partem cottar
* parte su la fommita del monies, ilproflo
” del quale far a qudla Unea di punti , che^>
partendof da la letter a R. va feendendo
X fin alia letter a A. Per mi o auifo far a bene ,
^ che cominci afabricare a meTfgo iljito f ad
monte , elpiano, cominciando a montare da A. al piano B .pi-
edix. fr da B. cominciando da C. circondando lilatidelcor-
tile fi montar a al rip ofo D . che far anno piedixn. enel mefgo
di quest o cor tile B. vifravna pc (chicr a. Dal piano D.f ca-
minera alia fcala E. a montar efino a F. che far apiedix. friui
fra 7 piano dell habitations, la quale fra longa piedi ~LX.fr
haueravn cortile di quella grandeTfa che IJito comportara.
Dalla cafa alia loggia che foshene il m ont e , vifno piedi xxx.
La qual loggia con tutte le muraglie e piedi xil. in larghegfa,
fr e fegnata L. doue che per la Jcala N . fiva montando al ri-
pofo O. douefmontatregradialpiano P . Dal piano P .fimb
ta al piano Q. Da quello Jimonta alia fchena del monte R. E
f quinonfranno acque vine f far a nan a Confrua, come ho
detto detaltre. fuesta frittura firuepeflprofilo eper la pi-
ant a vniuerfaleftto effoper ejferfattat vna e laltrafgura
con vri’iHe&za mi fur a molto piccolaima iuipiu baffo dimo-
fraro lapuwtaparticolare con lifuoi diritti,con maggior mi-
fur a. La pi ant a quiui acanto piu bajf 7 eper la cafa partic o la-
re: doue alentrar di effav'evri’andito G . piedi x. largo,
longo piedi ini. Dal deflro* lato v'e vna fletta H. pie di x xx v
longa, e larga piedi xxi. 2{glcapo della quale elafua camera
l.diperfetta quadratura,quato e larga la fletta . Atvfcir del ’
andito ve i m cortile ¥L.la longheffx del quale e pie di LVifr e
lar^o piedi ip.nellafote del quale ve vna loggietta apilafro-
ni fegnata L . di tre arconi: ma lipilafrifon contr afortiiper cio
che detta loggia fofena ilterreno delmonteda qual loggia, con
tutti lipilafrri,e la muraghafra piedixn. Allicapi d.ella qua
le fono due limache N.permontare fopra le loggiefn alt err af
O. Venendo in quaalentrardel andito ve vna camera
M. fr haucra vn camerino al fuo feruitio.Sotto la fcala N .piu
qua verfo la port a, ci ela camera O .dr altrett ant o difpr a.
Lafigura piu qua fgnataG. dinota la faccia dauanti della
cafda quale e alt a piedi x.dal piano YL.D al qual piano, fin fot-
to lafafeia fnpiedi xvn. che e I’alte'fa di tutte le slanTp^j.E
dalla fafciafn fotto larchitraue vealtrettanto. Tutte le fne-
Hre fon larghc piedi v. ela loro alt effa e piedi ix. oltra le fo-
prafineslre, e quadre, e tonde. La porta e largapiedi vi. e_j
meTfo: fr e in alt effa piedi x 1 1 1.
L altrafgur a fegnata L. dinota le loggie appoggiate almo-
' te: fr hanno le medefime alteTfe, che s e detto difopr a. E dalli
tre nicchij vfciYa dell 'ac qua, come ho detto del altre. Le duc__a
porticelle dalli lati fono ledue limache per montar difopr a al
terrafgp O.Efemifuraalctma fra fcor data, h piedi iui ncl
cortile fppliranno.
ARCHITECT.
\ - < * •
Decinut quinta propoftio, de mode gdifcandi [upr*
codes ix locos declines. Cap. LXIX.
Liquis fortafle ciuisfundum habebir,
feu. territorium quodpiam, cuius pars
inplanitic, pars in cLuo, & pars ctiam
in fummitate collis exiftat. Eius fundi
profilum, feuerede frontis imago, e-
fto iinea ilia pundis diftinda, qua: a li-
teraR. incipiendo, vfque ad vocalem
A. defeendit. Volensitaque is ciuis in hoc fuofundo x
dificare, meo quidem iudicio id inter planitiem& fum-
mitatem collis facere debebit. Et primo quidem ab A.
vfque ad planum B. decern pedes: ab hoc vero B. incipi-
endo a C. & circumbando latera cauxdij vfque ad areo-
lam D. duodecim pedes interponentur. Erie aute in me-
dio causedij B. pifeina quxdam belle extruenda. C^te-
rum a planitie D. per fealam E. vfque ad F . decern peaes
rurfus confcendent. Elicvero area tandem habitaculiad
fexaginta pedum longitudinem ftatuctur, habebitqj ea
{uum atrium tantteamplitudims, quantum litus loci fu-
ftinere poterit. Porticus montem fuftentans, in longitu-
dine triginta pedes, in latitudine autem,muris iuis hmul
affumptis, duodecim pedes continebit. Signaturvero
ha:c porticus litera L. e qua per fealam N. primo ad areo
lam O. deinde per tres gradus in planitiemP.tertio in al-
teram planitiemQ^ tandem vltimo in verticem men-
tis R. peruenietur. Quod fi hie aquae viuaehaberi fortaf-
fis non pollent, tunc(quemadmodum in fuperioribus 11-
milibus ^dificiis didum fuit) caftcllum conftruetur,
quxeunque poterunt aqu^e in illud congregabuntur.
Atquehaec quidem prsefensprofilideclaratioleruit hoe
loco non iplis folumodo orthographic, veruni & ichno-
graphic vniuerfaliter &c in genere addude., Vn o etenim
eodemqj modo, & cu iifdem menfuris minoribus ambe
figure allata: funt: quas tamen paulo inferius ipecialiter
& maioribus menfuris in medium aderre fatagemus.
Area aliquanto inferius delineata, eft domus&: cdR
ficiiparticularis figuraatqs delineatio: in cuius introitu,
ante omnia tranfitus G. latum decern pedes, longum au-
tem 56. pedes conftitutum exiftit. Adhuius dextrumla-
tusftatimparuumc^naculumHqj.pedumloii^itudine,
&: zi. pedum latitudine circumfcriptu, ac ad caput futim
cubiculuml. tantc quadrature quante latitudinis eft i-
pfum ccenaculum obtines, exurgit. Porro extra tranfitu
atriuK. longum 56. pedes, latum verb 30. prominet.Infu-
per adhuius etiafrotemparuaquedam porticus L. pilis
maioribus incubens,ac tres tantumodo arcus maiores in
fe continens,eft cbftituta. Pile verb huiu s porticus, dum
propter monte eidem porticui innitente,fuftentaculoru
quorunda,feu(vt vocant)contrafortiuvicesatq5rationcs
fiibeunt,fietquoq5Vtvniuerfalatitudoipfiusporticus,pi
lis iifde & muris reliquis fimul fumptis, 12. pedib. termi-
. .. netur. Itead capita eiufdem porticus due etia ccchlides
N. ad fuperius ambulacru & adfubdiale pauimentu O. fuper eo extrudu nos perducentes, eredc in fublime eftc
cofpiciuntur. At redeundo laverfus tranfitu, primo quide cubiculu M.ac cellula fuafub fcala N. conftituta:dein-
de verb verfus porta, cubiculum O.extrudaeflfe cernuntur.Atqjfuprahafce quide infcrioresmanfioncs, etia in
fecundo ordine to^ide loca conficieda erunt. Figura G. facie anteriore domus,a piano E. 10. pedes in altu eleua-
tanobis proponit. Sunt verb ab eo piano vfq; adfafeia 18. pedes, altitudine ipfarum manfionu conftituetes,inter-
pofiti:qucquide altitudo illiquoqjfpacioattribuiturquodeftinterfafeia&epiftyliu. Feneftrarulatitudines om-
niu y.pedib. menfurantur: akitudines aute preter minores feneftras,quas fuprafe habet,tu quadratas,tu rotudas,
in ci.pedescofcedut.Deniqj porta ^.pedulaxameto,&: ^.altitudine definitur.FiguraL.porticuduplicatambti iu-
nitente refert,quc eas omnino habet mefuras quas paulo antea protulimus. Aq ua a 3.illis fcaphis,quas hcc porti-
cus cotinet,eo modo profiliet,quo incdificiis iuperiorib.capitib.demoftratis.Oftiolailla 2.aulateraanexa,2. eas
cochlides fignificat,per quas in iubdialc pauimentatu Qxoiceditur.Reliquos modulos iupplebunt tibi pedes in
cauedio exiitentes.
LIBER VII.
HH I I 1 t f
iyi*. «<■) ij
S E B. SERL
Propofitione feftadecima de llti fuori di
fquadro. Cap. LXX.
I I
ARCHITECT.
' Propofitio decimafixta 3 de fitibus extra amufiim
conflitutis. Cap. L X X .
Ato terreno aliquo feu fundo,qui ex-
tra amuflimiaccar,&: cuius angulilint
A. B.C.D.E.F.G. Sc H. ita nimirum vt
• y A. quidem &; B. facie eius anteriorem:
B. C. D. E. F. &: G. vicinales , &c omni
prorfus lumine carentes angulos: G.Sc
H. adexiguamquandamplateam fpe-
dantes angulos: H. vero &: A. fimiliter vicinos Sc nullam
lucemhabcntes, angulos fignificent.Tuncin reforma-
tioneatqueinexadificatione illius, acutus Architedus
hxc fequentia pracepta feruare imitariqj debebit.
Sumct medietatem partis anterioris,qucmadmodum
&:in an tea declaratis domibus:atq$ lincaad amuilim vfq$
ad fincm partis pofterioris perduda, tralitum A. decern*
pedali latitudine terminatum conficiet. Adhuius dex-
trum latus primo paruum coenaculum B. logum triginta
pedes, latum verb vnum fupra viginti pedes attollet,atqj
adeo in medio illius abvna parte focum,ab altera vero
locum vnius lediin craflitudine ipliusmuri fabricabit.
Pergendo vlterius per eundem traniitum fecundo loco,
cubiculum C. ad proportionem minoris modo declara-
ti ccenaculi, eriget. Qux tamen loca,lI quis velit, ambo
cubilia elfe poflimt:erit enim vlterius mediocre aliud c§
naculum. Vltimo loco in ipfo tranlitucochlides vna ex-
truda, mox per earn in paruum cubiculum D. ingredia-
tur, ipfumqj ita muro fuo delineet, vtauodlibct illius la-
tus nouem in fe pedes contineat,medianamqj conftru-
dionemadipifeatur. Iam autem extra traniitum ambu-
lacrum E. latitudine tranlitus,longitudine vero triginta
pedum(quemadmodum &:ipfum caua^dium) conllans,
liftat.Inluper Sc ad huius caput ccenaculum,cuius quod-
libet latus duobus Sc triginta pedib 9 metiatur,annedat.
Hoc vero ccenaculumex vna quidem parte cubiculum
G. quod vigintiodopedum longitudine,&: viginti pe-
dum latitudine definiatur, Sc quod cubiculum fuum par
uum H.polfideat:ab altera autem culinam I. viginti odo
pedum longitudinem:&: fexdecim pedum latitudinem
affecutam, ac ad caput eius penuarium ligno denota-
tum (fupra quod coci Sc famuli dormiant)obtinentem,
fortiatur . Quin neque ftruduris iftis contentumfe ad-
huc reddi patiatur: fed ad angulum ipfius ccenaculi,aba-
covno,qui locum vnum culina: inferuientem fupra fe
habeat, eleganter confedo, extraipfam culinam, cau^-
dium quoque vnum mediocre K. in quo puteus vnus
extrudus exiftat,accommodet. Tandem redeundo in
traniitum, primo fealam L. fecundo, magis verfuspor-
tam, cubiculum M. quod ododecim pedibus per late-
ra terminetur,&: quodlocum vnumledicx contineat:
ac tertio poll hoc cubile locum quendam N. fuis mo-
dis fuifqj rationibus exardificet. Et fuperius in fecundo
ordine,tot omnino etiamconficientur locaatque manliones. Srquis tamen verfus plateam maiusaliquodcce-
naculumftatuere velit, poterit traniitum A. Sc cubiculum B. fimul alfumere: habebitq^ lie ccenaculum trigin-
ta trium pedum longitudine,&: triginta pedum latitudine circumfcriptum.
Ara vn terrenofuor di fquadro gli
angoli del quale farano A.B.C .D.
E. V.G.H.Lalinea A.B.elafac-
ciadauanti. Gli angoli B.C.D.E.
F . G .fin tutti vicinali: done non s
hauerdluce.L angolo G.H. evna
pia^etta publica. L angolo H.. A.finvicinali fin -
T^a luce.
L Architettor (come s e detto del’altre) prende-
rd il mezAP ne ^ a p ar * e dauanti: e menerdvna line a
afquadro al muro dauant i > fin alia parte di dietro , fa-
cendo vn andito A .piedi X. largo. Dal deflro lato
faro vna faletta B .piediXXX. longa,& in largheTfi
%a fard piedi X X I. me ttendoilc amino nel me^Ap: e
da vn lato vi fard la pofla d’vn letto nella groffe^a
della muraglia. Piu auanti fi truoua vna gran came-
ra C. della proportione della faletta: ma ambe due po-
tr anno el er earner e: perchepiu auanti vij ara vn Ja -
lotto. Pajjando per vna limaca sentra nel camerino
D. di piedi XI. per ogni lato: e far damme zxato. Fuo
ri deb andito vevna loggiaE. della larghe^Aa deb
andito: & e longa piedi XXX.e cofi fard il cor tile. Mel
capo della loggia vi fard vn falotto di piedi XX XI I.
per ciafiun lato: del qrnls entrara nella camera G .pi-
edi X X VIII. longa , & in larghe'^ga piedi xx.al fr-
uit io della quale e il camerino H. il quale fardamme %
•%ato. Dal altro lato del falotto vi fard la cucina I .pie-
di XXVIII . longa, &rfird largapiedi XVI. nel capo
della quale fard vn faluauiuande fignato *.fopra 7
quale dor mir anno i cuochi 3 o le firuenti: e neb angolo
del falotto vifard vna creden^a:fiopra la quale jar a
vn luogo commodo alia cucina . Mb vfiire della cuci-
na sentra nel cortiletto K. doueeil po%%p: e neb en-
trare deb andito venendo in qua ve lafialaL. Piu
qua verjo la porta ve vna camera bA.di piedi X vi 1 1
per ogni lato: mdei e la pofla per vn letto: dietro la
quale fard vn luogo N. Et altrettanto d’alloggiamen-
to fard difipra. Ma chi vorrd vn falotto fipra la flra-
da,prenderd b andito A. e la camera B. & hauerd vn
falotto piedi XXXIII. longo: C’dipiedi XXX. largo.
V
LIBER VII.
w
ARCHITECT
De orthographic precedent is ichnographia .
Cap. LX XI.
Igura:du£ftibjfequentesare£ pra:-
cedentis orthographias nobis ob
oculosponunt. Superior ilia ima-
go partem anterior? tantum a ter-
ra exufcitatam., quantum fieri po-
tent ^ repnefentat. Spacium inter
planum &c epiftylium obtodecim pedum altitudi
nem petit. Epiftylium^zophorus & coronix qua-
tuor pedes conftituunt: a coronide vique ad fecu-
dum epiftylium funt tredecim pedes. Epiftylium^
Sophorus & coronisfecundi ordinis., pedibus tri-
bus metientur. Zophorus granaria llluminabit*
Feneftrarumlatitudo erit quatuor pedum,, altitu
do verb nouem pedum. Prima contignatio ad o-
blodecim pedum altitudinenv, fecunda autem ad
fexdecim pedes confcendet. Porta tandem fex pe-
dum latitudine^ & tredecim pedu altitudine per-
ficietur.Semicirculus tame illius ferreos clathros
& vitreas feneftellas fortietur: fietque vt quando
porta occlufa fuerit^ tranfitus ipfe per eos tunc cla
thros illuminetur.
FiguraE. afpe&um cauxdij ad ingreflum do-
mus refpicientis repradentat. Monftratur autem
hicpotiftimum& porticus illius tulatitudotum
etia altitudoj qua: adiftudcau^dium extrubtum
exiftit. Et volumus vt ha:c ipla porticus fupra fe
pauimentatuiubdiale circumcircapluteis rnuni-
tum obtineat, quorum alterum adprincipale ca-
u^diunr, & alterum in illud aliud atrium quod li-
tera K. denotatum & quodculinam illuminate re-
fpiciat. Fietquippehacrationevtaer quifuper i-
piaduo cauardia peruenturus eft,, tanto amplior,
domusquoquepoftea (prseiertim autem culi-
nafuperior) eo lucidiorefficiatur. Namea quid?
rationeicito^aculinaadmediocreccEnaculumco
moditatemcibostranfferedi omnem ademptam
inhabitatoribus iriilcalaenim principalis nimiu
aberitabeodem coenaculo. Si quis tamen abaco
inillo exiftenticarere., & fcalamfeucochleam lo-
co illius extrui vellet, poflet tunc ea ratione ex cu-
lina inferiori commode in id coenaculum afcendi
neque opus ia eflet culin^ fiiperioris extrubfcione,
Nota hoc loco prrfentes duas figuras in maio-
ri quantitate &cum maioribusmenfuris., quam
fimt inichnographia (ua^ ideo allatas efle,, vt me-
brorumparticularium tanto facilior eflet commenfuratio. Quare adhibitis iis pedibus quifubiit
demfiguris depibtifimte tute accommodare rei benenoueris.
i 7 8 S E B. SERLII
De fidfuor difquadro feftadecima pro-
pofitione. Cap. LXXI.
£ due figure qui dauanti fen o
li diritti della pianta paffata
La difepra dtnota la partem
dauattda qualfdrd alt a dal -
la firada piu chefipotrd. Dal
piano fin fiot to larchitrauefdrd piedi 18. L 3 -
chitrauefeegio e cornice fard piedi 4.. D al-
ia cornice fin fiot to tarchitraue difepra,fd-
ranno piedi 13. Darchitraue feegio e cor-
nice far anno piedi 3. nelfregio far anno It lu-
mi delgranaio . La larghezj&a di tutte le_j
finefirefdrd piedi 4..L 3 alt ez^z^a fard piedi p.
flprimo felaiofdrd piedi 18. in alteZo&aill
fi condo far a piedi 16. Lap or t a fard larga pi
edi 6. & m altez>z^a piedi 13. fftCa ilmez^z^o
circolofepra ejfa Jdrd fierrato e t vefria#o>
per dar luce at andito* nel tempo chejdrd fr
rata la porta.
Lafigura piu da bajfo fignata 6. % nene a
ejfere t as petto del cor tile verfe tent rata: do -
uefidimoflra la larghez^z^a gj 3 altez^z^a del
la loggia fopr a la quale fard <vn terraZoZ>o
fioperto, co lifuoi parap petti dalli lati: <vno
de quah fard ‘verfoil cor tile principal? tal-
tro fopr a 3 1 cortiletto K. il quale dd luce alia
cue in a. (X quefto mo do nella parte difepra
taeredelh doi cortilifi allargaraidoue la ca-
Ja fard piu allegra,per cio che in quell 0 cafe
non ci e commoditd da portare le ‘viuandc^
alfdlotto di fopr a, per ejfere la fiala principa
le troppo lontana dal detto Jdlotto : eccetto
chefifipriuajfe della credenz^a, che enelfd -
lotto , efarne vna hmaca per mont are dalla
cucina alfdlotto difepra. Jn quell 0 modo fi
potrid farefenz^a cucina da alto: gj 3 auuer-
tite, che quelle due figure fonfiatte con mag
gior mifuradi quella della pianta:accio che
meglio fi pofii mifurare li memhri partico -
lari e come per li piedi fit to ejfe figure fi po-
tra comprendere^.
A
iMiii
Z if
iSo
S E B.
SERLII
R. C H I T E C T
Tropofitio decimafeptimaftmiliter dealio quodam
Jit it irregulari. Cap. L X X I.
, Ncidct fortafiis ad manus Architedi fitus all
quis, qui diuerfos&: intequales hofce angu-
los A.B.C.D.E.F.G.H.&rl.obtineat: qui prq
terpofitosverfusviamangulos A.&B. om-
nes contigui fint aliisdomibus,neq5 lucem ex iis ftrudu-'
raipfa capere vlJo modo pofiit.Quu itaque fitusifte adeo
fit circumfitus vicinisdomibus,vt luccnonnifia femet-
ipfo & ex platea principaliori haurire poflit,videat necef
fc eft Tolers & induftrius Architedus,vtitailli intrinfe-
cus lumen comparer atqj pariat,ne vel palmum quidem
exfua area peraedificationem fuam perdidilfe animad-
uertatur. Primo, fccundu quod anteafxpiusmonuimus,
lineam vnamin medio faciei ad amuflimcoftitutionem
ducetjibideq5pofteaipfam principalemdomus portam
ftatuet. Ad ingrelfum huius porta: fiatim tranfitus A. de-
cempedali latitudine, &: 54. pedum longitudine cbftans:
quiqjadfualateraq. cubiculaB.26.pedum longitudine,
&c 21* pedis latitudine definita obtineat, eo modo quo fi-
guraoftendit,annedat.Sutoauteminduobushorum 4.
cubilium duo loca pro excipiendis duobus ledis: li quis
tamenvelit, quodlibetetiam cubile quaternos excipiet
ledos.Iam extra iftu tranfitum, atriu 4 -. quod 56. pedum
longitudine,&: 2S.pedum latitudine terminetur, quodq;
ambulacru C. (propter tranfitum turn inferiorefub coo-
perto faciendum, turn etiam fuperiore, vt fcilicet ex vna
manfione in altera tanto commodius tranfmeari poflit)
pertranfuerfum excipiat, collocandumrecordetur.Cse-
terum ad dextrum quooj latus huius cautedij primo culi-
nam F. 22. pedes longam, & 12. pedes lata: fecundo ad la
tus huius penuariu vnum: tertio ad caput illius alteru, v-
num putcum:& quarto tande ad angulum,fcalam feu co
chlcam principals D.excitet.Exitusautempoftcaipfum
causedium patet tranfitus G.cui quide rurfus ad latus cu-
bile H.2y. pedibus per latera circunfcriptu:e regione ve-
rb huius coenaculum M.42.pedum longitudine, & latitu
dine ipfius cubilis eleganter pcrfedum,attollat. Infuper
huic ctia coenaculo cubiculum N. cuius longitudo in 22.
pedes, latitudo autem in 2o.extendatur:& quae poft fe cu
biculum 0. 24. pedum longitudine, & 16. pedum latitu-
dine, locumq5 quendamfubobfcurufibivendicante alfe
quatur,annedat.Hocaute cubiculum medianae erit co-
ftmdionis.Deniq^vtfic tandem omnia in redaformam
in reduqj ftatu reducantur, ad caput quoq, tranfitus, qui
literaI.connotatur,ftabulum K.iteatriolumfuu -F.atqj
ftatim e regione huius ftabuli hortum L. 21. pedis latitu-
dine, & 42. pedum longitudine dilatatumre quo ad ca-
put iplius tranfitus,&: ad coenaculum lumen infundatur,
quiqj tota quodamodo domum recrect & exornet,ea elegantia qua fieri poterit,extruat. Difpofito &: extrudo
primo ordine huius ftrudur£e,accedat Architedus ad ordine fecundum, eodeq; modo ilium & cu iifde manfioni
bus, cum quibus primu exaedificet:hoc excepto,q> hie ex 2. cubiculis B. &: ex vna parte tranlitus coenaculu vnum,
quod j6. pedum longitudine, & 25. pedu latitudine finiatur,coficere debeat. Quaquidemrationcfiet,vt per prim
cipale illam cochlide in tranfitum E.cofcendatjficcp deinde cubile B. tanto breuius efficiat,atq5 adeo illudin per*
feda quoq5 quadratura redigat.Hoc aute cubile lucem fecundariam a causedio excipiet. V ideri aute po/fet alicui
mendicitas quaedam cochlidis ilia in angulo extrudio,& tranfitus ille quifuturus eft,peraditu.Ego tamen quum
ifta duo loca fie coponerem,ad difpofitioncm inferioru manfionum, atq; ad ornatum &: pulchritudine totius do-
mus refpicere potiflimum volui.Si quis enim rem diligenter fecum perpendat, inueniet vtiq; earn cochlidem in
commodo loco,& minori cum aedificij damno quo fieri potuit,pofitam illic efle:pra:fertim verb quod ex cauedio
illicexiftente,quotquot manfiones ibidem circum circa funt, omnes etiam illuminaridebeant. Prseterea &hoc
quoque vtilitatis habet ilia cochlea, quod per earn in cellam vinariam defeendi poteft. Quatum verb ad vina re-
ponenda,Gal!ica ratio obferuaripoterit: aut ipfa porta cellce vinarite etiam fub aliqua feneftrarum locabitur, vel
verb in ingrelfu tranfitus porta qusedampenfilis aipt.\bitur([ta\iccrebaltaoJdralmefca) qute fealamabfeodat, & qua
fublata, vina in cellam demittipoflint. Quam rem nos totam iudicio Architedi diligentis relinquimus.
De fiti fuor di fquadro propofitione decima
fettima. Cap. L X X I.
yjLotrii per forte cap it are dlle mani d’vno Lrchi -
ettor vn fito de diner Ji cJ trie quail lati,gli an-
iplt del quale jar anno A. B. C. D. E. F. G.
H. I. e li an go li A. B .farannosula Hrada: md
turn it aitn lati far anno vicwali , e prtui dt luce. Done bifogna
ra che tame duto Ar chit ettor saccommodi dentro apprende-
re li lumime per der punto vn palmo di terreno. Prima per tor
dmario tirara vna linea afquadro con la muraglia dauatt nel
me^Jo della facciata: & iui mettera la porta. Atentr ar e della
porta vifara tadito A. di piedi x.in largheTJa-, & in longhej-
%a piedi li 1 1 1 . alii lati del qual vi fono quatt ro earner e jegnate
B. piedi xxvi.longhe^e xxi. larghe. e vene fon due ^ be hanno
la fua poft a del letto , cr in cidfeuna camera vi far a luogo per
quattro letti^chi vorra. Vftendo det anditos entranel corttle
fegnato *F . La longhejja del quale e piedi lvi. & e largo pie -
di xxviii. mae trauerfato davna loggia C.per gir coperto da
bajfo: e difopraper pajfare da vno appartamento al altro. Dal
deftro lato di quefto cortile ve vna cucina F .piedi xxu.longa
exn.larga. f/flato ad ejfave vna faluauiuanda,e dat altro
capo ilpoTJo: e nel’ altro angolo del cortile e la limaca principa
le D.PaJfando 7 cortile sentra net anditoCd. ala to del quale e
vna rismera W.dipkdi xxv. per ognilato : & alt wcontro di
ejfa vc la Jala M. piedi xlii. longa, e larga come la camera. A
canto a quest a ve vna camera N. di piedi xxn.exx. Diet r 0
aquefla ve la camera O.dipiedi xxim.^xv i.&ba alfuo fer
uitio vn luogo ofcuro.E quefta s' ammeTJara. Nel capo det an-
ditoal carattere I. vifara vnaftalla ] Kb co'lfuo cortiletto •£» .
lb meant ro di quefta ci e vngiardino L. piedi xxi. largo , e
xl 1 1. longo : il quale dard luce nel capo det andito: Rancor a
alia fala , e recreatione a tutta la cafa.
Nellaparte difopra vi far anno li medeftmi appartametjec-
cetto , che delle due earner e dauanti, f egnate B . con vna parte
det an ditoft far a vna fala lvi .piedi longa , e larga xxv. Mon
tato la limaca principals, sentra net andito E. il quale fort a
la camera B. doue rimane diperfetta quadrattura : la qualc^j
riceue la luce fecondaper la fineftra del cortile. ftuesia lima-
ca la in vn c ant one, e quel pajfare per quet anditetto parr a ad
alcuno co fa pouerd: mdio 0 hauuto riguardo al compartimen-
to da bajfo , ft alia belleTJa di tutta la cafa:per cio che chi conft-
derard bene iltutto , trouard la limaca ejfer post a in luogo com
mo do y e con mend,anno di tutto tedifcio: emafimamente bi-
fognando che l cortile preBaffe luce at anti appartamenti in-
torno a ejfo.Per la medefima limaca Ji fender d alle cantint_j :
md del riporre li vinift far d alia France [ft: 0 ft far d la porta
della cantina fotto vna fineftra: 0 ft far d net andito vna rebal-
ta di legname , la quale coprird la fc ala: eft aljard volendofi
riporre livini.
LIBER VII.
*
tit
it}
ik
r
>8* SEB. SERLJI
Propofiuonc dedmafettima de fiti fuori
difquadro. Cap. LXXI,
? E quattro figure qui dauanti fiono
delh dir it ti della pajjata pianta. La
prima qua di fipra fignata A. e la
face ia dauanti : la quale 1 quanto fa-
rd piu alt a dalla flradafiard meglio,
per piu ragioni. E quefla cafa io t-
intendo alia Francefie, la quale per due cognitioni fiard
alia Francefi: cioe per le finefire a croce , e per la lima -
capublicafiuordi mano: percio chenon tengonconto
della fc ala piu in vn luogo, che net altro, pur che mon -
tino ad alto alle loro commodita.FIor parliamo di que
ttafiaccta, la porta della quale e piedi VI. larga, &r in
altera piedi XI. Tutte le fine fire far anno piedi fiei
larghe,& in altera piedi xi. Quetta tantagran-
deXfifa di finettra fi caufa per efjere vna fila apertura
per camera . ILalteXfifa del primo fiolaio fiard piedi
XVii. e del fie condo Jar d piedi XV. Le luccarneja -
ranno alt e piedi v ll.eme%zp,&larghepiedillli.
emezjro.
Lafigura fignata C.rapprefinta la longheTgga del
cor tile, e la loggia di meg^o: fipra la quale e vn ter -
ra^o.La porta che vejoprd, entra net andito difio-
pra: e la fiprafinettra dard luce al detto andito, efi
fiendo fierrata ejfia porta. Le finettre fin larghe come t-
altre. Quella da bajjo fin alte piedi I X . Quelle difio-
pra fiono piedi xn. in altera: laltegg^e de Jolai e cor
niciamenti fiaranno come se detto dijopra. E le luc -
came fipra la cornice come baltre.
Lafiguragiu piu bajjo dinota la longhe^ga della
parte didentro della cafia, cominciando dal carattere
B .che e la porta della prima camera verjo’ l cor tile. La
parte C.e la longhe^ga della loggia ; e la porticella en
tra nella earner 4 N, la parte G.fignifica t andito: e la
porticella entra nella Jala M . la parte L.eal dir it to del
giardino:e quella e la porta propria di ejfio fiiar dino. E
le cinque finettre , cofii da alto, come da bajjo, guar da-
no nelgiardino, e danno luce at andito.
Lafigura li fipra fignataL. dinotail capo delgiar
dino: doue Jar a vn arcone,fiotto 7 quale fi federd al co
per to, con li fiuoi nicchijdalli lati: doue fiaranno due
belle Jlatue antic he. E cofila parte difiopra fiard dipin -
ta da detta mano, accompagnando le medefimi corni-
ciat intorno.
ARCHITECT.
Sequiturde orthographia pracedentts ichno -
graphic. Cap. LXXI.
Vatuor fubfequentes figure orthegra
phias modo de claratas areas, feu ich-
nographiae, nobis oftedunt atqj repre
fentat.Ea quidem quas vocali A.figni-
ficatur, partem anteriorem illius, a pu
blica via, quantum poterit, eleuatam
refert.Nota autem asdificium iftud ad
imitationemFranciasexasdificatum iriiidqjduabus po-
tiflimum de caufis. Primo propter feneftras crucis com-
pofitionem afiecutas. Secundopropter publicam illam
cochlidem, quas extra normam feorfum extruda efie de
bebit.Galli enim de loco fealarum fuarum parum folici-
ti efie folent: verum id tantum curant,vt fuperius ad fuas
commoditatesafcendere queant. Verum his omifiis ad
explicationcm partis ipfius aterioris huiufee asdificij nos
coferamus.Porrelatitudo fex pedes, altitudo autem vn-
decirn pedes continebit.Itidem feneftre quoqj fex pedu
latitudine, & vndecim altitudine definientur. Quasqui-
dem feneftraru amplitudo co fit, quia cubiculum quod-
libet vnam folummodo aperturam obtineat. Altitudo
primas contignationis feptemdecim pedes, fecundas ve-
rb quindecim compledetur. Denique lucarnarum alti-
tudo in odo pedes 8c dimidiumefferetur,&:latitudo in
quatuor pedes 8c dimidium extendetur.
Figure C. longitudinem cauasdij in eius.medio exifte-
tis ambulacri,fitum habentis fupra fe fubdiale pauimen-
tatum, docet. Potta fuperioriin fuperiorem trafitum ip-
greditur. Cuius quidem feneftre ilia in vertice exiftens,
ideo locum ilium lie fortiri debuit,vtipfi tranfitui,dum
illius ianua claufa teneretur, lucem habere pofiet. Fene-
ftrarumhocloco confedarumlatitudo illarumaliaruni
latitudinem asquat: at altitudo inferiorum quidem in no
uem pedes, fuperioriim verb in duodecim pedes con-
lcendet.Eleuatiomafionum,coronicum&: lucarnarum
prioris illius partis rationem fequentur.
Figure ilia tertia quas paulo inferius deferipta iacet, lo
gitudinem partis anterioris domus,qu<£ eft a litera B.hoc
eft a ianua primi cubiculi verfus atrium, oftendit. Pars C
eftlongitudoambulacrijvbi quidem oftiolum(vti vides)
intrat in cubiculum N.Pars G. fignificat tranfitus confti-
tutionem,vbi oftiolum illud minus in c^naculum M.in-
gredi fatis patet. L.eft orthographia atqj ipfa etiam porta
feu ianua horti huius asdifieij. Feneftre ill^ y.quas funt fu-
perius &: inferius, du fuum afpedum in hortu habent,in-
fundunt etiam nonnihilluminis in ipfum tranfitu.Quod
figure L. caput horti nobis oftendat claru eft.Habet verb
caput iftud arcu vnu amplu, fub quo homines coopertas
fefiiones fibi accomodare interdu poflint.Du^ hie quoqj
fcaph^,adexcipiedas duas ftatuas antiquas,cofici ad late
ra no inornate poterut.Similiter ante 8c teftudo ipfapul-
cherrimis perpoliri atqj depingi debebit imaginibus qui
b 9 quide elegantia etiacoronidu,circucircaaperito quo-
piamagiftro depidaruvtaccedat,neceflarib requiritur.
■pa
LIBER V I I .
ARCHITECT.
Propofitiodecima ofldua 3 fmiliter de irregulart-
curutsftibus. Cap. LXXIL
St Lugduni, in ripa fluminis Sonae, in-
ter potem&caeleftinos, litus quidam
infularis,qui diuerlis generibus do-
morum,apothecaru&cellarum mer
catorum, antiquorum tame, conlitus
efle confpicitur. Eius anguli funt i.z.
3. 4. 8 c y.Latus 1. 8 c 2. verfus cxleftinos
eft coftitutum. Anguli 1. 8 c 3. item 3. &c quartus ad viam
quondam, quae verfus rugam Merzaram proficifcitur,li-
tuati funt. Anguli 4 . 8 c y. viam ftmiliter vnam, quae verfus
ipfam Sonam tendit, conficiunt. At anguli y. 8 c r.faciem
earn longam ad longitudinem fluminis conftitutam effi-
ciunt, quae principalem ipftus sedificijportam excipere
debebit. Admonitusitaquequumfemelab amico quo-
dam fuiflfem,vt( more meo folitojquanam ratione haec
ftruduraantiquitateiamobefa&nimiu irregularis, bo-
nam aliquam formam atque aream confequi poflet,me-
cum perpenderem: ftatui in hoc feptimo meo libro fub-
fequentem ei dilpofttionem inter reliquos meos labores
attribuere. Anteriorem verb partem, vtnobiliorem ma-
gifq$ diredam fufcepi. Cenferem ego adingreftiim por-
tae, ante omnia tranfttum A. Ad hums verb latus primo
minus ccenaculum B. fecundo cubiculum C. quod poft
fe cubiculum D. poftideat: tertio verb cubile E. in quod
ex cubiculo C.ingrelliis hominibus patea t, 8 c quod con-
claue F. ftbi annexum habeat , comparandum efle. Pr^-
terea ex hifce omnibus praedidis locis fiat trafltus in por-
ticum G. in cuius quidem medio culinaH.fuumquepe-
nuarium I. ac ad vfum 8 c neceftitatem culinx cauaedium
K.inquoduadatrinasextruentur,ftatuatur. Infupcrper-
gendo vlterius in tranlitu, efto fcala principalis L. at ex-
tra illud causediu M. ab ambulacro quodam exiguo traf-
uerse interfedum collocetur. Pariet autem h xc ambula
tio in hoc cauxdio,ea ratione conftituta, duos praecipuc
effedus. Primo etenimpra:bebitcommoditatemfub co
operto tranfeundi ad alteram illam viam, quae portam li-
tera N. connotatam excipit. Secudb verb longitudinem
earn cauaedij rumpit atque obtruncat, quse data fuit,pro-
pterlocosillosquiexealucem fuamhaurire debebunt.
Cxterum hifce cundis hocmodo pulchre 8 c elegantcr
in redam formam redadis,ex altero latere tranfitus a-
pudportam primo attollatur ccenaculum O. fecundo cu.
biculumP. quod poftfe cubiculum Qduumqj paruum
cubiculum R. obtineat: tertio tranfitus S. portam vnam
verfus cadeftinos refpicientem,habens: quarto in hoc
tranlitu ftabulumT. cubile vnumpro famulis ad caput
fuumpoflidensiquintb cubiculum V.fuumqj conclaue
X.Sc tandem cubiculum Y. per quod in paruam quan-
dam porticum Z. pertranfeatur. Quoniam verb fabri-
cantesvt plurimumvtilitatis quoque rationem habere
nonexiguamfolent,eritproinde hicce locus apothecis
officinilqjjfeumauisdicere tabernis mercatorum,a tri-
bus fuislateribuscircumdatus.Ese quidem propIacitodomini,locari fuo tempore mercatoribus poterunt. Si-
gnantur autem hoc loco ligno ). Qua-’quidem prxter alias fuas vtilitates, lianc quoque vnam habebunt, quod in
fublimi earum ipli artifices 8 c mercatores, manlioncs, in quibus habitare queant, allequentur. Cxteriim ne man
Hones fupra cauaedium extrude, medio tranlitui fintfubied£,perquemadfuperioremcoquinam eftafeenfus,
ab vno ambulacro ad alterum pergula qusedam mutulis rede innixa exxdificetur. Quaquidem ratione fiet,vt ad
maius commodum totius domus ipfum cauxdium e tribus fuis lateribus pulchre 8 c line impedimento , manlio-
num circumiri poftea poftit. Modulos hoc loco ame omilfos, fupplebut tibi pedes illi quos inferius appofuimus.
Denique quoniam cells vmarix penes aquas efFodi haudquaquam poftint,eleuabitur propterea hocce sedifi-
cium ex parte quidem fluminis y. pedes: at verfus rugam Merzaram aliquantoamplius.Itaquenet vt tunc in ea
parte qua: longiusa fluminediftat, commodiflim^ecellxvinari^elfbdihabcriqspoflint.
184 S E B. S E R L 1 I
Propofitione decimaottaua de fiti fuor
cmquadro. Cap. LXXII.
Ela citta di Leone, fu la rip a dela Sow,
IRISH ponte (Jr li celeHinivevnfitoifola-
to , nel quale vi fono diuerfe cafe , botteghe
e magafni, tutte cofe vecchie. Gliango -
li di quest 0 fito fono 1.2. 3. 4.$. jllato 1.
'(dr 2 de verfi li celestini. t angola 2 . e^j
e da 3. a 4.I vna frada stortaja qua-
le va verfi ruga Mer fir a. id angola 4.e$.e vna ftrada,che_j -
pajfa verf la Sona. Gliangoli y. e i.e la faccia longa e dirit-
ta verf la Sona longo la riuiera:doue far a la porta principale.
Di quell 0 fito, trattandio de fiti fuor di fquadro,fui au-
uertito da vn amico mio di buono intelletto, che to volefii Hu-
diar al quanto fipra , e vedere che coHrutto fine potria cauare,
e dijporhe vna plant a. Etio,chevolontieri majfaticoin cofe
fimiliin queflo mio libro fettimo:mi diedi a difiorre la prefen -
te piantaipigliandoil me fo della parte dauanti, come par-
te piu no bile e pin diritta.
Ah entr are della port ave bandit 0 A. alato del quale^j
e vna faletta B. e dopo quell a ve la camera Q.dietro ala qua-
le e la camera D. Della camera C. centra alia camera E.alfer
uitio della quale e la dietro camera F .Di quei luoghifi pajfa ad
vna loggia G. nelmefjo della quale e vna cucina H. col fuo
guardamangiare I. al fir uitio della cucina evn cortiletto K.
done fono de necejfarij. Paffando piu auanti net andito ve e la
fcalaprincipale L. Euori deb andito centra nelcorttle_j M. tl
quale trauerfato da vna loggeita : la quale fa dot buoni effetti:
vno, che da commoditadi pajfare alcoperto ab altra Hrada,
done e la portal, id altro, che viene atroncar quella troppo
gran longheffi del cor tile : la quale onuien effer cofi, per dar
luceapiuluoghi. Dalaltrolato deb andito prejfola portage
la fila O . Dipoifi truoua la camera P. dietro la quale e la ea-
rner a Gfgheha alfuo feruitio il camerino R. \yib vfeir della
camera Q .fi truoua vrl andito S. done e vna porta, che mira
ai celestini. Da quest 0 andito centra nellastalla P .nel capo
della quale ve vna camera per lifamigli.^Lndando piu oltra
neb andito, vela camera V. dietro la quale e la dietro earner a
X. Dipoifi truoua vna camera Y. per la quale fi pajfa alia log
gietta Z. E per che ciafcuno che fabric a, 0 almeno la maggior
par te,tendejempre alia vtilita, quest 0 luogo far a circbdato da
tre lati da botteghe e magaTjni: h quali luoghi tutti cafittera
no, Con fignati) ne quai luoghifi potra habitare dijopra per gli
artefici, 0 mere anti. E afine,che le stage da alto foprailcortile,
non fan foggiette alpajfare dab andito di meTfio, alia cucina
difopra,fi faravn corridoio cuimodiglioni da vna loggietta
ab altra: done fi potra gireallintorno del cor tile da tre lati,pel
commodo della cafa. Eper che non ho narrato le mifure parti-
colari, li piedi iui difottofiuppliranno. CMa per che apprejfo
bacque non fi puo far cantinefitterranee, calf r a bedificio pi-
edi v. dalla rip a verfi ilfiume: (Jr anche verf la ruga CMer-
fra calf r a dipiii: di manicra che daquella banda, e lonta -
no dalla nuierafi potra cauare a fujficienf.
Tjra-
r
M S E B. SERLII
Decima octauapropofitione di fiti fuor
difquadro. Cap. LX XI I.
ARCHITECT
De orthographia are & pracedenris.
Cap. LX XII.
E ft te figure, c he fono qui dauanti>
fono diuerfi diritti della plant a qui
adietro .Ilprimo difprafgnato A
rapprefenta la fiaccia principalever
fo la Sona. II piano di tutto ledificio
Jar a alto dalla flrada piedi v. Da
quell o piano jin Jot to Iprimo architraue Jar a piedi
X X . che far a l altera di tutti li luoghi principali. L-
architraue^firegio e cornice far a piedi v. Dalla cor-
nice fin Jot to ilf condo architraue v e piedi X V 1 1 1.
chevieneaejfere piedi xx.medefiimamente ilfecon
do folaio. La cornice, ilfregio e 1 architraue difopra
far a la quart a parte meno del ordineprimo. La por-
ta Jar a larga piedi v ill. & alt a xvi. Tutte le fi-
ne fire far anno larghe piedi v . & in altera piedi
X.Similmente quella dijopra. Add haueranno lefo-
prafine fire, per dar piu luce alle flange, e per la com-
moditd de me^ati.
Lafigura fegnata N. e vna parte della fiaccia ver
I o rugamer^ara: <5r hd le medefime alte^e, & coji
la port a: Cle fine fire finod’vna i fie fa mi fra, con-
formed quella dauanti: md vi fono le porte de maga-
zfirii, delle botteghe.
Lafigura fegnata S. e quella parte, che mira alii
celeflini: per la quale sentra nclla flalla: & hd le me-
defime alte^Xf del altre: per cio che tutti li ordini ,
corniciamenti correranno allintorno del edificio: md
fdrd piu ornata vna fiaccia del altra, & dipiu belle
pietre una che l altra.
Lafigura fegnata lA.elaloggietta per fianco: la
quale trauerfa il cor tile: & hauerd le medefime alte%-
%e, per ejfere congiunta col rimanente del cor tile.
Le figure purfegnate M. vengono a ejfere la log-
gia in fiaccia, <Sr anche li due lati di ejfia: doue fono li
corridor i Jopra modiglioni, ele fine fire Jotto efii cor -
ridoriie la porticella nelme^go Jopra li corridor i ver-
fo landito. J^i fono anchor a le due figure dalli lati Je-
gnate M. una eilmodo delli modiglioni in profbetti-
ua, con li fuoi corridorifopra: l altra e la medefima in
profilo, pur fegnata M. E vifeno ft to diejfali piedi
ptccoli, con li quali efiatta tutta l opera.
Eptem hie deferiptae figure, areas fu-
peri us declaratae orthographias nobis
proponunt. K. quidem faciem earn,
principalem repraefentat, qua: eft ver-
fus Sonam lira. A via quidem ipfumae-
dificiumquinq;pedes in fublime ex-
urget. Spatiumquod eft inter eleuata
planitiem &: primum epiftylium, in viginti pedes con-
feendit. Eadcm verb erit Sc altitudo omnium praecipuo-
rum locorum. Epiftylium, zophorus & coronix quinq,
pedum altitudinem fortientur. Abhac coronide vfque
ad fecunduepiftylium o&odecim pedum altitudo inter-
feretur,fietq> vt fecundi ordinis quoque altitudo fie in v-
niuerfum viginti pedes deinde expleat. Coronis,zopho-'
rus & epiftylium huius fecundi ordinis, quarta parte mi-
norem altitudinem aflequentur prioribus. Porta: latitu-
do o&onis pedibus, altitudo verb fex denis definitur.
Feneftrarumlatitudincsquinque,altitudinesautemde-
cem pedes petent. Superioresfimileserunt:atverbma-
ioris luminis gratia, & proptermedianas ftru&uras, alias
minores feneftras fupra fe obtinebunt.
Figura N. pars eft faciei illius qua verfus rugam Mer-
zaram fit a eft.In altitudinibus quidem manficnem,item
in ratione portae & feneftrarum,prioris faciei normam
atque compofitionem imitabitunhabebit tamen ianuas
quafdam minores, quasapothecisfuis atque officinisin-
feruire debebunt.
Figura S. illud refert membrum,quod verfus cele^
ftinos refpicit, & per quod in ftabulum erit ingredien-
dum: eafdem autem habebit menfuras, quas illaeprio-
reshabebunt: quippe quodtumin ordinis turned am in
coronidum conftitutione vnus idcmqj modus obferua-
biturinhifceomnibusfaciebus:hocvnoexcepto, quod
vnapulchrioraornamentapulchriorefquelapides obti-
nebitquam altera.
Figura quae litera M. fignificatur, eius porticus latus
repraefentat, quae cauaedium pertranfuerfumfecat.Eofi
demobtinetmodulos altitudinis,quos reliqua membra
sedificij,eo quod cum cauaedij refiduo fit coniun&a.
Aliae illae figura:, qu<£ fimiliter litera M.defignantur,fa
ciem anteriorem ambulacri,duoq; ea latera,quibus duae
pergulae fuper mutulisannexae funt: item feneftras fub
iifdempergulisexiftentes,ac oftiolu illud quod eft ver-
fus tranfitum fuperiorem, nobis proponunt.
Sunt Sc duas aliae figurae,quae etiam eade litera M.con-
notantur. Vna eorum mutulorum profpe&iuam,atq> ip
fas pergulas, altera autem orthographiam earundem rc-
fcrt.Subhacverbpoftremafigura,maiorisdo<ftrinae cau
fa, pedes, quibus ipfum asdificium menfurabitur, appo-
fuimus.
Ad q
ARCHITECT
Sequitur alter modus adifleandi flupra are am eiuflf
dem 7 1 . capit . Cap. LX XII.
Ocloccv, flip ra area proxime deck
ratam., Sdiunc iequentem modum
xdificandi annedendum exiftima
ui. Eflo porta principalis verfiis ip*
fum flumen fituata 3 eiufque traiv
{ltus A. decern pedum latitudine ornninb definia*
tur . Haec ad dextrum fuum latus minus coenacu-
lum B.item cubiculum C . conclaue D .a tergo
poffidens^poftea antecubiculum E . quarto verb
cubiculum F.luumcp conclaue G.obtineat. Por*
ro extra eundem tranfitum cauxdiu H .nullas iam
ambulationes circumcirca habes/ed pergulas lo-
lummodo mutulisinnitentes,, quae cooperturam
quandam inferioribus locis efficient. Vltrahoc
tranfitus I; vique ad vlteriorem viam fe extended
collocetur. Huicrurfus ad latus quidem dextru,
cubiculum K . fiiuniq; conclaue L . ad finiftrum
autem primo ccenaculum M. deindeantccubicu-
lum N. tertio penes illud,, cubile O. & quarto cu-
biculum P. ex quo in ftabulum Qjcubiculum R,
ad caput pro famulis obtinensj tranleundum fir,
annedatur. Redeundo iterum inipfum trafitum
primunfon medio leak principalis S.per quam in
cubiculum T. fuumq; conclaue V.alcendeturjex-
urgat. Vbi quidem aduertereLedores velim^lo-
cos illos, qui figno connotantur, cauxdia/eu
mauis dicere., atriolaquxdam denotarefoieumq;
finemfieextruendaedej vt circumvicinis illisma
fionibus lumen ex illis ad fufficientiam prxberi
queat. Tandem autem ^ vltra cauxdium maior
tranfitus I. qui ad finiftrum fuum latus cubile X.
atque conclaue Y.habeat, attollatur.Atqueadeo
locis illis qua: litera Z. defignantur, pro diuerfis
manfionibusacapothecis elocandis relidisforu-
dura ipfa, quoad partem inferiorem foi redum
fiium datum redigatur . Eademvero eft futura
difpofitio &fecundiillius ordinfoquiiuprahuc-
ce primum & inferiorem ordinem conftituendus
erit. Qui tamen hie maius quodpiam coenaculum confici velit, poterit tranfitum A. & minora
duo ccenacula B. & M. fimul affumere: fietque vt fic coenaculum odoginta duorum pedum lon-
gitudine terminatum (quodfoi modum Gallicum,, loco ambulationis feu galerix feruiat )con~
fequatur. Particulares moduloshuius ftrudurx, vtfuntlongitudines &latitudinescubiculorum>
cellularum 8c aliarum manfionum^habebis ex pedibus fub ichnographia delineatis.
188 S E B. S E R L I I
De fitifuordifquadro propofitionede-
cimaottaua. Cap. LXXII*
Opr a il medeflmo flto qui adietro
io mi dehberai difar altri compar -
timenti,per variare al quanto dal-
la plant a pajjata : facendo pero la
porta principale dalla banda delflu
me: la quale entra neb andito A. di
piedix.in Lrghe^a. Dal'deftrolatoe vna Jaletta
B. Dipoi ft truoua vna camera C. dietro la quale e la
dietrocamera D.Pajfando piuauantiv ebanticame-
ra E. Dipoi cie la camera F. Dietro ad effaela die-
trocamera G. Pajjando b andito s entranel cor tile H
11 quale non hd loggie alb intorno: md vtfono li corri-
dori joflenuti da mqdiglioni 3 che faranno copertura
da bajjo. Pin Id del cor tile vi evri andito I. il quale
pajfasubaltra flrada: alato del quale e la camera K.
dietro la quale e la dietrocamera L. XI finiflro lato
deb andito primo ve la Jala M . Dipoi no e b anticame-
ra N. dietro la quale e la camera Q.uie dipoi la ea-
rner aP .per la quale fl pajja alia flalla Q gnel capo del-
la quale e ilcamerino R .per lifamigli. Ritornado neb
andito ve nelmeg^ 0 la fl ala principale S . per la qua-
le fepafja alia earner aP . che haaljuo fleruitio la die-
trocamera V. E fiate auertiti Let ton 3 che li doi luo-
ghi fegnati * .fonocortilettiperdar luce able earner e
circonuicine d efli.
Pajjando il cor tile abanditol. queflo dal finiflro
lato ha la camera X.con la flua dietro cameraX . Tut-
ti li luoghi fegnati Z far anno per affittarea diuerfle
perfoneflper habitarui 3 come per botteghe e maga^i-
ni. Li medefemi appartamenti faranno di fopra . Ma
chi'vorrd vnagranjala 3 prendra b andito A. ele due
flalette B.fM.b hauerdvna flala loga piedi L X X X 1 1
la quale fleruird di galeria per fyfljeggidre* *1 co flu-
me di Francia. Se alcune mifure particolarinon fono
feritte, come fono larghe^e elonghe^e difale 3 ca-
mere, earner ini 3 & altrecofeji piedi flotto la pianta
infevnaranno .
\
*
I
1
%
I
5
1
I
- i
.v
1
\
I
{
LIBER VII
189
A<st itj
I5>®
SEB. SERL1I
Propofitionc decima ottauadehti fuordi
fquadro. Cap. LX XII.
E tre figure qui dauanti fiono parte delli
f dintti della pafifata pianta. Laprimafi-
gura fie gnat a A . dinota tutto kordwe_j
della fiaccia maggiore longo la riuiera.La
quale fiard alt a dalla Hr ada almeno cin-
que gradi, per piu magmficenfi , dr an-
che per la fianita. CM a principaLmente_a
per pot er cauarefiotto terra per far lecamine y e mafiimamen-
te nellaparte ptu lontana dalla rimer a. Da quell o piano fin
fiotto 7 prime architrave, far anno piedi x x. che e kaltefia di
tutti It luoghi principals c _Ma li luoghi mediocri, e piccoli s'
amme fir anno. E pero vifion quegl’occhfi e le fioprafinefire^jy
per dar luce alh mefiati. L' architrave , il fregioe la cornices
fion piedi cinque in altefiafidcendo del tutto parti x. Tres
far anno per k architrave , quattro per il fregio , e le tre parti
reft anti far anno per la cornice. Dak architrave prime) fin fiot-
to il fiecondo Jar a piedi x v I r i . che e kaltefia del fiolaio fie-
condo , Ll architrave, il fregio e la cornice far anno la quarta
parte minon diquellidi fiotto: partito il tutto nelmodo detto
difiopra . La porta fiard larga piedi vii. <? me fig: e fiat to di
ejfia tre parte e quail, t 'alt efia fiuafiard cinque di quelle parti:
dr effiendo fierrata la porta, kandito prenderd luce dak aper-
tura fopra ejfia. Tutte Le finest re far an no larghe piedi quattro.
Le prime Jar anno piedi v ill. in altefia: e lefieconde far an-
no vnpiede piu per la lontananfidek occhio. ilgranaio fiard
illuminato dakaperture che fiono nel fregio.
ARCHITECT.
De orthographia precedent Is ichnographia,
Cap, LX XII.
Res has prxfentes Fguras prxeeden-
t is ichnographias orthographias nobis
commonftranr. Ea quas litera A. deno-
_ tatur, ordinem eum nobis oflendit qui
^ eft fecundum longitudinem jfluminis
conftitutus. Et hasc quidem facies ad
minimum quinque gradus in fubiime
aterraattollenda erit,idq5tumvtmagnificetiailli accc-
dat, turn etiam fanitatis gratia :maxime tamen, vt in ea
fua parte quas longius a fluminediftat, ccllas vinarias ef-
fodipoilint. Iam ab hoc piano vfqueadprimum epifty-
lium, viginti pedum altitudo (altitudo nimirum maio-
rummanfionum) interponatur. Loca autem minora ac
mediocria medianam fortiantur conftrudionem, qux,
vt lumen fuum commode habere queant,oculos& fe-
neftras minores attollere Architedus ( ita v t oftenditur)
meminerit.Epiftylium,zophorus & coronis quinque pe
dumaltitudinelicclauduntur,vtdccem partibus ex ea
confediSj tres earumepiftylio,quatuorzophoro,&tres
reliquascoronidi attribuantur. Aprimo epiftylio vfque
ad fecundum, ododecim pedum altitudo interijeietur,
hcqj fecundi ordinis altitudo conficietur. Epiftylium,zo
plior 9 &c coronisquarta parte minorem altitudinem for-
tientur hie quam inferius: diuifionem tamen eadem ob-
tinebuntquamillasinferiorcs coronides.Portaslatitudo.
feptem pedibus & dimidio hnietur. Qua quidem latitu-.
r /. . / r TT r- M ' /• 7 WUilULUUCin latitu-
U figure tm acarno fitmta H. dmouvn ffgo di quel- dine in tres zquales partes diuifa, alcmdini poftea iilius
YJ P / r fw+i 1 o A 0 t n siijpi r ami A (n+w/i h n A 1 rr 1 1 . « 1 * . *
la parte nel cortile,doue fiono quei corndoi fopra li modigli-
oni: drhd lemedefime alteTfie dekaltro , quanto alh Jolai , dr
corniciamenti. CMa le fine fire hanno diuerfie altefie, e for-
me: alcuni modiglioni fiono binati , dr alcunifili: per accom-
modare lefineBre che fieruino bene di dentro e di fiuori: corner
tneglio Ji vede nella plant a per le parti di dentro.
Lafigura piubafifiofiegnata Q Vela fiaccia piu piccola ver-
fio li ce left ini . La larghe fia della quale e piedi l 1 1 1 1 . La
porta e larga piedi v 1 1 . e me fig : dr i alt a x v . CMa fiard
fiernata dalla fiaficia in su,per dar lurne ak andito . Lefine-
Hre fion larghe piedi v. drm alt e fia far anno piedi x. Le^>
quai fineslre fiono cofi fimucciate allingiii per cagiondelhluo-
ghipiccoh.Et anche la Balia fiard bene ammefiarla,per met-
terui lapaglia dr il fieno. JjueBa porta non fard molto alta
dal piano , per cagione de caualh. CM a dir a fiorfie alcuno , chc_s
queBe due piante fiono fiuor dipropofito: e che per auentura
mai vifi fabricard in tal maniera , ejfiendo rnafiim ament
quel fiitodi piuperfione. Et io linjjondo hauer fiat to queBo ,
prim a percompiacere advno amico mio: dr appreffio per efi-
fiercitare kingegno, dr per dare occafione ad altri d’efifiercitar-
lo. Tpelle qual piante vi fiarannode membri , che in altri luo-
ghi potranno fieruire: e mafiimamente nei dintti vi far anno
di molti or n ament i, che a diuerfie cofi potranno feruire_j. E
done la ficrittur a manchera dhauer narrate mo It e mt fur (L j
particolariyli piedi li quali fiono iui nel mefio, fiuppliranno.
quinque tales partes adfctibentur.Claufaautemhacpor
ta,ipiumveftibulum ex apertioneeius reliquain fubli-
mi conftituta illuminabitur. Latitudines feneftrarum
quatuor pedes contingent, altitudines autem primarum
quidem in odo pedes, fecundarum verb propter diftan-
tiam,innouem confcendent. Granario prxbebitur lux
ex iisapertionibusquxfuntin zophoro.
FiguraH. partem vnamcius membri nobis refert, in
quckcirca cauxdium pergulas mutulis innixas conftitutx
funt. Ea quo ad altitudines contignationum & coroni-
dum, conuenit cum membro antea declarato. Feneftrx
tamen hoc loco extruendx, aliamhabebunttum altitu-
dinem turn etiam formamr mutuli quoque non vnam
tantia aflequentur conftitutionis figuram. Alij cnim com
binationemaftequenturralij verofoli tantum&fimpli-
cesftatuentur. Et hoc quidem ideoiic eueniet,vt fene-
ftrx tarn intrinlecus quam etiam extrinfecus feruientes,
tanto melius accommodari'queant. Verum hxctu me*
lius ex areas intcriorumpartiu delignatione obferuabis.
FiguraQ^eamfaciemminorem commoftratqux eft
verfus celeftinos pofita.Huius latitude in ^4. pedes pro-
tendetur. Portx latitudo 7. pedes & dimidium, altitudo
verb 15. pedes confequetur.Erit tamen a fafciavfq; in fu-
biime ferreis cancellis, propter lumen tranlitui immit-
tendum, pulchre exornata. Feneftraru latitudines y. pe-
dious, altitudines autem io.pedib.terminabuntunquxquidemfeneftrx propter medianas ftruduras,pendentcs
quodammodo & decliues eife debebut. Rede autem ftabulum etiam medianu conftitui poterit:erit enimficco-
moditas feenum & ftramen ibidem fuperius collocadi. Cuius tame porta propter equos, in fubiime nimiumexur
gere n 5 debebit. At vero dicet fortailis quifpia,has duas noftras areas ad propofituhoc loco nequaquam eilc: nu-
quam enim in fitu illo hac noftra ratione ^dificabitur,prxfertim quum a quamplurimis dominis poffideatur. Sed
obiedum iftud ego quidem facile refello.Nam confilii mei ratio prxeipue fuit,vt amico meo petenti aliquomo-
do non deefTem. Prxterea volui quoque vt & ipfe ingenium meum ad altiora excitarem,& aliis etiam idem faci-
endi occafionem prxberem. Sunt quippe in hifee areis nonnullamembra,qux aliquando alio quoque rede ad-
hiberi poterunt.Maxime verb in orthographiis plurahabes ornamenta,qux diuerlis fabricis accommodari pof-
funt.Dcfunt forfitan moduli aliqui,quos breuitatis caufa omittendos duximus:eos fupplebunt tibi pedes illi qui
in medio ibidem delineati funt.
ARCHITECT.
Decima nona propofitio^ de porticu negotiation
nibus mercatorum accommodanda .
Cap. L XXI IL
V amuis Lugduni quammaxima mer-
catorum, prtefertim autem Tufcano-
rum Florentinorumfrequetia line in,
termiftione adftt, atq; adeo mercatu-
ra:quoq$ negotiumfumme Temper i-
bidem vigere confueuerit:mirum ta-
men profedo, nullum ilium, a toto eo .
tempore quo ciuitas ea tantopere floret, loch extrudum
vfquam cfle, qui tantam eorum mercatorum negotiat i-
onem atq; quotidianam congregationem capere poftet*
Ego quidem locum quedam amcenum Sc infularcm, cu-
ius menfuramaliquando a quibufdamacceperam,vt Sc
porticu Sc apothecis feu ofticinis atqjhabitationibuse-
tiam conftafet,eo modo extruendum exiftimaueram,
quo ilium in prsefenti ichnographia delineatum vides.
Huius autem area: fitus in longitudine odoginta feptem
pedes, in latitudine verb quinquaginta feptem conti-
net. Arcus vnius latitudo decern pedibus tcrminatur.
Pilarum frontes quinque pedibus metiuntur. Gradus
verb tribus pedibus conftant: itaque numerum longi-
tudinis odoginta feptem pedum adimplent. A piano
primo in porticum A. duobus pedibus afcenditur: ea
qualitam longitudinem obtineat, iam diximus. Interftb*
tium quod eft inter pilas maiores, decern pedibus defi-
nitur: at verb inter minores pilas tribus pedibus auge-
tur. Loca ea qua: litera B. fignificantur 3 ofEcinaSj fupra fe
medianasfuas ftruduras poilidentes reprxfentant.Me-
brum illud quod litera C. commonftratur, liber Sc per fe
exiftens quidam locus erit D. vrinanao], mingendo Sc
ventri exonerando inferuientem locum nobis oftendiu
Vbi quidem per fpiraculaS.ij vaporcs foetorefque vni-
uerft exhalabuntur,qui ex iifdem locis fecretis proue**
nientac afcendent,&loco lucem eadernminiftrabunt.
A parte pofteriori per cochlidem E . primo peruenituf
inareolamF. deindeex hoc loco adextro latere in coe-
naculumG.aftniftrovero per introitum FI. in cubicu-
lum I. locum quendam K. pro duplicato ledo in fe com*
tinentem 3 fitingreftio. Ex hoccubiculo rurfus ad aliud
L. eftaccefllo. Item ad caput alter am prsedidiccenacu-
li primo eftcubiculum M.eafdem commoditatesobti-
nens quas illud prius.Deinde verb ex hoc inalterumcu
biculum N. cubile O. a tcrgo habens,pertranfttur. Al-
terum huius loci latus (quemadmodum in ipfa area de^
monftratur) totidem etiam habebitloca,&: has eafdem
difpofitiones. Mcnfuras autem particulars ofRcina-
rum, coenaculorum Sc camerarum hie ego omittendas
exiftimaui. T u tamen eas circino adhibito, cx pedibus fub ipfaichnographia depidis petere commodiflime po-
teris. Floe verb notabreuibus,huncce fitum propter commoditatem inhabitantium,totum concauum infe-
riusefte debere: cuife Architedusatque asdificansaccommodare benefeiet.
SEB. S E R L I I
Propofitione decima nona dVna loggia
per mercanti danegotiare.
Cap. LX XI II.
Ella citta di Lione , done fifanno di
- gran negotq , e mafimametefia mcr
j fik canti Italiani, la maggior parte di
efi fono della natione Thoficana,e
'per lopiu Fiorentini. Mdfe beneli
negotij fongrandi,efi non hano luo -
go flabile per ridurfi dnegotiare. Per la qualcofa mi
Jit dato la mijura d ,r vn belfito ifolato , nel piu hello , &
piu commodo luogo della citta: actio chlo ne dijjonef
fivna loggia accompagnata dabotteghe , & habita-
tion i: la piata della quale e qua dauanti . La longhe^
d,el fito e piedi L xx xvil.&rein largheTpgja piecli
L vil. La larghe^ad ,r un arco e piedi x. Lafonte
d’vn pilaflro e piedi V. Kid li pilaftri angolarijono in
Jr ente piedi V. Li gradi import ano m. piedi: cheea-
dempitoil nnmero degli ottantafette piedi. Si monta
doigradi alia loggia JegnataA. La fiua hnghc^ga e
come s' e detto . Ilnettojrali pilaflroni e piedi X.Ji al-
tar ga poi tre piedi fra h pilaflrelli. Tutti li luoghiB.fi
no botteghe: ogniuna deffe hauerd fopra iljuo me^a
to. Lapartedime^o C.fitrd libera: &il luogoD.
Jard per pafeiare, & anchor a per fare altro. 11 qual
luogo Jard illuminato dallifpiragli S.e dalli auahjbor-
rardilmat odore. Dallapartedidietrofimotard per
la limaca E . Done montatofi ripoja a F . Pajfando a-
uanti ,s entr a nella fala G. Dal deflro e fniflro la -
to, per ajna entrataW.fi paffa nella camera I . nella
quale ve luogo per vn let to K. e fopra ejfo fifizrd vrial
troletto. Di quell as entr a nella camera L. Nel al-
tro capo della fala e ve r vna camera M. con le commo-
ditd della prima: della quale s entr a nella camera N.
diet ro la quale e la camera O . & altrettanto e dal al-
tro lato, comefivede nella pianta di fopra. Io non o nar
ratolemifure particolaridelle botteghe, [die e came-
re: mdcol compajfo fi truouardil tutto: percio che li
piedi fono fotto la pianta. Tutto quell o luogo Jard ca-
uatofotto per lecommoditd degli habit anti.
o
154 S E B. SERL1I
D Vna loggia da mercanti pernegotiare.
Cap. LX XII I.
A R C H I T E C T
Sequiturde orthographia pr&cedent'u ichno-
graphiee. Cap. L X. XIII .
^ Ajigura qui dauati e lafaccia del -
®| pianta pajjata: done tale ordine
f guitar d all 5 intorno .Primierame-
te dauanti alia loggia vifird vn pi-
ano fligato di piedi v 1 1 1 .in lar-
ghe^Xa: il quale far a alto vngrado
dallaflrada. Dalqual piano fi montarddoi gradi at
piano della loggia: la quale e cinque archi in tutto. La
fironte del pilaCtrone sulangolo e piedi vn. Tuttigli
altrifono piedi v .F fra pdaflro, e pilaflrofono piedi
X . L’altcxx* fia far a piedi xvi.e me%X o: m d fi f om
mita fotto la volt a della loggia far a piedi x vm. La
fafcia fopra li pilaflrifard piede l.&vn quart o:e que
flafard ilripieno della volt a. Sopra lafajcia far a Up a
rapetto dellefneflre: che fard pie dift alio alle colonne.
L alt eTfifa jua fard piedi ill. e mex^p. Le colonne
fopra ejfe conlehaf e capitelh far anno in alt effa pi-
edi vi . e mexzp. La fiagrofie^a fard 1 ottaua par-
te di efja altera: fopra le quah fi metterd /’ architra-
ue, ilfegio e la cornice . L alt e^xa del tut to, fard per
la quart a parte della altera dell colonna. Sopra que
Ho ordine far anno altre colonne , t altera delle quali
fdrdpiedix n. Lalorgroffexx a f ar dcof 3 che fatto di
tale altera otto parti e me^a:vna diquelle parti ft
ra la lor gr of e^a. Sopra le quali f metterd larch itra
uefregio e cornice. L alt exx a del tutto jard la quart a
parte meno di quello fotto ejfe. 11 quale ordine ,quan-
tunque le colonne fiano lomche,non dimeno fard Com
pofito: per hauere limodiglioninelflegio.F queflo e
per dar maggiore fjorto alia cornice, per cagion del-
la pioggia : la quale cadendo al perpendicolo confer-
ua tutta l op er a. Sopra que fl a cornice far anno le luc-
carne alco flume di Francia. Lalarghe^aloro fard
piedi I II . <Sr in altexx a fir anno piedi v . La larghef-
fa di tutte le fneflre fir a piedi v . L altera delle pri
me fir d piedi xn. e delle fecondevn piede manco. La
porta nel me^X 0 della loggia aflotiflicio e piedi n I . e
mexx° l ar ga:e piedi vil. La larghe^a dell’ apertu-
ra d’vna hottega e piedi ix.Lr in altera meTpX 0 P ie ~
de di piu:lentrata fua e piedi ill. in larghe^a. Sopra
ogm hottegha vi fard vn mexX dt0 > c ^ e prederd la fua
luce dalle fneflre fopra ejfe botteghe. Queflo ediflcio
fard di tre ordini.llprimo,che e la loggia, e Thofcano.
Ilf condo fard Dorico.lltexo fard lonico. Aid la cor
nice ,fregio & larchitraue fard d’ op era Compoflta,
per le ragionifopradette. Sopra Ivltima cornice ft-
ranno habit ationi al co flume di Francia. Di manie-
r a che in queflo ediflcio potranno habit are xu.fa-
mighe : ben che flrettamente.
Igura hoc loco addu&a, modb pracmi (-
ix ichnographi& facie nobis proponin
Ea qualem ordinem fit fecutura,paucis
fic accipito.Primb ante porticum plani
ties quasda erit pauimetata,qux o<ftipc-
dali latitudine terminetur, quseqj avia
vnu gradum in fublime confcendat. Ex
hac planitie fecudo loco in planu ipfius porticus duobus
gradibusafcedetur.Vbiquideinvniuerfum y. folumodo
arcus coftituetur.Fros in angulo exiftetis maioris pilse 7.
pedib*minoru autereliquarufrontes y.pedib.terminabu
tur.Interftitiu earundc pilaru io.pedib, altitudo verb 16.
pedib.&i dimidio mefurabitur.hoc excepto,q> fummitas
ea quse eft fub cbcameratione porticus. 18. pedib. definiri
debeat.Fafcia fupra pilas cxiftes i.pede Sc alteri 9 quadra-
te continebit,replementuqj teftudinis coficiet. Supra faf
cia feneftraru plutei,ftylobataru vices columnis pr^ben-
tcs, ad altitudine 3-pedu&:dimidij attollentur.Colunae fu
prah^c podia, feu mauis dicere fupra has ftylobatascollo
catse,bafib.capitulifqj fimul afTumptis,in Gpedu Sc dimi-
dij altitudine protedetur. Craflitudo earude colunaru in
S.altitudinis parte c 5 trahctur:fuperaddetur aute illis epi
ftyliu,zophorus Sc coronis,quoru altitudo in 4-parte alti
tudinis vnius colunse cofcedet.Poft hue ordine alters fa-
perftrueturiterucolun^.Earu altitudo n.ped. craftitudo
aute(altitudine ipfa in 8. partes Sc dimidia fecata) vna par-
te affequetur.Habebunt verb Sc h^ fupra fe fuu epiftyliu,
fuuq5 zophoru Sc fuacoronide: quxquide 4. parte mino-
nore altitudine fortientur illis inferioribus. Caneru qua-
tuuiscolun^ huiufee ordinis ex lonico depromi debeant
genere:is tame propter mutulos in zophoro exiftetes re-
de copofitus appellari potent. Et nota breuib 9 hoc loco,
mutulos ideo hie in zophoro collocandos efte,vt co roni
cis prominentia tanto maior exiftat.Pluuiofisenim tepo
ribus,quu ipfe pluuise perpendiculariter e fublimi deci-
dant,fit vt ea prominetia to turn ipfum sedificium immu-
ne plane Sc incolume reddat. Tadem finitis his omnibus
conftrudionibus, vltimo loco lucarnx ( hoc eft feneftrse
ea: quas granaria illuminabunt)fequetur, quarum latitu-
do 3. pedibus, altitudo autem y.pedibus circumfcribetur.
Latitudofeneftraruy.pedibus,altitudoautem,prima-
rumquidemn. atfecundarumn. pedibusgaudebit.Por
tain medio porticus informamfaftigijconftituta, tripe-
dali dimidiicp pedis latitudine,&feptipedali altitudine
conftabit. Aperturx officinarum flngulie noucm pedum
latitudineSj&dimidiopedemaiores altitudines,introi-
tus aute tripedales latitudines occupabunt. Aduertimu^
verbjtcichnographiahafceapothecas fupra femedianas
ftruduras confecuturas efl'e: cx fuas luces ex feneftris in
vertice ipfarum ofticinarum conftitutis accipient.
Nota circa haec omnia prsedi&a, tedificium hoc e trib 9
ordinibus exasdificatu iri.Primus ordo,qui eft ipfa porti-
cus, Tufcanum opus erit: fecundus defumeturaDorico
genere:tertius aute ex lonico, coronide, zophoro Sc cpi-
ftylioexceptis:qux,proptcrcaufas anteadeclaratas,Co-
pofiti generis efle oportcbit.Supcr coronide vltimam ha
bitationcs quaedam Gallico more accomodari poterimt.
Vnde quidem fequitur tadem, quod in hoc toto xdificio
eo modo quo diximus,coftrudo,quamuis aliquanto ftri
etiusjduodecim tamenfamilixhabitarepoftmu
LIBER VII.
%
#
15 ><J S E B. SERL1I
Degli armamenti dilegnami, pcrferuir-
fene a piu cofe. Cap. L X X 1 1 1 .
£r non mane are in parte al-
cana, per quanto m’e cadu-
to neda mente,di quelle co/e
che accidentalmente pojfono
accadere at Architetto: no
o voluto re flare, ch 3 to non dimofin diuer-
fi inuentioni,lequali potrebbono accaderc_j
per c opr ire quegli edificq , le coperture dc_j
quail far anno pendenti fftenute dadiuer-
Je armature di legnami : come poi il fabro
legnaiolo f ne fpra feruire. JfXm’ajptrfi-
caro in narrare le mifredi efi armamen-
ti: per cib che ejfendo li paef diuerf: e chi e
piu, e chi meno mole flat o da <veti : e piu fog
gietto ‘vno che taltro aUigiacci , alle neui,
alle pioggie,doue bifgna, e piu e meno
pendentia alle coperture: tuttauoltu le ix.fi
gure, che qua dauafiti fi ‘veggono , fono nel
modo che f accoflumano in Jtaha : dellc^j
quail ( come ho detto ) il maflro di legna -
me f ne fpra accommodare fe condo li luo -
ghi: per la qual cofi io non daro altre mif
re fpra cio .
ARCHITECT
Tdearmamentis ligneis advarios fabrics
njfitsnecefiariis. Qap . LXXJII.
E aliquid ex, iis omif
fum a nobis videatur
efle,quae Architedo
circa fuas fabricas ac-
cidere interdu pofTent, placuit
hoc locononnullade armame-
tis ligneis (vt quae ad aedificioru
teda & cooperturas fiilbinedas
quam maxime neceflaria efTe lo
leant) ea breuitate qua pofiem,
in medium afferre.Nolo autem
hie ego dehorumarmamento-
rum menfuris ad tradandu mi-
hi quippiam ailumere. Quum
enim diuerfae Tint regionuqua-
litates atq ; fitus,vt quarum no-
nullae magis,nonnullae verb mi
nus lubiici vends ,niuibus,glaciei & pluuiis loleant: fit etiam
vt faber lignarius nunc magis, nunc minus pendentia ilia con-
ficere debeat. Hae quidem nouem figure hie a nobis delinea-
tae,Italicam imitantur confuetudinem: quas (vt dixi) faber li-
gnarius, pro commoditate loci extruere rede poterit.
*
*
J5? $ S E B. SERLir
De gli ornamenti di legname.
Cap. LXXIIII.
fzzfey? 8 quattro figure qui acanto
gp. Jon fatten al me no due di ejfe>
alcoftume France fepuro:c_j
mafimamente la fegnatu A .
e lafegnatu D.percto, che per
tor dwar to le coperturealla Fracefefenfat -
tedi forma triangolare: cto e quato far a lar
ga la copertura,per linea pianafefard di ef
fa linea <vn triangolo di tre loti eguali>com -
part it o > zgfarmtUo poi nel mo do che ft <vede.
La fegnatu JBferuird a diuerfi paef:
mafimamente perlocielo d >c vna gran Jala:
la quale ftpotrd coprire di tegolef orate ,
inch io date fepra li legnami. cAfCa fpotra co
prireanchora di lamine dipiombo: che e co -
fa durabile , e ftcurifima dalla pioggia. AftCd
qudnellaFrancia liluoghi nobihft cuopro-
nod’alcune feagliedipietra a Purina, che^>
fichiama <*Arduofa, chee coja molto place -
uole, e no bile, Diqueftomodo d’armamen-
to fene potrebbefare <vna bella efortifima
pergola in <vn giardino oin altro luogo an-
chor a.
Lafgura fegnatu Q <viene a ejferefortif
fmaper feftenere ogmgran pefo: quant on-
que ladiftan&iafojfe longa da vnoal’ altro
murofetto ' l quale armament o ft potria <vol
tare di legname ogni gran Jala con tauole^j
di legname } e farm ogni bella opera d’intu-
gli, e di pittura : e fepra il traue armato ft
far a iljolaio cotljuo pammento fepra > at to
a Joftenere ogni gran pefo.
ARCHITECT.
~ De iifdem armamentis lipneis.
Cap. LXXIIIL
Vatuorinhoc capiteaddud# fi-
gure pr#fertim autem du# ill#,
qu#literis A. &D.fignificantur,
Gallic# confirudionis pur#imi
tanturrationes. Vt plurimum e-
nim Gallic# coopertur# triangu
larem formam fortiri confoeuerunt ,ita nimirum
vt accepta linea plan# coopertur#, exea triangu
lus deinde #quilaterus conftituatur, armatur#q;
demum eo modofupra earn erigantur, quo eas
hie delineatas intueris.
Figura B. variis quidem inferuiet regionibus:
ea tamenpotiffimum coelo maximi alicuius coe-
naculi accommodabitur. Et talia quidem arma-
menta perforatis & in ligneam materia clauis fer-
reis infixis tegulis, aut verb plubeis laminis ( quod
propter fbliditatem & firmitatem magis lauda-
rim ) contegenda erunt . Solent tamen in Gallia
nobiliora loca, maxime qu# huiufinodi arma-
menta habent, (quamis quibuidam e cerulei co-
lons lapidibusfquos^rd#*?/^ vocantj confedis
cooperiri. Quales quidem coopertur# & fumme
deledant oculos, & etiam nobilitatcm quadatn
pr# fe ferunt. Pofletexhuiulcemodiarmamenns
pulchra aliqua &: fortiflima pergula quoq^inhor
to quopiam vel in alio fimiii loco confici.
Figura C. fortiffima futura eft, & quodcunq;
pondus graue, quantumuis vnus murus ab altero
quamplurimum diftet, redefuftinere poterit. Sic
omnequoq^maximucoenaculum optime fubiici
tali armamento poterit, ligneo coelo extrudum,
& pulchrevel incifis vel depidis laquearibus ex-
ornatum. Quippe quodfupra trabem, armamen
turn & pauimentuexcipietem, plurimu ponderis
imponipoterit:neq;dubitanduquin illudgrauiF-
fimam quamq; molem optime fuftentare queat.
L 1 B E R VII.
-s
Ip 9
ICO
S E B. SERLII
Degli armamenti di legname.
Cap. L X X V.
&M^Armamento qui dauati nella parte difio-
fij\pra,feruird per ogn'i longo trattodavna
m u ragha al ultra: e fiard for tifiimo a fiofie
nere ognigranpe^o,per v ertu di quei po^oni, li quali
pedono allingiu:cio e quei diritti fignati X per cio che
fiono fortificatida doppia fiorte^a. ALafiimamente
qdo di rnexxp: lagrafor^a del quale e daltraue ingiu
per le due reme che cotrajlano cdlgran traue trafiuer
[ale ,dal ’ vno,a I’altro murodsAd quellochefia piufiorte
quefia armaturafiono li diritti pedeti fignati X li qua
li fiono tutti duplicati £r inchiauati,nelmodo che five
de nella piccola figura iui fopra fie gnat aX. nella qual
opera non v e punto difierr ament o,ma tutto legno.
La figura piu abajfio fie gnat a A.B.C.D.E.F.e ca~
uata da quella difiopra: deile quale fie ne potrdfiare vn
pote in ariafortifiimo:metre pero che alle rippe vifiofi
fiero li pilafironi di pietra benforti:o veramete dibuo-
ni traudmeti ben chiauati & vhiti in fieme. Li tre di~
ARCHITECT.
De eorundem armament or um conflruchone.
Cap. LXXV.
Rmamentum quod hie primo deferiptu vi-
des, longo cuipiarntraduilongocpaedificio
deferuiet. Erit autem aptiftimu ad molem
aliquam grauem fufterendam, &hoc pro-
pter tigna deorfum verfus pendetia,hoc eft
ob ilia in redumcollocatahgna, quae litera X. dehgnata
vides. Hxc enim fuftentacula atqj armamenta duplicata
adeptura funt communi done : illud praefertim quod eft
in medio, firmiftimum eft certe futurum,&: potiflimum
quidem propter trabem inferiorem,&duo ilia tigna qu$
ei addita hint. Ver urn hrmitas huius totius armamenti,
maxime in iis (vt dixi) htaeftpendentibus lignis, quae li-
teraX. commonftrari cernis,y t quae proptef duplicatam
fuam rationem, fortiftimis quoqj inhgentur in vnum cla
uis. Cuius reiexemplumhabes clare in eahguraquae li-
tera X. hgnificatur. V bi tamen nihil eft quod e ferro c5-
fedum eftet, fed totum plane opus e ligneafolummodo
materia conftat.
Imago paulo inferiusdelincata,Iiterifq> A.B.C.D.E.
F. eonnotata, efuperiori ilia figura eft acceptaatque de-
prompta. Poflet ex ea.pons aliquis fortiftimus in alto feu
in aere extrui,ita videlicet h primo in ripis pila: quaepiam
fortiftmae, aut verb contignationes, clauis bene in v-
ntti fignati A.dal piano delpote ingiu fiarannofiorati
di piaghe qmdre:entro le quali entrarano li leni traf num compaa* aftruerentur. Tigna ilia tria refta qu*
ri- /• C ; / 1 ^ \ / -i3 > vocaliA.denotantur,quadratasquafdaminfehabebunt
uerjali ditatalonghe^a,quatojara largo ilpoteie s - - 1 ^ - -
inchiaueranno nelmodo che fi vede ne doi pexjfi la fio-
pra fignati A. afifibbiatti con quel perno:il quale fiard
pur di legno ,mafiorte,e no fir agile. La parte fignata C
dinota le tefle dc trauicelliji quali trauerfiarano Upon
te:md fiano bene inchiauati co chiauelli fipra li traui,
che pajfiano da vna al’altra rip a: ac cio che lefior^e fia-
no tutte vnite. Li traui jegnati B fi pofiaranno fiopra li
modiglioni fignati F . e far anno appoggiati alle rnura-
glie F. e pel trauerfi del pote far anno de traui fignati
D.li quali entrerano ne traui Vs. a coda di rddina bene
incauicchiati: Lr anchor a che nella figura no ve ne fia
altro chevno per banda, no di meno Jard meglio a met
teruene tre per lato:accio chevnveto impetuofi no gli
fiaccia violen^a.Sel fume fiard nauigabilefiara bene a
tenere il ponte tanto alto, che lilegni pofiino pajjar fit-
to, quandole acque far anno piu in colmo. Efilariui
era(come fiuole per ifierien^a degt habit anti delpae-
fie,de quali ve nefimpre de vecchfiche hannogran ri
cordanzgi: o per lo detto de vecch'q pajjati ) li traui dal
lilati appoggiati alle ripe fiuperar anno ilponte di x.
piedi,quegli di mc^XP p onte fir anno fiopra ejjo pie-
di cinque, quelli fia quei dime^o,e gli angolari Jd-
r anno pie di v 1 1 . fiopra l piano del ponte: alhlati del
quale far anno li appoggiatoi: accio che gli huomini e
le beflie non precipitino net fume: & anche fitria pe -
ricolofio dalli venti impetuofi.
incihones, eaque ligna ibi excipient, quse tranfuerhm fe-
cundum latitudinem pontis hint collocanda. Figentur
autem in vnum ha?c ligna eo modo, quo id frufta duo fu-
periora A. demonftrant: ita tamen vt nonnihil etiam
fibulata ab muicem efte debeant, ligno nimirum illo
tranfuerfalij&non fragili, quod ibidem deferiptum in-
tueris.
Fitera C. capita nobis tigillorum, quae tranfuerhm
fuper pontem conftituentur, proponit atque oftendit:
quae quidem in maiores illas trabes, quae per fluuium
tranfponentur, vt fortitudoipfavnita totahtyfonahlme
infigendaerunt. Trabes B. fupra mutulos F. fuperpo-
nentur, Sc nihilominus muris quoque E. inniti eas opor-
tebit. Item pertranfuerfum pontis, cx trabes locabun-
tur, quas literaD. hgniheatas vides. Quafquidem in a-
lias trabes A. hirundinis caudae modo bene & fortiftime
infigi necefte erit. Et quamuis quidem in hac hgura in
quolibet latere vnam folummodo talem trabem depi-
dam efte intueris, attamen htutrespofteaponas, tanto
minus violentiae ponti a ventis inferri poterit. Caeterum
h fluuius cuipons ifte fuperponetu^nauigabilisfortah
hs exiftat, tantae altitudinis ilium efte oportebit, vt fub
eo naues ipfae rede pertranhre queant. Imo h iuftam al-
titudinem pons adipifeatur, etiamft fluuius nauigabilis
non fit, habebit tamen hanc vtilitatem, quod in excreti-
one fiuminis (quaequidem excretiones Temper ab and-
quioribus aucupari debebunt)aqua ipfa eundem pon-
tem noncontingat,&r tranhtus hominum rite pereum
conhci poffit. Fiatautem ifth^c eleuatio hac rationed
Trabes in ripis conftitutae deccm pedes in altum fupra
pontem exurgant. Mediae quinque pedes attollantur:
eae autem quae hint inter medias Sc angulares, feptipe-
dali altitudine fupra planum eiufdem pontis excrefcant.
Denique hunc eundem pontem ad laterafua eaquoque fulcra feupluteos habere oportebit, quae homines Sc
beftias tranfeuntes a ventis Sc fi milibus aliis rebus acimpedimentisdefenderepoftmt. Alias enimaduenientc
impetu quodam iimiliinaquam eapraecipitari contingeret.
1C1
/
S E B. S E R L I
D Vn palazzo per fare alia villa.
Cap. I.
I ARCHITECT
Dedomo extravrbem in.villa aliquaex -
truenda , Cap. I.
Li accideti,che pofjono accadere alArchi
l tcttore fono infiniti: e cofi tutte le forme
i d 3 habitat ionifiano pure come fivogliano,
■ pofjono accadere al Architettor acciden-
talmente. Perlaqualcofa io dimoflrerovna cafit di
qudttro entrdte affai differ ente ddi commune vfo. La
pidntd della quale equi daudnti. Quefla vuol 3 ejfe-
re alt a dal piano per lo meno piedi vi. ofopravn tu-
molo, o monticello fat to dd ndtura , o pure f dr e vna e-
leudtione per for^a d 3 opere di mdno. Md vnfeto in
co fla firebbe anchor meglio : e che Id fcald di dietro
falifie al monte. A 4 d vegmamo hora alia disf oft lone
della pianta .
Primier ament e alia parte dauati fmonterd piedi
V I per vna feala piana ad vna loggia fegnata A. laid
ghezg^a della quale far a piedi xxxvi. e far a larga la
met a meno.Di queflasetra nella fata B .piedi lxi in
longa, fxxx. larga Joauendo in vn angolo vna falet -
ta C. di piedi x X 1 1 II .per vn lato di tre piedi piu per
baltro.Al feruitio di quefla ve vn earner ino D.di pi-
edi xn per ogni latoimd far anno due, per effer queflo
amme^ato: alqualmez^atofmotera per la limaca
E . e per elf a ffeenderd alia cucina,che far a fotto la fi-
le tt a: e per la me defma fmonterd alia torretta.Da l 3 -
altro angolo della Jala vevna earner a¥. di piedi xx-
II 1 1 , per quadro: tenendo al fuo feruitio vn earner i-
noG.di piedi Xli.in quadrature oltra vn earner ino,
doue e vna limaca, per la quale f fahrd allatorretta.E
per che la loggia, la fala e la faletta far anno in altera
pie dixxvil.quefiiluoghi far anno ammezggati. Di
quefla camera fepaffaal 3 andito hl.piedi xii .largo, e
due tanto longoiperlo quale sentra nella earner al. di
piedi X xii 1 1 .per quadro : & al feruitio fuo ve vn ca -
merino K . di piedi X 1 1 . e X v 1 1 1 . Mel mezxp della fa
la vevna port a, per la quale sentra ad vn terra^XP,
o lafrigato che fi fa. Queflo e foperto,per dar mag-
gior luce alia feala : £r e di quella mifura,che e la loggia
Queflo fard molto diletteuole,per cio che alle hore fo
lari vi fard vna tenda.Melaltro angolo della fala fard
ta me defma camera e earner ino :e nella tefla della fala
iimedefimo andito:e ciafcuno andito hauerd la fua en-
trataidi maniera chela fala fard femprefefca: £r e ri-
po fla dal Sole da ogni lato. E cofi Hnuernat a, ferrate
le porte, non fard fiedda. Tutte le off cine far anno fo-
terr anee,md far anno fanifime, per ejfere feipiedifo-
pra terra. ^ All ’ intorno di quella habit atione far an-
no giardini delicati,fcome fdimoflrainqueiprin-
cipij.
Ccidentia Archite&onica: artis, varij gene-
ris,& plane infinitaefle non eft dubium:ita
nulla edam forma habitation^ dari poteft,
qualifeunque ea fit, quae interdum Archite-
do vfuuenire no poftit. Quapropter eorum
gratia, qui ftmilibus accidendis nonihil operam dare co-
fueuerunt,domum vnamacommunibus aedificiis difFe-
retem,quaeqj quatuor omnino introitus haberet, in me-
dium afFerendaexiftimaui.Eius veroichnographiamco
rameccetibi delineandamcuraui:quaea planitiefua ad
minimi! 6.pedibuscleuata efie,&velfupermonticulum
aliquenaturalcm,vel verb ftiper arte confedutumulum
exqdificari debebit: verum fttus aliquis in cliuo etia apti-
or efiet: caeterum a tergo feala vna habere oportebit, qu$
ad monte afeendat. Sed iam ad ichnographiae difpofitio-
nem accedamus. Primo omnium a parte anteriori per
fealam quanda planam,in porticu A. 3 6 . pedum longitu-
dine, &: dimidise eiuslongitudinis latitudine deiinitam,
6 . pedibus in fublime afccdetur.Secundo ex hac pordcu
incoenaculumB. ^.pedumlongitudine&^o.pedumla
titudine terminatum,intrabitur. T ertib, ad alterum an-
gulum huius coenaculi, minus quoddam coenaculum C.
24. pedum latitudine,&:27.pedumlongitudine circum-
fcriptum,ac ad vfum quoqj fuum, cubiculum D.quod 11
pedes in quolibet fuo latere contineat,obtinens,extrue-
tur. Erit tamen hoccubiculum D.duplicatum, propter
medianameonftru&ionem.Vndeinillud fublimiusper
earn cochleam D.afcendetur, per quam in culinam, fub
minori ccenaculo conftitutam,defcendetur,&:adturrini
quoqj ipfam fiet acceftio.Caetcriim ad alterum maioris il
lius coenaculi angulum, cubiculum poftea F. 24. pedes
perlateraafifecutum,&;quod adfuum commodum mi-
nus cubiculum G. 12. pedes perlatera obtineat, ac cel-
lulam quoqj, &: vnam conchilidem ad turrim nos perdu-
centempofiideat,attolletur.Aduerteverbhic,haeccemi
noraloca medians conftru&ionis efte oportere; & hoc
propter porticum & duo ccenacula,quae omnia ad 27«pe
dum altitudinem attolluntur. Porro ex cubiculo G. in
tranfttum H. 12. pedum latitudine,^ 24. pedum longi-
tudinemenfuratum: &c iterum ex hoc, in cubiculum I.
quod 24. pedesperlatcrahabeatj&cuiparuum cubicu-
lum K. 12. pedum latitudine, &: 18. pedum longitudine
dehnitum,accommodetur,fiataggredio. Prseter harco-
mnia,in medio coenaculi maioris oftium vnu efto, & per
illudinpauimentatum fubdialemquendam locum vn-
diqj patulum, propter coenaculi lumen, eius deniqj men-
furx omnino, cuius eft ipfaporticus,ingrediatur. Locus
hie valde amcenus erit,&horis folaribus auRo aliquo ad
calorem vitandum,muniri poterit.Sic autem ad tertium
quoqj coenaculi angulu idem cubiculu cademqj cellula:
ad caput verb alter tralitus priori ftmilis coftituatur.Qua
ratione futuru poftea eft, vt du vterqj tranfttus fuu etiam
peculiarem introitum adipifeetur, coenaculum ipfum re
motum plane ab omni Sole reman eat, & seftiuo quidem
tempore frigidum,hyberno autecalidumefiiciatur.Dc-
niquesedificij huius officinseomnes fubterranexerunt:
qua: tamen faniflimae quoqj funt future, vt qu^ fex pedes
in altum fubleuata: effedebcat. At hortosdelicatillimos
habebitcircaferidquod cxprincipiisichnographi^fatis
manifeftum tibi futurum exiftimarim.
to 4
SEB. SERLII ARCHITECT
Della parte dauanti della pianta palTa-
ta al cap. I. •
^Mfigura qui fotto rapprefenta la facets
^ della pianta paffata. La quale ( corner
t fivede)e alta piedivi. ValteTfa de pie-
diUalh e piedt v. E cofi far anno gli appog
gidellefineftre. V alt eTfa / vna colonna
1 con labafee 7 capitello e piedi xvm. gre
grojfa piedi n.E non e vicio^a tal’graci-
lit a, per ejfer Doric he: per che non ve altro pejo fopra , che It cor
niciamentifi quali far anno di legnameiper che l’architraue_j
pieditredeci longo non regerebbe. L'architrauefiegio e cor-
nice fino in alt e^fa piedi lui.llqual ordine correra intorno
la loggia di dentro, o di legname, o dipittura. JpucUa far a l-
altefja di tutta la cafa , eccetto la copertura: ma ui far anno le
due torn di quelt alteTfa che vorra il padrone. CM a io lefac-
cto a tre ordinjper put magnificen^a. id or dine fecondo dimi-
nuira la quarta parte dalpnmo per rata parte proportionata -
mente. Id or dine terTpfara dimmuito dalfecodo la quarta par
te. Id or dine quarto cdlparapetto fopra I'vltima cor nice ,fia mi
nore del terTp la quarta parte: che viene a ejfer e il t or r kino ri-
tondo,nel quale finifee la limaca. Ritorniamo a bajfo. L'inter-
colonnio di mcigo e piedi x i .emeTgo. Gl’intercolonnij dalli U
ti ciafcuno e piedix. Ogni colonna e piedi n .Le due colonne_j
piane import ano meTfo piede: e cofi fono dislnbuiti li xxx vi.
piedi della longhefga della loggia. La porta della fala e largo,
piedivi. (Jr alta xu.La forma ouale fopra a ejfa e come effa por
taper la logheTfa, & e alta piedi mi. emefgo. La largheTfa
de vna fineltra e piedi v i . &ein alteTfa xvi.Le prime fine-
ftredelle torn fono in larghelfa piedi 1 1 r i .emeTfo^e ix. in al-
tefga:mahrnamentomontapiu,peraccordarficonquelle_j A u(4wuiiw
delle earner e:le quali fonlarghev. piedi. LefineBre/le fopra ef terminatur. Verumredeamus adinferiores partes. Me-
fe fono per dar luce allimeTfati: e cofi I'altrcfincttre delie torri diumintercolumniumii. pedes &: dimidi um,reliquavc
Orthographia faciei area’ modo
declaratec „
Rartensfigurafaciemnobis area: pr#«
mifta: oftendit, qua:(vt ex figura patet)
fex pedes in ahum confurgit. Altitudo
ftylobatarum 5. pedesrtbi vendicat: e-
andcmaltitudinem habebunt &; plu-
tei feneftrarum. Columna quadibet,
bafi capituloqj adiundo, in 18. pedum
altitudinem excitatur: at crartitudinem 2. tantummodo
pedum fortietur.Neqs verb vitiofa eft hxcceharum co-
lumnarumgracilitasfutura. Doricamenim imitaturhx
columnaeconftrudionem,ncq5 quicquamponderis fu-
pra fe alias ferunt,quam coronides ligneas.Quxquidem
ideo potiftimiim lignea: flint futurac, quod epiftylium 13.
pedum longitudinem obtinere dcbcatrquam longitudi-
nem quum graciliorcs ipf<£ columna: redeperferre non
poftent, fit vteleuifolummodo materia omnes cas coro
nices conftare oporteat.Epiftylium,zophorus&: coronis
4. pedum altitudine metiuntur.Qui quidem ordo intrin
fecus per porticum excurret,feu rtt ex ligno/eu verb ma
uis ex pidura.Ettanta quidem erit liuius ftrudurse alti-
tudo in vniuerrtim,excepto fuo tedo.Habebit tamen ea
duas turres in earn altitudinem produdas,quam ei domi
nus tribuere voluerit. Ego 4. illis ordines tribuo maioris
decoris gratia. Secundum ordincm ( feruata rata vbique
proportione)priori quarta parte minoremrtertium limi-
liter fecundo quarta parte: & tandem quartum quoque,
cu pluteo illo qui fupra coronidem eft extruedus, quarta
parte minorem tertio ordine conftitui velim.Qu|quide
quartus ordo erit turriculailla rotunda, in qua cochlea
'uanno diminuendo: e ciafcuno ordine e ammeTfato. Ma fe_a
le torri par anno dteftrema alte 7 ga,fipotra leuarvia vri ordi-
ne. Lajigura chef vede fopra la cafa fra le torri , dinota la me-
defima porta della fala: ma fatta in forma maggiore: per che_j
h membrifi conofchino meglio. La finest r a fra la tor re , e la co-
lonna y e la medefima che e fopra la portage he da luce al vranaio
ma e pik regolata della piccola. La colonna qui dauanti e fatta
in forma maggiore delt altre^per dar la meglio a corn fierce.
Lafinettrafrala tone, e la cornice feruiraperle earner e dalli
lati. La cagione di quella frallatura atingiu eper che’ l fiolaio
delmeTgato e cofib affo:ma la fine Hr a conferuala fua forma
con I’ornamento. Li piedi con li quali fon fatti li quattro mem
bri maggionfon fotto la porta nel mejgo. Ma li corniciamen -
ti la,piu fon , fon fatti conli piedi ajfai maggiori: ilquat ordi-
ne correra alt intorno della cafa.
ro ad latera ftatuta in tercolumnia 10. pedes petunt. Infu-
per quadibet columna 2. pedum fpaciu, at columnar duse
plan^ dimidium tantummodo pedem important. Atquc
hare eft totius longitudinis porticus, triginta fcilicet fex
pedum arqua hoc loco diftributio. Porta coenaculi 6 . pe •
dum latitudine, &: 12. altitudine terminatur. Forma ilia
oualis, qua:fuperiuseminet, con uenit quidem cum ipfa
porta quo ad latitudinermdefinitur autem 4. pedum Sc
dimidij altitudine. Feneftraquadibet 6. pedum latitudi-
nem, Sc 16. altitudinem habet. Primatturriumfeneftra:
4. pedum & dimidii latitudine, ac nouempedali altitudi-
ne definiuntur, ornamentis exceptis: nam vt cum fcnc-
ftriscubiculoru ( qux quinquepedalem latitudincmoc-
cupant)conuenirent,aliquato altius cum iprts ornamen-
tis afeendere oportuit. Feneftr^eminores fadx funt, pro
A
pter medianas conftrudiones,vtnimirumeis lumeper
eas prxberetur.Sic vero alia: quoqj turriumfeneftra: fempermagis acmagis contrahuntur, Sc quilibet ordo mc-
dianam ftruduram eft adcptus.Qupd fi tamen ha: turres nimium altse efte appareant, poterit fatis rede vnus illa-
rum ordo auferrhquo modo pofteanonincouenientes altitudines eas habituras exiftimamus. Ficrura quam in-
ter turres, luper domum depidam ccrnis,portam nobis coenaculi,quam modo attigimus,repr^fentat. Allata
autem ea eft in maiori forma, ideo vtfymmetrias Sc membra iprtustanto diftindiuscognofceres. Feneftra qua:
inter turrim Sc columnam eft portta, earn nobis refert feneftram, qux fupra portam extruendaerit, quarq5 grana-
riumilluminabit: magis tamen regulaturhxc quam ilia minor. Columna quoque ideo eft in maiori forma deli—
neata, vt eius confedionem tanto clarius perciperes. Feneftraqua: eft inter turrim Sc coronidem, feruict iis cu-
biculis, qua: ad latera ftrudura: funt attollenda. Et apertio quidem illius, feu excauatio ilia quselit vfquc adimum
ideo lie eueniiedebebit, quia medians ftrudura folum humile nimium eft: nihilominus tamen fuam formam
fuumqjornamentumeaobferuabit. Pedes, quibusquatuor illamaiora membra dimenfa funt, fub porta deli-
neatavidebis. Coronides tamen exterioresfquarum ordinembe illa:fequcntiir,quie circa domum efte debc-
b unt) cum maioribus pedibus& modulis menlurabuntur.
LIBER VII.
Cc i'll
10 6 > SEB, SEU 1 I
Parti di dentro partenenti allapianta
paflata, anumero I.
Rimaparlaremo della parte difot -
to, nelfondo della quale ji dimoflra
no parte delle flange fotterranee:
cio e la parte fopra terra: altret -
tanto fdrd fot to terra.Tutta la Ion -
ghe^a della figura dinota la lon-
ghe^a della cafa. Da E . aG.fi dimoflra la longhe %-
Xa della fala: e viene a effere lapartedi dentro verfo
la loggia. Dalpauimentofin fottoltrauevi fono pie-
di xxvii. Md quelli corniciamenti cingeranno
intorno la fala, o di legno, o di pittura .
Dalprimo folaiofin fotto la copertura ft potran fa-
re delle earner e: per che ve di piedi xi . Ne capi della
fala vifono le earner e, che per la grande altera far a-
no amme’^ate, come f r uede: e in vna di effe f dimo -
flralafcala 3 comefimontera difopra. E fotto ciafcuna
feala vi fdrd vn fludiuolo. La prima camera far a alta
piedi xiiii. La difopra piedi xi.e me%%p. V *i pie-
de e meTgzo far a ilfolaio, e cof li piedi XX Vli . far an-
no diflribuiti. Mdlafaletta hauerdtutta lalteT^a,
con ilfuofiegio intorno. Sopr a li quai luoghi far anno li
granaij.
Lafgura fopra quefia dinota la parte di detro per
la larghexj^a della fala. Laporta H.fignifica quella
del andito. Le due muraglie a lato di ejfa fatte di pun
ti con larco fopra,repprefentano 1 andit o. Larch itra-
ue 3 fegio e cornice cone come se detto intorno la fala.
Ledueporticellef. I. entrano nelle cameref. I. Le
muraglie fegnate 4- .fono quelle della fala per la lar -
gbe?xa. Delle alte^e fe ne parlato difopra aha -
flan^a.
Laporta fegnata W.ela medefima che qui nelme %
chiaramente
RCH'ITECT,
L)e nonnullis ichnographu prxeedentis interiori -
has partibus atque membris.
T vt primo de Inferioribus illis
partibus,qu£ furlt omnino in fun
do,verbafaciamus,eas in pr^fen-
ti figura ( ta videlicet quoad earn
partem,qu$ eft fupra terra, quam
earn quae eftfiib terraj euidentifi
fime ob oculos nobis poni feito. E t logitudo qui-
dem figure longitudincm ipfius sedificij fignifi-
cat. Sic ab E. vfquead G. eaparslogitudinis coena
culireprafentatur, egax eftintrinfecus verfus por-
ticum fituata. Iam apauimento viq; ad trabem 17
[ >edum altitudo interponetur. Coronides verb il-
x,cgax coenaculum ipfum circuambiunt, vel e li-
gneaaliqua materia, vel veroe piduris coftabut.
Inter primamcontignationem& tedum cubicu
la conftitui rede poterunt:eft enim fpacium illud
alias vacuum, & 1 1. pedum altitudine terminatur.
Sic ad capita coenaculi quoq; cubicula extruenda
erunt:qux tamen medians conftrudionis font fu
tura propter eorum altitudine.Inquoruvna,qua
rationefiiperius afcendatur, exemplo oftenditur.
Sub vna aute quaq; Icala paruum mufeum extrue
tur. Erirautemcubiculuminferius 14. pedes altu:
atfuperiora vndecim pedibus Sc dimidio metien-
tur. Quo modo, dato vno pede Sc dimidio ipfi fo
lo,vigintifcptemillos pedes omnes ad ^qualitate
Sc adneceffitatem ^dificij diftributos effeinueni-
es. Minoris ccenaculi altitudo talem diuifionem
nonpatitur:fedintegra ei viginti ftp tern pedum
altitudo attribuitur, cum zophoro tamen ei cir-
cumdudo. Supra hale e manfiones,modo pra^de
clarato, granarium tandem adiungetur.
Figura,qu£ fiipra modo demonftratamimagi
nem delineatur,partem interiorem per coenaculi
latitudinem denotat.LiteraFF.portam tranfitus,
muri verb illi pundis notati,qui ad laterafunt ap-
pofiti,quiq arcu ilium in fe continent, ipfummet
tranfitum nobis repr^efentant.Epiftylium,zopho
rus Sc coronis eo modo quo diximus,coenaculum
circumambiut.F.&: I.portaseas referunt, quibus
Xp: maepiu grande ,per dimoflrarepiu
lifuoi membri: 6* anchor a la porta di legno. JJaltra
porticella F . dinota vna delle otto 3 che fono agli ango-
li dela fala 3 parte vere 3 e parte finte. E ben che digran
de^a quefia fa conformed quella del andito 3 ella e
fatta cofii,per non diformare le figure: md non dimeno
quella del andito e larga piedi vi . in alte^ax II.
E quefia e larga ill. piedi, & alta vi.
in cubicula F . Sc I , patet ingrefliis. Muri deniq; qui figno 4* . comonftrantur, coenaculi latitudinem
oftendunt. De altitudinibus anteafatis. - Porta quse afpiratione H.fignificatur, eaquide eft, quam
in medio fitam cernis.Hoc loco tamen earn in maiori forma adducere, vt mebrafua Sc etiam Iineas
fuas vacuas tanto clarius diiudicares, placuit. OftiolumautemF.vnumexiisodo defcribit atq; do-
cet, qua? in angulis coenaculi partim vere, partim verb fide conftrui debent. E t quamuis ea, vt figu
rarum conformitas feruaretur, xqualis illi alteri, cpxx eft ipfius tranfitus,fit in medium allata: eft ta-
men inter eas non minima differentia: quippe quod tranfitus quidem ianua fecundum latitudinem
fex pedibus. Sc fecundum altitudinem duodecim pedibus definitur. Hxc autem alia tripedalem
tantummodo latitudinem. Sc (enariam altitudinem in fe continet.
LIBER VII
107
*oS SEB. SEUil
Dvno accidente accaduto a me pochi
anni fono. Cap. II.
Itrouandomi qui in Lione, done al
\ prepent e dimoro per ijlan^a da che
in ejjo incominciarono le guerre,
\ fui chiamato da vn oentilhuomd
¥f v A J o
Prouen^ale per conpgliarlo anji or
dinar li vna fuapabrica,gia cornin-
ciatajrnd net vero male ordinata:ejJendo mapimame-
te in bellpimo pto, & in vna aria panifiima : del qua!
ARCHITECT.
De accidente qUodam, mihimet ante francos art*
nos obuemente. Cap. 1 1 .
Ccidit hie Lugduni, ad initium
praffentis belli Gallic!, vt nobilis
qiiidam Prouindalis, fabrics cu-
iufda orditte quidenl iam, verum
maleadmodum dilpofita? gratia,
confilio meo vtendum fibi, atque
quoniam fitus illius in pulcherrimo & faluberri-
. x - .. - mo loco effet, in rebbum etiam ordinem redigen-
Jito,prima che wprocedapmtnnan^t, ne voglio trat- damcamperme exi ftimaret. Quuiti itaq ; officii
tare in parte cofifcorren o.Queho e ■vn monte tutto , meum d |j J ene g are nequaquam poflem, qu^nam
pieno di mirto, diginepri, ^ i ^ ojjo & i rofmarim in^ mea mens in eius reftauratione turn fuerit, paticis
referendum hoc loco Lebboribus cenlui.Et primo
quidem, antequam ad vlteriora procedam , fcito
ntum eum, montem effe quendam plenum & re-
fertu admodummyrto,iunipero, buxo & rofma-
rino,atque adeo ob copia rolmarini, nome quoq;
eumRofmariniadeptum effe. Antequam tamen
ad eum perueniatur, ingreditur in valle quandam
oliuis, cedris, malis mafficis, malis citreis, & id ge
nus aliis pulchcrrimis vndique collibus circun da-
tum: aquis item & fontibus Icaturietibus, qui pri-
moprata quandam irrigant,tadem verbomnes in
ftagnum quoddam omnis Ipeciei pilces infe con-
tinens concurrunt . Carterum hie idem mons a via
communi,qua? penes eum pertrafit^ad zo. pedum
altitudineinfubhmeexcitatuneftq; faxeus toms,
ita vti sedificium ipium quod hoc loco eft propo-
fitum, omnino fuper ipfafaxa ex^dificatum ex-
iftat. Iampriulquam planities illius pertingatur,
perfcalas angulares,quaeadextro & afiniftro late
re illi annexe Iunt,primb in areolam quandam vo
cali I.fignificatam,& cuius latitudofquantumuis
fcaix ii. pedum latitu dine menfurentur) 8. pedes
infe continent, eftacceflio. Hincdeindeinpauime
tatum//.{eptipedalilatitudine,&io4.pedumlo-
gitudine definitu, pluteis,columellis babrefabbis
pulcherrime a parte anteriori (vt in vallem fpebba-
ri poffit) perpolitum,duobus gradibus afceditur.
Exhocfoloperianuamfuamin tranfitum///. io.
pedumlatitudine,& z4.1ongitudinemobtinente
intratur. Quarto ad dextrum huius latus eft pofi-
c(\pia grande: eperquepo e chiamato quel luogo Rop-
marino. ^ Alla prima che pfagliaa queflo luogo, s en-
train vna valle circondata da colli puttiperi, pieni d 1
oliui 3 cedri, limoni 3 aran^i, & altri buoniffmiputti,
non Jen^agran copia di pontane viue, delli quah nap
cono diuerjiriui 3 che vanno rigando diuerfe praterie:
e pnalmentepriducono invnoflagno copiojo di pef-
ci di tutteleforti. II luogo diche ioparlo,ealto dalla
Hradajrequentata circa piediventi: & e vnarocca
di pietraviua 3 fopra la quale far a iedipcio chejive-
de qua da lato: e perfalire ful piano fi monter anno le
fcale 3 cominciando dagli angoli 3 ji dal deflro come dal
fimflro: efi monter anno agiat ament e le fealepn air i-
pofo primo Jegnatol. La Jua larghezjfa e piedi vm.
ma la larghe^a della Jcala e piedi xil. Daqueflofi
monta due gradi a vn laflrigato II .La fua larghe £-
%a e piedi vn.&e longo piedi cim.Dauantiaef-
fo ve vn parapetto abalaufli per appoggiarji a mirar
lavallepiaceuole.Di queflo jeligatos entraper la por
ta neb andito III. Lacui larghe^a e piedi X.& e
longo piedi XXHII. Al deflro latodi queflo ve v-
na camera ////. di piedi xxim. per ogni lato. Di
queflapajjando per banticameraV . che e piedi xil.
e x x I ii I . sentra in vn falotto VI. il quale e di per-
petto quadrato. Ilfuo diametro e piedi xxxm. al
peruitio del quale e vna camera VII. piedi x x.longa 3
&r XIII .larga. Di queflap papa alia tribunetta VIII
laffando davn lato vna limaca 3 per la quale fi monta
apiuluoghi: md pnalmente alia pommitd della tribu-
netta, che far a vna torricella. Di quefla sentra nella
loggia IX. La cui larghe^a e piedi LXVlll.&e
largaxn.Quefle pono quattrologgie 3 che circodano
turn cubiculum 1 1 1 1 . viginti quatuor pedibus
per lateradefinitum. Ex hoc per triclinium V. la-
tum duodecimpedes,logumautem viginti quatuor^n mediocre coenaculum VI. eft ingreflio. Hoc
quatuor ^qualibus lateribus conftat,diametrumq; triginta trium pedum affequitur. In vfum huius
coenaculi eft camera VII. viginti pedes longa, & q.pedeslata.Exhacin tentoriolum VIII. (Itali-
ce7V/^«we^Jitapertranfitur, vtab vnofuo latere cochleam vnam,per quam invaria quidem lo-
ca,fedvltimo etiam ad fummitatem tentorioliipfius ( quod turriculaquxdam eft futurumj afcen
ditur,relinquat. Ex hoctentorio in porticum IX.fexaginta odo pedum longitudine, & duode-
cim pedum latitudme definitum intratur. Eftautemhax porticus vna ex quatuor illisporticibus,
• vn cor tile
9
LIBER
t m cor tile di quadro perfettofi piedi lxviu. E per
ejjer loggie ft paffa coperto , come appare. N el merx?
della loggia, al deflro lato, ve vn andito X. di piedi
Xllll.exxuilJel quale ft paffa nella calmer a XL la
quale e piedi XX III I. per ciafcun lato,dietrola qua-
le e la dietrocamera XII. di piedi XXnu.eXii. Dal
medefimo andito sentra nella camera f gnat a XIL la
quale e piedi x x 1 1 1 1 . per ogni lato. Mel capo della me
defima loggia ci e vna limaca quadra fegnata X 1 1 L
che e di piedi x i. per ogni lato, emontain alto piedi
4$ per cio che quefla e nella fabric a ch’ io difli ejjer gia
fatta: & inf erne con quefla la camera della + . quella
del XX t andito del XIII L la cam era del XMII.e
del X MIII.Tutta quefla parte e murata,e fcoperta,
econ mat or dine: & il rimanentee ffaciofo, e piano
ful faff) viuo: md io per confer uare ilfatto vaggiunfl
non altra limaca quadra at oppoflto della fatta: <jr alii
altri doi angoli del cor tile vifeci in vno vna cappellet
ta,e net altro vna tribunetta, comeflvede nella pian-
ta. Hor per tornare almio primo propofito e feguitare
li compartimenti della plant a, io t ;/’ laffai nella limaca
quadra a numero XII I. della quale vfcendo sentra
nella loggia, ne l mc^xp della quale ve vn andito al
numero XIII I, piedix. largo, e longoxxnn. Euui
poi dal deflro lato la camera della * . di piedi x x 1 1 1 1 .
per ogni lato: e doppo quella ve taticameraa numero
XV. dipiedix.exxuu. per laquale s entrain vna
fletta dinumero XVI. piedi xx. larga,e longa 33.
alferuitio di quefla fno due camerini,che voglion dir
quattro,per effere amme^xati: ne fno minor i di pie-
di Xli. ex. ciafcuno. Ritornando poifuori verfo il
lato fimflroftruoua la camera al numero XDII.di
piedi xxuuper quadro: dietro la quale e t antic ame
VII* 2o 9
qua? ipfum quadratum, & fexagmta odo pedibus
termmatum cauaedium circumambiunt, & fub
quibuslocaillaviciniorafub coperto circuiripcfi
mnt. In quarum qiiidem medio a dextro latere no
no loco tranfitus X. quatuordecim pedum latitu
dine, & 24. pedum longitudine finitum, exurgit*
Decimo vlterius & ex hoc primo quidemiii cubi
culumXI. 24. pedes per latera obtineiis: & coii-
claue XII. longum 24. pedes, latum verb 12. afui
tergo aflecutum: deinde autem etiam in alteruni
cubiculum fignatum XII. ac 24. pedibus per late
racircumfcriptum proceditur. Poll h^c omnia ad
caput porticus cochlea quadrata XIII. 11. pedes
per latera habeas, adiungitur. Hxc 44. pedes in
altu alcendit: & potidimumideo,quod eain an-
tiquaquoquefabricafic extrudaextiterat. Rema
net autem in priftino fuo ftatu & cubiculum iftud
quod nil citra fignum E.item cubiculum XV*
tranfitus XIIII* cubiculum XVII. tk cubiculum
XVIII* Quantumuis enim male laris, &: coperta
omniaifth^c loca prius extabunt.Refiduum verb
planities qua^dameft, in viuo faxo pofita. Ego ta-
me vt& ipiaftrud:urapermaneret,& decor quoq;
maior^aificio accederet, alteram adhuc quadra-
tacochlidea regione proxime addidi: & infuper
ad vnum angulumcauaedij Iacellum,adalteru ve-
rb tentoriolum, (vtiinareavidesj adiungendunl
exiftimaui. Verum vtadpropofituni redeam, in-
cep tiq; xdificij ordinemperIequar,exfi:ala feu co
chlide XIII. intratur moxin ambulacrum, habes
in medio trafitum XIIII. latum decern pedes, loil
gum verb 24. A dextro latere huius, citra fignu £ *
eft cubiculum quoddam, quod 24. pedibus per la
raalnumero XVIIL di piedi xn. e xxllii. eper • teracircumfcribitur. Item vltrahanc antecubicii
laquale fipaffa alfalotto delnumero XIX* di piedi lum XV* decern pedes in latitudine i &: 24.111 Ion-
gitudine contines,conftituitUr. Per hoc verb am-
plius in minus coeiiaculum X VI. 2o*pedes latum,
& 33. pedes longum, duafq; cellulas ( quee tamen
prop ter medianamftru dura, quatuorpofteaeffi-
ciuntur, & quadibet earum duodecim pedum Ion
xxxuu.per tutti li lati. Eper che quell 0 fa lotto fa-
riatroppo riposlo ad entraruifpotrd per la capella
dargli vna entrata, come ne auifaremo nella pianta di
fopra. Xt vfeire della capella ( che e pure al numero
XVIII.; s’ entr a nella loggia: nelme^o della quale
evn andito al numero XIX. per lo quale ft paffa ad
vn belhfimo e flutifero gfiardino. Quefto andito e pi-
edixu.e XXilli. < 5 r hauendo davn lato vna came-
radi numero XX. di piedi xxim .per quadro &
gitudinem, decepedalemq;latitudinem fortitur j
invfumfuum poflidens,pertranfitur. Iam exitu-
rus foras verlus finiftra partem, cubiculum XVII*
24. pedes per quadraturam petes, fetibi offert. A
cuiustergo,dumfeantecubiculum XVIII. 12. pe
des latum, 24* longum protendit:fit etiam vt per illud nobis in mediocre cocnaculum XIX. 3 4*
pedibus invniuerfumdimenfum, pateat iter. Eflet autem coenaculum iftud deuium intrantibus, fi
iolummodo perantecubiculum eflet in illudhominibusingrediedum. Quare ('qUemadmodumid
in fccunda ichnographia,feuinIecundoordinemox edocebimus ) rebleilliper iacellum introitus
quoq; alter accommodaripoterit. Cseterum poll: exitum huiulce facelli numero XVIII. conota-
ti,iterumad ipfam porticum eft nobis aggreflio. In cuius quidem medio, tranfitum XIX*perque
in pomarium quoddam pulcherrimum intratur, & cuius latitudo 12. pedes, longitudo autem 24,
obtineat,excitato.Eft quoq; adlatus huius cubiculum XX* 24* pedes per quadraturam habens,&£
Dd
r
110
SEE. S E R L I I
al Teruitio fuo ve la dietrocamera alnumero XXI.
di piedi xx.e xm. la quale fraamme^ata. Venen-
do in qua a lato al’andito , ci e vna camera di numero
XXII. dipiedi xx hi i . per quadro,&r alfuoferuitio
njna dietrocamera a numero XXIII. dipiedi xii. e
X xi III .Per cjuefla ft paffa alia limaca di numero XXV
e sentra nella loggia, e della loggia net andito. Dauanti
e dalfiniftro lato ci evna earner a alnumero XXVI. di
piedi xxuu . per ogni lato . Di la da ejjaciet anticame-
ra del numero XXVII .piedi XII . larga,e loga xx mi .
Di quefka sentra in vna faletta di numero X X VI 1 1,
xx. piedi larga,xxxui. longa: al feruitio dicjuella vi
fono cjuattro earner ini: per che le due fegnati XX IX.e
XXX .Jono ammeTg^ati: e cjueflo e quanto alia pianta
terrena: per chefuori del andito ha numero difutti ra~
ri, e huom: efetto la tirata degli appartamcnti da laltro
lato e cauato nel JajJo: doue Jono cantine, cucine, tinelli,
confer ue da olio, & altre off cine: le quali vengono a ef
fere fopra terra dal lato difuori,per efjer da quel lato la
. cofia del monte.
ARCHITECT
median o conclauiXXI. viginti pedum longi-
tudine, 6c tredecim pedum latitudine meniu-
rato locupletata. Parro veiTus hanc portam ve
niendo, cubiculum XXII. viginti quatuor pe
dibus per quadraturam dimenfum, 6c concla-
ue X XI I I.duodecim pedes latum, &: viginti
quatuor longum pofhdens, collocata exiftut.
Tranfitur autem per hoc conclaue in cochli-
dem XXV. ex quaporticumipfampertingen
do, 6c ex hac etiam mox in tranfitum anterio-
rem perueniendo, cubiculum deinde XXVI.
viginti quatuor pedibus perlateraita ftatuitur
vtex eo in antecubile XXVII. duodecim pe~
des latum, 6c viginti quatuor longu, fiat pro-
greflio. Vltimo perfedtis hifee omnibus locis
atque manfionibus , ex citeriori illo cubiculo
proxime demonftrato , in minus cocnaculum
XXVIII. viginti pedes latum, 6c triginta tres
longum, eft aditus : cui quatuor cubicula mi-
nora addita erunt, eo quod duo ilia numeris
XXIX. 6c XXX.fignata, medians conftru-
(ftionis erunt. Ita tandem fit, vt quicquid ad difpofitionem are^attinet,ita perficiatur, vt plane
nihil ad eius perfe&ionem amplius defiderare queas . Extra veftibulum fumma eft fertilitas
diuerfi generis frudhium. Subtus veromanfionesab altero latere, cell^vinari^,culin^, famuloru
ccenacula,locaprooleo, 6c ahanftiufmodi officinal in faxoeffoffe atque excauat^ exiftunt. Qu£
tamen fupra terrain forinfecus omnes eminent. Latusenim illudcliuus quidam eftipfius montis.
Vnde dum eas illic conftituendas efle oportuit, fit etiam vt ea: e terraomnino eminere debuerint.
LIBER VII.
iit
»■—' 1 11 t
1 — . I (
1
— * i — m-T- f ft — - • i i
-o-a
Dd ij
1 12 .
S E B. S E R L I I ARCHITECT
Della medefima pianta: madifopra
al cap. II.
A pianta quia lato, rapprefnta la
medefima pianta al primo folaio: e
ben che li appartameti jiano al qua-
to diner fi da quei difotto, no di me-
no le muraghe pojano fopra li Jodi .
Mot at o di Jopra alia limaca A. per
ejjasentra nella gran f laB. piedi xxim. larga , &
in longhead piedi C nil . In vno de capi ve vn flat
to C. di piedi xxxiii .per ogni lato: <5r hd al fuo ferui
tio vna camera D . piedi x 1 1 1 1 . larga, e longa piedi
XX. della quale fivd alia tribune ttaE. per la quale fi
pajjaalle loggie.Nel altro capo di efjagran falave v-
nafaletta ¥. piedi XX . larga, e X XX III . longa : & al
fruitio di efja vi fono due camerini, non meno di piedi
XII. ciafcunoper quadro: md far anno quattro per ef
fere amme’gpgati. Pajfiando nella loggia amanfiniflra
ve vna camera G. di piedi xxim . per quadro, die-
tro la quale e la cameraH.perla metddi effain lar-
ghc^ga: md tanto longa. Della camera G. per la fca-
let t a I ,f monta advno me'g^ato. Pin Id da quefla e
vna earner a K. di piedi xxim .per quadro: che hd
alfuo fruitio la dietrccamera L ..per la metd di efja in
larghcgpga, <5r in longhe^a piedi X X I . Nel capo
della loggia e vna cappella: per la quale fi pajfa al fa-
lotto M. di piedi xxxiil.per ciafcun lato: & hd al
fuo fruitio vna camera N .piedi x x. longa, exil.lar
ga: done e vna f ala, per la quale f monta alia tonic el
la, fopra la cappella. Ritornando adejfa cappella, &
entrando nella loggia, s entr a nel andito O.di piedi 13
e 30. M lato a queflo e la earner aV . dipiedi^o. <&z6
alfruitio della quale e la dietro camera Q Ai piedi
14. e 16 .Dal altro lato del andito e la earner aR.pi—
edi 30. longa: e larga 24. dietro la quale e la die tr oca -
meraS. dipiediiy. & 30. Di quefla fi paffa alia f-
letta T. di piedi 20. e 33. che hd alfuo fruitio quattro
camerini. Della dietrocamera S . fi pajfa anchor a alia
limaca V. & di ejfa limaca alia camera X . di piedi 12 .
e 24.. Denendo piu qua per la loggia ve vna camera
Y. di piedi 24. per quadro: alfruitio della quale e vn
earner ino Z. che far damme^ato,il quale eal frui-
tio della earner a E. di piedi zy.per quadro: e quifi-
nijfe la pianta di fopra .
Md le tre figure fopra la pianta. in forma maggio-
re fono appartenenti alia prejente pianta. Quella a nu
mero XVIII. e la cappella nelangolo della loggia.
La ritonda a numero vill.ela tribunetta appofita a
quella per line a diagonale: e h fuoi piedi fo no iuijotto
ejje figure in maggior forma.
Sequitur defecundo or dine precedent is
ichno graphic.
Chnographia quae hoc loco aftertur,
eius ordinis difpofitione nobis reprse-
fentat, qui fupra primam contignatio-*
nemichnographiae praecedetis extru-
itur. Et quamuis manlionum colloca-
tio hie ab inferioru oeconomiaaliquid
difterre debeat, murus tame cui lise in-
nituntur, idem eft cu illo cui illae fuperaedificat^ exiftunt:
& fuper folido incumbit. Afcendens itaqj per cochlidem
A. primo intrabis in maius coenaculum B. 24. pedum Jari-
tudinem, 6c 104. pedum longitudinem confecutum. Ad
alterum huius coenaculi caput, mox mediocre ccenacu-.
lum C.53.pedibus per latera circumfcriptu,& cubiculum
D. latum 14. pedes, longu verb 20. ad fuum commodum
poftidens,ita attollitur,vt ex eodem in fuum cubiculu D.
in tentoriolumE.&exhocquoq, vlterius in ipfas porti-
cus fiat acceffio.Sic autem ad alterum etiam eiufdem cce-
naculi caput, minus coenaculum F. latum zo. pedes, lon-
gum autem 33. pedes, anne&itur. Vbi quidem poftea ad
varios ftios vfiis,duo minora cubicula, 6c hoc amplius
poftidet: quae iz. pedes adquadratura obtinent,^^ per
medianam conftrudionem efticiuntur. Infuper tranfie-
undo inporticum,ad finiftrum cubiculum G. 24. pedes
per quadraturam, & poft illud cubile H. media eius latitu
dine,&:integra longitudine definitum habes,reperitur:
atq5 per fealam I.ftatim in medianum quodda cubiculum
ex eaafcenditur.Vltra Hoc cubiculum, alterum adhuc fi-
gnatum K.24.pedes per quadraturam patens:& conclaue
L. fibi annexu,medietate eius latitudinis per latitudinem
&c n.pede per longitudinem terminatum poilidens, atrol
litur. Praeterea ad caput porticus facellu, per quod in me-
diocre coenaculum M. pertranfeundum fit, conftituitur.
Hoc coenaculum dum 33. pedibus per quodlibet fuum la-
tus definitur, habet etiam fibi cubile N. adiundum,quod
zo. pedes in longitudine, & 12. in latitudine contineat, 8c
quod vlterius fealam quandam,quaein turriculam ftipra
facellum eminente afeendat, penes fe obtineat.Cxterum
reuertedo ex facello, &: in porticum ingrediendo, eftde-
inde introitus in tranfitum O. i3.pedes in latitudine, & 30.
iniongitudinefortitum: cui ad latus quidem vnum cubi-
culum P. ad 30. pedum longitudinem, 8c z6. pedum lati-
tudinem pertingens, 8c conclaue Qftatum pedes 14. lon-
gum verb 2 6. ad ilium vfum poftidens adftruitur: ad alte-
rum autem cubiculum R. 30. pedum longitudine, 8c 24.
pcdumlatitudineterminataapplicatur. Sicautem& hoc
conclaue fuum S. latum iy. pedes, longum verb 30. pedes
fibi appofitumhabeat. Ex quo ilico in minus coenaculum
T . quod 4. cubiculis minoribus ditatur,ac in coclidem
quoqjV.in cubiculum X.i2.pedum latitudine, &:24.pedu
longitudine menfuratum,nos perducens,eft ingreftio.Po
ftremo his fic coftitutis, verfus hanc portam per pordcum
veniendo, cubile Y.24. pedibus per quadraturam menfu-
ratum,& cubiculum paruum medianum Z.cubili E.24.
pedibus per quadraturam terminato inferuiens,exurgut:
fitqj vtipfaichnographiafecudafux difpofitionis tandem
finem adipifeatur.
Figurse tres,quxin maiori forma fuperipfam aream ad-
dud:^ atq5 delineate funt, partes fun t nonnullse, qua: ad e~
andemichnographiam pertinent.Ea qu^ numero XVIII.
fignificatur, facellum illud eft, quodadangulum porticus
eft conftitutum.Eavero rotunda imago, quae numero VIII. demonftratur, illud tentorium nobis proponit, quod
per lineam diagonam ipfi (a cello apponitur. Pedes, quibus hx figura: menlurantur, funt ibidem fubtus, in maiori
etiam forma in m edi umallata.
r
I
2.14
S E B. SERL1I
Della parte dauanti delle piante paftate
alCap. II.
ARCHITECT.
Sequitur orthographic partis anterior Is Ichnogra-
phiarum antea dec lar at arum .
Afigura che fivede qui fotto, rap-
prefenta la parte dauanti delle pian
te qui adietro:ecome io dijji quefla
habitatione e alt a dallaflrada coni
mune circa apiedi xx.^e Jopra
vn fdjfo vino: done per pin magnifi-
cence del ’ edficio,ftmonterd dalli doi angoli : e le fca-
le rfieriranno ad vn ripofo folo dauanti alia port a, alia
quale fi monterd doi gradial corridor e a balaufli 3 che
Jar a piediim. Quefla alteffa Jerue per li piediflal-
li 3 e per li parapetti delle fine fire. Hakeem d’vna co-
lonna epiedi xvi. chefono piedi xx. Quefla fard
I altera delle prime fiance. Lafionte d’ vna colon-
na fard piedi IX. e farannoDoriche. Lalarghe^adel
la porta fia piedi vm.el altecc a fi a piedi xuu.di-
co quella parte che s aprird, per che ilmeccs circolo
fard ferrato, ne mai s aprird. La larghe^a di ciafiu -
na fine fir a epiedi v. L altera fuae piedi X. Le fi-
ne fire b after le Jopra ejje fono della medeftma loghec -
fa per la fualarghe^a: e fono in altera piedi III.
Larchitrauefiegio e cornice fono in tut to piedi ill.
in altecca: della quale fifard tre parti e mecc a ' vna
parte jard larchitraue, vna e mec^a fia per loftegio:
la parte reflante ftdaraalla cornice . Queflo primo
or dine Jard in tutto piedi XXUll.in altecc L’or-
dinefecondoe piedi X v in. facendo del tutto v. par-
ti: vna parte fard per larchitraue, ft egio e cornice: le
quattro parti far anno per la colonna : lafionte della
quale Jard pie del. e mecCP : e fare Ionica. Le fine fire
far anno piedi v.larghe: mala fua altecc fard piedi
xi. per che lo Apart o della cornice ruber a quelpiede.
Lor dine ter’go, che far anno li torroni alii angoli, far a
dipiedi XV. in altecc facendo del tutt0 v. parti:
vna fard per larchitraue 3 fiegio e cornice: le quattro
partijaranno per laltecc.a della colonna, la fiote del-
la quale fard la quart a parte meno dellaIonica:perche
queflo or dine Jard Corinthio:md per dare gran fjor-
to alia cor nice, ft met ter anno li modiglioni nelfiegio.
Quefli torroni hanno la copertura alia Francefe, do-
ue che dalla cornice finfotto il torricino vi fino piedi
xv. II torricino e largo piedi X . & altrettanto d'al-
tecc a , °l tra la fua copertura piramidale, che fard vn
triangolo perfetto fopra la cornice deljecondo or dine.
Per nafeondere le coperture vijdrd vn parapetto:! al
te^ga del quale fia piedi quattro .
Igura quae hoc loco producitur, partem
anteriorem nunc retro oftefarum area-
rum nobis reprefentat.Struchirah^c to
ta(vt Sc antea dixi)a communi via vigin
ti pedes circiterinaltumexurgit, &fu-
pra motem faxeum eft collocata. Qua-
re maiorismagnificentia: gratia a duo-
bus fuis angulis habet ad fe acceftum,per duos gradus*.
ita tame, vt ambobus fealis in vnam tandem areolam de-
ucniatur. Ibierit pluteus columellis extrudus,in qua-
tuor pedum altitudinemeleuatus: &hanc eandem a Iti-
tudincm ftylobat^ quoque omnes & feneftrarum plutei
habebut. Quibufquidem columnaru altitudinibus, qux
fexdccim pedes explent, adiundis, fit vtto'ta primarum
mafionum altitudo in viginti pedes integros proferatur.
Frontes columnarum duos pedes obtinebunt, ac e Do-
rico defumentur opere. Latitudo porta: odipedalis erit,
altitudo autem in quatuordecim pedes excrefcet. Intel -
ligo autem hie earn folummodo porta: partem, quse val-
uis eftclaudenda. Nam femicirculus fupraeam clathris
ferreis occlufus exiftct,nequevnquamaperiri debebit.
Latitudines feneftrarum quinque pedes occupabut, ex-
tollentur verb in decern pedes.Feneftr^ ea:minores qu^
maioribus fuperadduntur, quafque fpurias Itali vocant,
earn obtinent latitudinem, quam ipfie maiores: at altitu-
doearu in tres folummodo pedes eiferetur. Epiftylium,
zophorus & coronis, quatuor pedum altitudinem fic for
tiuntur, vt tribus partibus & media e tota eorum altitudi
nefadis,vnaearumepiftylio,altera cum media zopho-
ro,tertia autem coronididetur. Et fic quidem altitudo
primi ordinis in viginti quatuor pedes in vniuerfum por
rigitur.Iam fecundus ordo tantum in ododecim pedum
altitudinemextollitur: e qua quinque partibus cbfedis,
vna earum epiftylio,zophoro & coronidi, quatuor au-
tem reliquae columnis tribuuntur. Columnarum fron-
tes vno pede & dimidio continebuntur, Ionicumqj per-
fequentur ordinem. Feneftra: y.pedes lata: erutiat altitu-
do earum, propter coronidis prominentia, qua: vnum pc
demadimitafpedui, n.pedibusterminabitur.Terti 9 or-
do, qui turribus ad angulos conftitutis attribuitur, ippe-
du altitudine gaudebit, ita tamen vt 5. partibus ex ea fta-
tutis,vnaearumepiftylio,zophoro&coronidi,quatuor
autem alia: ipfis columnis cedant.Frons autem column^
vnius,poftquamhicordoCorinthius eft futurus, quar-
tam partem columns: Ionica: fibi accipiat: atque vt co-
ronidi proiedura aliqua accedat, zophoro quidem mu-
tulos addere oportebit. Scito etiam, turres iftas teda fua
informam Gallica habiturasefie. Vndea coronide vfq$
ad ipfam turriculam ij. pedes protendentur. Atque adeo
eadem turricula prater fuam pyramidalcm coopcrtura,
in triangulum tequilaterum redadam, 10. pedes lata erit,
& duplo maiore altitudine aflequetur.Super coronidcm
fuampluteu4.pedum altitudinedefinitum cbfcquetur.
Quodquideideo potiffimum extruetur,vttedu aliqua
ratione in altum no emineat, fed pluteo ipfo abfeodatur.
/
LIBER VII
ARCHITECT
De interiori parte cauadij eiufideni
<edijicij-
Igurahicpropofita,parteminteri-
orempalilo ante demonflrat^ ich-
nographi^repr^fentat. Monftran
tur autem in ea turres ill^e dux qua?
ad capita porticuumfunt conftitu
tx 3 6c in quarum vna conchilides
quadrata XIII. in altera vero facellum X VIII. af-
fertur. Inter hafce turres fcito quinque arcus efle
collocatos: quilibet eorumvndecim pedum lati-
tudine continetur, 6c quadibet etiam pila trium
pedum craftitudinem in fe continet. Qua ratione
fit, vtha?c totaporticus^quam & reliqua? imitan-
tur) in vniuerfum feptuaginta pedum latitudine
comprehendatur.Iamaltitudo arcuu eorundem
viginti pedes in altum excrefcit. At fpatium quod
eft inter planum 6c fafciam, tres pedes, ipfamet ve
ro faftia vnum tantummodo pedem occupat. Ab
hacfalciavlque ad epiftylium quindecim pedes,
fecundum ordinem conftituentes, interponutur:
vbipilarum craflitudines duos pedes 6c dimidiu
obtinent. Arcuum autem latitudines medio pede
funtmaioresinferiorum arcuu latitudinibus. Ite
quamuis porticuualtitudo fexdecim tantummo-
do pedum altitudinem pra? fe ferat, ea tamen non
minus quamobtodecimpedib. terminabitur.Fe-
neftraru latitude quinque pedes obtinet, tarn in-
ferius quametiafuperius. Inferioresin ij.qui'dem
pedum altitudinem pro ferentur: fafcia tamen eas
fubcingens, feneftras in duas partes claudendi co-*
moditatem affert, nonnihil altitudinis illis adime
re videtur. Porta fimiliter inferior in medio fitua-
ta,fex pedum latitudine, & duplaeius proportio-
ns altitudine comprehendetur. At oftiola ad la-
terailliuslocata, oblipedali altitudine, 6c quadru
pedali latitudine definientur. Modo feneftra fe-
cundiordinisnouempedalem altitudinem habe-
bunt. Porta media quinquepedalislatitudinis, 6c
decempedalis altitudinis exiftet: oftiola verb tri-
pedali latitudine, & feptempedali altitudine cir-
cumfcribentur. Epiftylium, zophorus 6c coronis
in tres pedes conkendunt. Tertius deniq; ordo,
quern turricula? efKciunt,epiftylio,zophoro 6c co
ronide adiunblis, ( quibus tres pedes adfcributurjin quindecim pedum altitudine efferetur.Et for-
ma quidem earum turrium minorum, qua ratione item epiftylium, zophorus 6c coronis fecundi
ordinis confici debeat,patet ex iis figurisminoribus,qua?fupraipfamfiguram maioremmaiufculis
lineis funt delineate.
Zl 6 SEB. SERLII
Dellaparte didentro nelcortiledelle
piante alCap. i.
Afigura quifitto rapprefin-
ta la parte di dentro delle pi-
ante pajfate: douefidimofira
no ne capi delle loggie le due_j
torri .fin vna v 3 e la limaca
quadra fignata numero XI I L net altro ca-
po Vela capella a numero XVI II Dr a le^j
quai torri vi fono cinque archi: ciafiuno e
largo piedi XL eogni pilaflro egrofio piedi
trench e fin in tut to piedi LXX.fX e tant o Ion
ga ciafcuna loggia. L 3 alt e 2626a da gli archi e
piedi xx. Dafiotto gli archi finfepra la fa-
fiia e piedi tre: e la fafcia fir a <vn piede. Da
que si a fafcia fin fit to t arch itraue , che e t or
dmeficondofino piedi if. Qafiun pilaflro
egrojfo piedi doi e me 26260 gli archi fino
me26260piedepiu larghidi quei di fit to. La
fua alt e 2626a fi dimojlrerd piedi 16. no dime-
no t alt e 2626a delle loggie fir a 18. Dutte lc_j
fine sire fir a larghe piedi f. ciafcuna. Quelle
da baffi fir anno piedi 13. in alt e 2626a : md la
fiafiia che le trauerfia leua via quell 3 alt e 26 -
26a, e da comoditd difirrar le fine lire in due
partite. La portanelme26260 e larga piedi 6 .
edue tanto in alt e 2626a. Le port ice lie dalh la -
ti ciafcuna e alta piedi 8.(X' e larga 4. Le fine
lire delfecondo or dine fir an 3 alte piedi f. La
porta nel me 26260 e larga piedi j. fj) alta 10.
Le porticelle dalli loti ciafcuna e larga piedi
tre erne 26260, e 7 . in alt e 2626a. L arch itraue,
fregioe cornice fin piedi 3. Lor dine ter260 ,
che fino le torncelle, e alto in tut to piedi if.
con l 3 architraue,fregio e cornice. Lalte 26 -
26a del tut to e piedi 3. vno larchitraueivno
Ifiegio'.^vno la cornice.Lafiorma dequa-
li fivedeiuifepra in forma maggioreievifi
vevgono anchor a larchitraue , il fiegio c*>
la cornice del ficondo ordincj.
LIBER VII.
ARCHITECT
De difbofnione cmufdam damns Patau'w/L
Cap. 111.
jfr. Vnquamhadenusinuentameatati fe*
fe ci,vt in gratia eorum, qui vario rertim
afpedu deledantur,ornamentum Ar-
chitedur^i quod mihi alibi probaretur,
inlibrosmeos Architedurse rede etia
^ inferendum non exiftimaft'em. Quare
non ignorans quanti ab omnibus Pata-
uinisilla Alloydj Cornariftrudura dt facienda, earn hoc
loco tibi paucis deferibendam efte cenfui. Deledabatur 7
autemviriseximius fummoperc omni quidem gcnerc
artium liberalium & virtutum prxclararum , maxime ta
men Architedurae negocium adeo ampledebatu r,vt cu.
urdemfuisartibus &virtutibusipfamquoq; Architedu
rx feientiam adiungere vellet. Separatas igitur quafdam
mandones in fronte causedij eiufdefu# domus (quaequh
dem ad mudeos ludos celebrandos inferuiunt) e Dorico
&Ionico ordine tata cum induftria &: ftatuaru abundan-
tia,tamcj5 pulchre elaborandam curauerat, vt plane nihil
quodadeius elegantiampertineret, amplius dedderare
poflcs.Habcs igitur huiusfeparatqhabitationis deferipti
onem,tibitotam hoc loco allatam a nobis, vtomnes illi 9
difpolitiones tanto redius tecu perpendere queas. Quae
quamuis exiguos in fe locos contineat, ij tamen maxime
certe comodi funt:neq; magis idonei aut aptiores confi-
ci potuident, pro iis rebus pro quibus die eos dbi cofici-
endosvoluerat. Primo in trandtum A.iz.pedumlongi-
tudine,& Tex pedum latitudine dednitum,y gradibus af-
fcenditur.Huic deinde a dextro & dniftro dio latere duo
cubicula B. iy.pedum longitudine,& duodecim latitudi
ne terminate adiungutun&quodlibet eorum vnoparuo
cubiculo C. u.pedes longo,&: y pedes lato locupletatur.
Extra trandtum hunc in mediocre ccenaculum D. odo-
gonum, & 18. pedum diametro mefuratum,eft ingredio.
Ethic quide edlocusille, in quo vir is munideentidimus
mudeos ludos exercere Temper folebat.Nec dubiu,quin
locus die ad id gcn 9 exercitiaquadt accbmodatidimus:
tedit enim ad rotunditate. Hie autem ctiam lateritius to
tus eft,neq; humiditatisquicquam in fe continet-.fed pro
pterquatuorcocauas fcaphasquas habet,totamvocem
ad fe recipit atque retinet.Prartereaeftquoq; hoc ide coe
naculum in aeftate fumme frigidum,&: quamuis paru So-
lis habeat, tamen ex duplici tradtu E.iz. pedum longitu
dinem, &: lex pedum latitudinemobtinente, lumen fern
per habebit: quemadmodum etiam & vetum ad refrige 1 -
randumabundantidimefemper hauriet. Porro vlterius
poftea inde pergendo in minus ccenaculum F. zy in Ion-
gitudine,& viginti in latitudine,cu biculum G. 18. pedes
latum, & zo.longum obtinens,intratur.Eft autem penes
hoc idem ccenaculum paruum,cubiculum quoq;vnum
quod afpiratione H.dgnificatur,&: e quo infublime pro-
dcifcitur:ita tamen, vt ab altero fuo latere vnam dmiliter
retrogradamfcalam,perquam etiam adaltum atque ad
medianas mandones dt afcendendum,fortiatur.Cum e~
tenimmaiusillud ccenaculum ad nouemdecim pedum
altitudinem confcendat,&i primu poftea cubiculum de-
cern tantummodo pedes in fe cdtineat: vt altitudo vnius
cum altero rede conueniret,neceftevtique fuit,vnum
adhuc minus cubiculum, quod odipedalis altitudinised
fet, adiungere, quoque(dato vno pede repletioni teftudi
nis)£equalitatem illam integre perdceret.Conftitutishift
ce mandonibus, ad ccenaculi exitum hortus fe amoenilTimus deinde in longum protendet. Cuius quidem latitu-
do, adminimum quadraginta feptem pedibus comprehenditur: atlongitudo quam maxime forasextenditur.
tiS S E B. S E R L I 1
D’vn particolare appartamento in vna cafa
inPadoua. Cap. III.
V tlunque cofa 3 ch'io vedro £^Ay-
chitettura chemi piaccianon far a
tanto aider o dellecofi mie 3 ctiio no
la metta in queflomio hbro degli ac
cideti: a Jodis fat tione di color o che
hanno piacere di vedere diuerfe co
fi.Per la qualcofa ricordandomi hauer veduto in Pa
doua in Italia nella cafa di Miffer Luigi Cornaro vn
appartamento net entrar del cor tile di qua dalla bella
loggia: il quale il nobile getilhuomofecefare perle mu
fiche: come quello che fdilettaua ditutte I’arti nobili
e virtu jingo lari: e mafimamet e del Ar chitettura (co
me nefd buon teflimonio la bella loggia nella jr ote del
cor tils') non ho voluto macar e di publicarne il difigno
Ella duncp 3 e di operaD orica il primo or dine 3 e difopra
di maniera Ionic a 3 e ricchifiimad’intagli fir di jlatue
crnata.La pianta del appartameto ch’io difi e qui da
uanti.Egh e ilvero che i luochi fono piccolijna como -
di 3 fir alpropojito per chefonfatti . Primieramente fi
monta cinque gradi ad vn anditoA .. Lajua longhe^
epiedi xii.&c larga piedi v i . hauendo daldeltro
e finiflro lato due earner e B. La Idghe^a di ciafcuna
e piedi x V il .e la targhe^a e piedi x 1 1 . done ciajcu-
na tiene al fuo feruitio vn earner ino C.dipiedixujn
longhe%%a 3 & in larghe^a piedi v.Paffando landi -
to sentranelJalottoD.di forma ottogona.il fuo dia-
metro epiedixviii.QuiuifieJfercitaranno le muf -
che: & e molto al propofito , per effer forma che tende
alia rotondita 3 e tutta volt at a di mattoni 3 che non te-
gon punto d'humido . E li quattro nichfj per la fua ri~
tonditaconcaua riceuono levoci 3 eleritengono. Que
flo falotto fardfefehifimo la ftate 3 per effer ripoflo dal
Sole: hauer a la luce conueniente dalh due anditi E,
li qualifon longhi piedixil . £r in larghe^a piedi vi
edalli quali verra fempre vento.Pajfando pin okras'
entra nella faletta F . la longbe%%a della quale e piedi
xx v.&e larga x x . fir ha alfuoferuitio vna camera
G.dipiedixvm.exx. EuuipoivncamerinoH .
perloqualefmota difopra:e cofdalaltro latovev*
na falsi a ritorni: per la quale f monta pure ad alto 3 fir
alii earner ini amme^atkper cio che l falotto fard al-
to piedi X I X. 11 primo earner ino Jar a alto piedi X. Il
ripieno della volt a e vno piede. 11 earner ino difopra fa
rd piedi y 1 1 1 . in altera. E cofi fin diflribuiti It
XIX. piedi del altera deljalotto. Et alvfcir della fa
letta 3 s entra in vngiar dinette dilicatoda larghe^a
del quale non emenodi piedi XL VII. mae longo
grandemente .
Ilf}
s ama
asm
s ag™
S E B. SEUII
Della fafcia della piantapaffata al cap. 5*
cioe inPadoua.
ARCHITECT
De orthographia precedent is
are a.
A facia qui dauanti fane alia pia-
Pt ta qui adietro : la larghe^a della
quale e piedi LIU. Adotafi dalla cor
te piedi II . e mcggo: doue e vn nic -
chio. La cui largh e%ga e piedi VI I ,
eme%go,Jen%ale pilaf irate. Lai -
te^afuafinfitto larco e piedi X ill. e me^gd. La
porticella in ejjo e piedi ui.e meTpgo larga.L dlte^ga
Jua e duplicata alia largh e^ga. 11 me^o circolo far a
effaeperdar luce at andito,effendoferrata la porta.
Ciajcunafinefira e larga in .piedi e me^go.Le prime
dabaffo fon alte piedi V. mdperefferebaffe,accw che
chi enel cor tile non veggaentro le camere,vifao le
gelofee di pietra. Me timarauigliare Lettore di tante
Jineflre foprajineftre:per cio che in quefia parte daua
tifono tutti liluoghi ammeffati: come meglio a fede-
ral piu inanti nella parte di dentro.Le feconde fine fire
dunque daran luce alii meffatificondi. La prima al~
teTg^a far a X . piedi : la feconda piedi ix.&vn piede
difiolaio,che fono dieciidi modo che dal piano della por
ta,fin fotto' l primo ar chitraue fon pie dixm. che far d
lalte’gga della fala 3 e delle earner e. L altera del ar -
chitraue fad vn piede . Lalte^ga delfiegio,per che
e intagliato, e piedi II .La cornice e alt a vn piede. Da
efja cornice, fin fotto' Ifecodo ar chitraue fa piedi x V
ma la parte interior e fad ammeTpgata. La prima fa
rd piedi I X .alt a. La feconda fad alt a piedi V III .Ag-
giugne vn piede di folaio, che fa XVIII.E cofe fad
laltexga delle feconde ftarife nella parte di dietro. L r
altera delle fine fire del fecondo or dine 3 fad in luce
piedi vm. rad far anno finucciateal ingiu,per cagio-
ne delfolaio che vien piu baffo. Le Jineflre far a que-
fie in forma ouale 3 daran luce alii meffiati difopra. L
altera del f condo ar chitraue, fir egio e cornice fad
piedi tre: partita nelmodo di quella di fotto. Dalla fe-
conda cornice, fin fotto Ivltimo ar chitraue, fon piedi
XI. Larchitraue,firegio e cornice faanno la quarta
parte meno di quei delfi condo or dine: efato deltut-
to tre parti, vna fad per l ar chitraue: vna fad per il
fiegio,doue faanno li modiglioni: laltrafi dard alia
cornice. E quefia e opera Compofita . Quefle finefire
del 1 or dine ter^o,faano in altera piedivui.eme %
tv, per effer difianti affixi dal 1 occhio. E per che la co-
pertura di queflo appartamento afeede 1 altera del
cofiume italiano ( onde fad habitabile ) vifao le fine-
fire alia Franceja,per dar luce alle flarife: come five
drd nella feguente carta .
Aciesquashic proponitur, arete illi in-
feruit, quam paulo antea declarauim*.
Eius latitudini ^3. pedes tribuuntur. Ab
atrioiniplam planitieduo pedes Sc di-
midius aicendunt. Vbi fcaphte iliius la-
titudo, quas ibidem eft excauata, 7. pe-
dibus Sc dimidio deptis pilaftratis, me-
titur. Altitudo vero(qute fe vfque ad arcum protendit)^,
pedibus&: dimidio menfuratur. Oftiolum quod in hac
icaphaeft, 3. pedum &dimidij latitudine comprehends
tur: at altitudo iliius duplicate fuse latitudinis ratione fu-
bibit. Semicirculus, qui ftiperius eminct, ideo lie confe-
(ftusexiftit,vtcumianua occluiaeft,pereutranfitus fua
lucemimbibere poflit.Feneftrarumlatitudo 3. pedes &
dimidium obtinet. Infcriores pedum altitudinem for-
ticntur.Qujtamenquoniamnimium humiles funt,ne
exatrio in ipfa cubiculaintrofpici per eas qucat,tranfen-
nas iiias lapideas haberd debebunt. Neqj eft quod mire-
ris Letftor,haxceloca& hasfeneftras fuprafe obtinere
debuifte.Pars enim hasc inferior mul tas in fe cotinet me-
dianas ftru&uras, prout vlterius in parte intcriori cerne-
re poteris.Quare vt illx fuis luminibus non carerent,has
vtique feneftellas extruere,&maioribus fuperaddere o-
portuitjVt videlicet medianis manftonibus lucempras-
berent. Has verb medianas ftrubhiraeita dimetientur, vt
inferiores quidem decempedales, fecund^ autem noue-
pedales exiftant, atque adeo vno pede ipft folo, tota aki-
tudoquse eft inter planum portx& epiftylium primurn,
quasqj coenaculi & maiorum cameraru altitudinem con •
ftituit, in 2o.pedes excurrat. Iam altitudini epiftylij vnus
pes,zophori(quoniainciftonempatitur) z.pedes, coroni
diveroi.pesadfcribitur. Aquarurfus coronideyvfqj ad
fecundum epiftyliu, impedes in altum attoiluntur,ita ni-
mirum vt & hie ordo fecundus medianas ftru&uras in fe
fufeipiat: quarum prim^e 9. pedes, fecundse S.folumaute
vnum pedem in altitudine cbtineat: atqj ftc tota altitudo
fecundi ordinis(manftonum poftcriorum videlicet)in 18
pedes peruagetur. Feneftrac huius fecudi ordinis oftipe-
dales funtin altitudine. Quastamen propter folihumili-
tatc excauatas efte vfq; adimum oportebit:& ouata: qui-
dem earn feneftellas medianas conftructiones illumina-
bunt. Deniq; epiftylium, zophorus Sc coronis huius fecit
di ordinis in 3. pedes confcendunt,& cuique mebro tan-
ta pars cedit, quantu inferioribus cedere retulimus. Cas-
terumabhacfecudacoronide vfq; advltimu epiftylium
n.pedes intercurrut. Vbi quide epiftyliu, zophorus Sc co
ronis quarta parte minore altitudine aftequutur illis infe
rioribus Sc fecudi ordinis coronidibus:in 3. tame tota ea-
ru altitudo diftribuitur partes. Vna caru cpiftylio, altera
zophoro mutulos cotinenti, Sc 3. coronidi Copofitas ad-
fcribitur.Feneftras huius 3. ordinis 8.pcdu Sc dimidij alti-
tudinem petunt:& hoc ideo quod diftantia carum nimis
remotaiitaboculisnoftris,&:qubd etiam teiftum ipftus
ftrudurasjltalicorum tedtoruregulam atq; altitudinem
nonnihilexcedat. Redditur verb commodum ad habi-
tandum te<ftum hoc propter fuaiftam altitudinem. Quaw
re quemadmodum in fcquenti folio patebitjfeneftras cn
tiam ad modum Gallicum conftitutas jiabebm
ZZ1
LIBER VII.
“Tm«rr
MiM
jag
MMj
ww
Wmm
WPS^mm
Ee itj
A R C H I T E C T.
De p ambus inter ms ichnographU damns eiuf
demPatauma.
Idiftihadenusratione faciei ich-
nographia? pnecedetistmodb par
tem'eius internam eiufq; diipofi-
tionemhabeto. Imaginemur am-
tem nos tranfitum A.duo item cu
bicula B . Sc duas cellulas C . ita
pertranfiiiiffe, 6 c ad coenaculum D. quod duobus
tranfitibus E. &: F. exornatur,, quodque fuam lu-
cem a capitibus eorundem duorum tranfituum
haurit,, peruenifle: coenaculum (Inquam,) quod a>
ftiuo tempore frigidum ideofuturum dixi,, quod
ad ipfum Solis radij pertingere non poffint. Addo
modo, quod quantumuis illud caminum nullum
habeas inhyeme tamen nihilominus etiam cab-
diffimuiemperexiftat. Ratio hui us hsec eft, quod
fub pauimento fuo ('ad antiqiroru morein) ignem
habere poffit. Quomodo quidem Sc hoepoftea
fequitur,, qubdipiainilrumentamuficalia fonum
fuum amittere ob humiditatem nequeunt,, neque
perviolentum alicuius ignis calorem fiffuras ali-
quaspatipoflint. Sed loquamurnunc de rationc
meniurarum turn huiufee coenaculf turn quoque
reliquorum ei annexorummembroru. Latitude
nemcoenaculii 8 . pedibus^altitudine verb zo.pe-
dibusmenluratameffefciasieftq; eiusteftudo to-
talateritia^tumleuitatis tumquoq; ianitatis gra-
tia ficcompabla.Habent enimhanc in le proprie-
tatem lateres, v t humores ad le omnes at trahat Sc
infeipfo omnino eos retineant. Quoniam autem
inangulosteftudinis fuperius nimiu materiei in-
tranet, fi folida aliqua re adimpleti fortaffis fuif
lent: vnde quidem Sc hoc quoq; conlequutumfu-
iffetj quodipfalateracoenaculialiquado opprimi
grauitate ponderis potuiffent: videns proinde vir
is fingulariffimusalicubi in antiquis minis, nouu
& inufitatum genus replementi, omnes illas concauitates vafis folummodo tertaceis atque vacuis
adimplericurauerat. Caeteruminferioresduo tranfitusE. F. 12. pedum longitudine metiuntur, Sc
in decempedalem altitudinem affurgunt: at liiperiores illi duo nouempedali altitudine definiutur.
Manfiones F. Sc G. partem pofteriorem verliis hortumfitam rep rePentant. Minus ccenaculum F.
quoadlongitudinem, 21. pede, Sc quo ad altitudinem 1 8, pedibus menfuratur. Et pofthunequide
ordinem fecudum, tertius poftea fequitur ordo, ifq; lexdecim pedum altitudinem affequitur. Quia
autem cultnen tedi, quodhuic tertio ordinifuperadditur., I taiicam altitudinem tedorum aliquan-
tumexcefliffeconlpicitur^poterunt proinde in eo habitations ad (ex pedum altitudinem produ-
bbeita excitari, vtmoxillis granaria deinde fiiperaddantur, &fupraha:cquoq;granariacontigna-
tione pulchre extruda,armamenta tandem ligneavelGabica^velverb Itahcafuperponantur,
222 S E B. S E R L 1 I
Della par te di dentro della pianta paffata
III. cioeinPadoua.
Vi adietro ho dimoflrato la parte
dauanti appartenente alia pianta
pajJata:hora dimoflrero la parte di
dentro . Add noi c immaginaremo
dLauer pajjato landito A. e le due
earner eB. e li doi earner ini C.d’eJ
fergiunti nellajala D.alato della quale mifono li doi
anditi E . F . dalli capi de quali viene la luce per illumi
narelafala.la quale io mi difii chelaflate fariajej
ca,per ejjer ripofla dal Sole. Mora mi dico , che tin -
uernata Jard calda,quantunque non mi fia c amino per
faruijuoco: per cio che fotto tl pauimento mi Jard ilju -
oco al co flume degl antichi : di mo do che gli jlromen -
timujicahnon a fj or dir anno per lhumidita y nej fen-
der anno pelmiolento calore delmiuo Juoco. Parliamo
hora delle mijure . La larghe^a della fala e piedi
XV hi. L alt ezgae piedi xx.&emoltatadimattor-
ni: fi per la leggier e^a 3 Janc he per la fanitd: per che
i mattoni hanno in fe quejla proprietd ditirare a fe tut,
ta ihumiditd , e riceuerla in fe medejima. E per che
agli angoh della molt a m andaria gran riempimento di
materia Joda 3 e caricaria lijianchi delle mura: il huon
gentilhuomo lijece riempire dt maft diuerfi, & moti:
che tal cofa haueua meduta nelle ruuine antiche. Li
doi anditi E. F .feno piedi xil .in longhead. & m
altera piedi X . Quelli difopra Jon piedi ix . in alte%
^a.Le flange difopr a F. G.dinotano la parte di die-
tro merfo ’Igiardino. La faletta F. e longa piedi X XI.
& e in altera piedi X v III. Scpraquefto or dine me
il ter’Xo: la cui altera e piedi x v 1 . Sopra queflo or-
dine ter^o, per che ilcolmo deltetto afeede l altera
del co flume Italiano: mi fipotrafare fiarije habit a -
bili } di piedi V I . d’ altera: e fopra ejfe ligranai mi Ja-
va mn altro folaio^Jacendogl armament i di legnami ,
parte alia Francefe, parte al co flume Italiano .
r
LIBER VII.
XXX
' \
1 1 I <
I | i r i I I t
ii 4 S E B. SERLII ARCHITECT.
Devna grande habitatione Cap. quarto, cafa 4. De domo quadamampla. Cap. quartum.
^A prefente habitat toe far a per fare alia cam -
^ pagn a: (fi anchefi potra fare nella citta in
quei luoghi flatiofl lotani dalle pia 7 Jfe:per che
le fianze predona ia luce difuon intomo a la
c afa. Primier ament e fi prefuppone dauanti la
cafi t m cortiledi quadratoperfetto 7 quanto e
loga la faccia della caja. Dalqual cortile (i mo
ter a piedi $. per vna Jcala da tre latudoue far a vn andito A. la fua
longheTJJae piedi liiii. & e largo piedi xvi n. Daldeslro lato dal'
entrata v' el' anticamera IS.dipiedixxv .per quadro.A lato dieffa
per lo pajfaggio C. s' entra nella guar darobb a D. dtptedidodeci e
xv: la quale far a ameTfata.B per effa s' entra nella camera E. della
grandeTfa della prima: (fie al feruitto d effa la dietro earner a F. di
piedi xn .dr xvi.ilnettoiper che v' e nel capo la poHa delletto:e fa-
ro, ammeTfiata.Dal altro capo del' anditov'evnafiletta G . piedi
xxv. larga 7 e xxx v 1 1 i.longa. Et in vno degl' an go li v' e vn cameri
no: net altro v'e vna vfeita K. per la quale fi pajfa alia camera L.
di piedi xxv. (fixxx.Della vfeita YL.s'entra nella loggia.Nelcapo
d'ejfa ci e la feala l.NelmeZfo della loggia v'e la fala M.. piedi xxv
larga 7 dr 0 toga lNi.Nelcapo dt ejfa v' e la camera N .di piedtxxv.
per vno lato^e di xxi.per I'altro. Nel altro capo della loggia v' e v-
nalimaca Q. per effajipajfii alia camera P. dipiedixxv .per qua-
dro 7 hauendoal fuo feruitio vn earner ino Qfdi piedi xn. exx. e
far a ammeTpgato. Vfcendo diquesh luoghi s' entra nella gran log-
gia R. piedtxxv. larga 7 (fi cim. longa. Se quell a fivorr a fare in
volt a di pietra 7 ne fequitera due cofe no belle: vna che la volt a far a
nana:cio e fchtacciata: taltra 7 che ci v on anno le chiauidiferro.
E pero io loderia fi metteffeno pel trauerfo traui armate di rouere ,
0 dilarice 7 fecondo la commodity delpaefe. Di quell a fi pa/fi nella
fala S. piedi xxx. larga 7 e lx . longa . In vn capo dt ejfa v' e l' antica-
mera T. piedi xxv .loga 7 e largo xx. Al feruitio di quefla e la came-
ra V .dipie di xn.exx.dclla quale per lo pajfaggio X. s' entra nella
camera Y. piedi xxx.longa 7 exxv .larga.Alvfcir della fala fi feen -
de nelgiardino 7 per la fcalaTL.alh lati della quale fono due bachette
da verdura:e fotto ejfa feala far a la porta principale per defender e
alii luoghi fotterranei: doue fir an 0 tutte l offtcine pel feruitio della
cafiyfi' Ifito lo comp or tar a. E per tutte le limache 7 e principalmete
per la feala l.fi potra feendere alii luoghi fotterranei. Da t altro lato
di qucHa cafi vi fono altrettati appartamenti: ma variati alquan
to. Li piedi con li quali c fatta quefla pianta fono nel cortile e ogni
... _ ... : . „ /> „ ^ ' J' ___
Omusqu^hic afFertur,ruri quidem
rede fttuabitur: fi tamen ea in ciui-
rate quoq;,infpaciofoquopia loco,
, vbi lumen vndiq; habere queat, eri
gatur,rede &:idfadum iri exiftima
to.Pr<gfupponiturprimo quodeaa-
trium quadrilaierum, in longitudi
nem faciei extenfum ante fe habeat.Ex hoc atrio,per
fealam quandam trilateramin tranfitum A. quinqua
ginta quatuorpedes longum, Sc ododecim pedes la-
tum, quinquepedibus afeendetur. Hoc ad dextrum
fuumlatus, primo antecubile B.viginti quinq; pedes
per quadrature obtinens,habebit.Deindc penes hoe
antecubile, per tranfitum C. in veftiarium-D. media-
num, &: duodecim pedes latum, longum verb quin-
decim,intrabitur. Ex hoc rurfus tertio in cameram E
amplam, quantum eft ilia prior, &: conclaue F. fimili-
termedianum, Sc quoad eius vacuum (nam ad caput
loco vno ledi locupletabitur ) duodecim pedes latu,
Sc fexdecim pedes longum fiet ingreftio. Iam ad alte-
rum latus atq} caput iplius veftibuli, minus ccenacu-
lum G. vigintiquinq; pedes latu, Sc triginta odo lon-
gum attolletur. Hoc iterumin vnofuoangulo cubi-
culum, inalteroautem exituK.annexum ftbi pofti-
debit. C^terum per hunc exitum K. tu in cubiculum
L. viginti quinq; pedulatitudine, Sc triginta pedum
longitudine terminatum,tum quoq; in ambulacrum
(quod ibidem extruetur)tranfmigrandum erit. Hoe
verb ad caput quidem fuum vnam fealam I.in medio
autem ccenaculumM. quod vigintiquinq5 pedes la-
tum, Sc quinquaginta fex pedes longufit, quodq; fi-
militcr ad caput fuuhabeatcubiculuN. cuius vnum
latus viginti quinq; pedes, alterum verb vnum fupra
viginti contineat, obtinebit. Ad alteru eiufdem am-
bulacri caput cochlea O. cbftituctur, itanimirumvt
per earn in cubileP. viginti quinq; pedibus perqua-
draturam definitum,&:paruum cubiculum Qunedix
num,ac duodecim pedes latum, longum verb vigin-
ti pedes pofiidentem, fit pertranfeundum. Exiturus
porro ex hifee omnibus declaratis locis inporticum
maioremR.viginti quinq; pedum latitudine, &: cen-
tramito da vn punto at altro e piedi vi.
turn quatuor pedum longitudinem expletemingrc-
dieris. Et nota, quod fihxc porticus teftudinemfortiatur, duplicem inde turpitudinem ei fecuturam efte. Primb
enim humilis nimium Sc deprefla exiftet: deinde verb quodferreis vedibus earn munire Sc colligare oportebit.
Quarevtvtrumq;vitiumilliadimatur,laudarem egoetrabibus roboreisautlariceis(pro commoditate nimirum
regionum)illius contignationem conficiendam efie. Infuper ex hac porticu poftea in ccenaculum S. triginta pe-
des latum, Sc fexaginta pedes longum intrabitur. In cuius quidem capite antecubili T. longo viginti quinq; pe-
des, lato verb viginti, conftituto,ac ad huius etiam vfum cubiculo V . duodecim pedum latitudinem,& viginti pe
dum longitudinem habenti,per tranfitum X.in cubiculum tandem Y. tranfibitur,eiufq; longitudo ad tri^inta pe
des,latitudo autem ad viginti quinq; extendetur.Hort 9 quoque fuum peculiarem habebit hocloco aditum.De-
feendetur enim in eum ex ipfo ccenaculo, gradibus litera Z. connotatis. Ad cuius latera duo fedilia e viridi aliq ua
arbufcula, vt puta buxo, aut my rto compada, conftituentur. Yerum aduerte hie portam principalem locorum
fubterraneorum, fub hac quidem hortifeala ex^dificatum iri, tamenrede N etiam per omnes alia*; cochlides &
praecipue per earn qu* vocali I. connotatur, fuas accefiiones habitura ilia efte. Ex hoc quidem, quoad hanc par-
tem huius xdiRci], ex altero fuo latere, quamuis aliquantum variatas, totidem tamen conlequetur etiam man-
fiones.Pedes quibush^epr^fensarea confedaeft,inatrio ipfofunt delineati.Ybiquidem,quodlibetfpacium
quod eft inter pundum Sc pundum, fexpedes in fe continere memineris. ^ r
V I I.
2 . 1 ?
r
22(T seb. serlii architect
Dellaparte dauanti della quarta caia Deanteriori facie domus > £r ichnographhpro-
al Cap. IIIL
A figura qui fotto dinota lafaccia
dauanti della pianta pajfata.Prima
ji monta piedi V . al piano di tut to I’c
dijicio : perche fotto efjo vi fono tut-
te l' off cine della cafia . Dal piano
della fcala fin ft to 7 primo architra
ue vijono piedi xx . Ejfio architrave, ilfiegio e la cor
nice fimd 3 altera piedi v.Dalla prima cornice fin
ft to l’ architrave fe condo vifono piedi XVI. Dare hi
traue,ilfiegio ela cornice del 3 or dine f condo f no in
altera piedi mi. Dalla feconda cornice, fin ft to’ l
ter’zo architrave, Jon piedi XI II . L architrave, il fie-
gio e la cornice fn piedi III. in altera. Sopra la cor-
nice fard ‘vn parapet to per nafeondere li tetti, take %-
•%a del quale fard V . piedi.La larghe^a della porta e
piedi viii. D altera fard piedi x v I . Md lapertu-
ra di legname fard fotto la fafeia: per che’lmezgo cir-
colo fardferrato. La larghe^a delle prime fine fire e
piedi vi. D altera piedi X 1 1 . Le feconde fine fire
fonlarghe piedi v. L altera loroe piedi xi.e piv:
per che lo fjorto della cornice rub a quel piede. Le ter
%e fine fire fono medefimamente larghe piedi y.mdfe
no in altera piedi mi. per la maggior lontanan^a,
eperlo fj?orto:per che tornano tvtte d’vna altera
alia fa debit a diflantia .
Le cinque figure fopra lafacciata s dppartengono
aejjafacciata. Quetta nelme^o fegnata A. dinota
la porta: lornato fuo e d 3 opera Rufhca , e cofi la porta
dilegnofrd d 3 opera R.uflica, per accopagnare la pi-
etra. La grata difipra nel me^o tondo fard diferro
ben forte: e fard anchor a ajetriata .
La fgnataB.fignifica^vna delle fine fire da baffo:
le quali fono pure Lop era Ruftica ornata.
La fegnata C. rapprefenta la fine fir a di me^o,
la quale epiu ornata dell 3 altre,per haver ilfiontiffi-
cio , e le menfole: e l 3 altre ejfer piv femplict.
LafegnataD. dinota la prima cornice,ilfegio e
t architrave: e del medefimo ordine fra la feconda.
Add l 3 or dine ter^ofegnato E. eper hr dine di fopra:
& e opera Compofita. Li piedi con li quali fonfatte
le cinque figure in forma maggior e>a fine che fiano
meglio intefefno al piede della porta.
xime aejignata.
Vbiedta figura faciem anteriorem a-
rear proxime declarator, perbelle no-
bis demonftrat. Prima in planum ardi-
ficij , propter ofheinas fubterraneas, y<
pedibus afeendetur. A planitie fealar
vfque adprimum epiftylium, viginti
pedes intercurrent. Et hoc quidem c-
pifty lium cum zophoro 6c coronide, a quinque pedibus
perficitur. Spacium quod eft inter primam hanc coroni-
dem &c fecundum epiftylium, fexdecim pedibus com-
metitur. Hoc verb epiftylium,zophoro 6c coronide
aftumptis, quatuor pedibus expletur. A coronice fecun-
da vfque ad tertium epiftylium, tredecim pedum altitu-
do intercedit: vbi quidem idem epiftylium ac zophorus
6c coronis, tribuspedibus terminantur.Fiet autem fupra
hanc vltimam coronidem pluteus, quinque pedes altus,
in eum finem, vt tedum ipfum cooperiatur, extrudus.
Infuper porte latitudoodo pedes, altitudo verb fexde-
cim pedes fortietunaperturaautevaluis ligneis claude
da, vfque ad fafeiam tantummodo protendetur. Semicir
cuius enim in fublimi ferro cancellatus exiftet.Latitudo
primarum feneftrarum fex pedes, altitudo duodecim.-fe
cundarumlatitudo quinque pedes, 6c altitudo, propter
prominentiam coronidis, amplius vndecim pedes: ter-
tiarum autem latitudo quidem quinque pedes, at altitu-
do, propter diftantiam 6c eminentiani ( vt fcilicet quoad
afpedumomnesarquales eftervideantur) duodecim pe-
des explebit.
Quinque figure quar fuper faciei imaginem funt dc-
pidar,eiufdem faciei nonnulla peculiaria membra de-
clarant. Ea quselitera A.denotatur,portar proportionem
proponit. Et ornamentum quidem huius pome ( quem-
admodum&ipfaianualignea) ex opereRuftico depro-
ptum efte conipicitur, vt lapides ipfos imitetur. Hemicy
clus autem ille fuperior ferreis cancellis bene occlufus,
6c vitro munitusefte debebit.
B. vnam ex iis feneftris refert,quar inferius funt con-
tour quarqj limiliter ex opere Ruftico funt accepts,
atque depromptse.
C. mediam feneftram reprarfentat: quar reliquis, pro-
pter faftigium &:menfulas,aIiquantoornatiorexiftit.
D. primi ordinis coronidem, zophorum 6c epifty-
lium commonftrat:& adhuius quidem rationem&: fe-'
cundi ordinis coronis ftatuetur.
E. tertij 6c vltimi ordinis coronidum eft deferiptio:
quar(vtvides) Compoftti generis erunt future.
Pedes denique quibushar quinque figure poftremse
menfurantur, 6c fecundum quos,maioris intelligentise
gratia, in maiori quantitate funt adduebr, fubtus portam
tibi deferipftmus.
>jp
LIBER VII.
12 /
lillMui '1
•0111111 n
- , TT:' r |- r ; r r nT mf| t |
*/ *
|
r
S E B. SERLII
Delia parte di dentro della quarta cafa
al Cap. 4.
cA frgur a qui fotto abaffo rapprefenta
la parte dt dentro net cortile , done fi ve-
de la fronte della loggia maggiore , e li ca -
piddle loggie dalh lati. Lalarghegga d’
vn arc 0 fra It pilaUri e piedi x 1 1 . Id al-
tegga fua e piedi xx. la fronte cf vn p Ha-
fir 0 e piedi in. md per li Uttfrono piedi v.
La lar ghegga della porta dimeggpe piedi vm .id alt egfia fua
e piediyLim . & e diminuita nellafommitd la quart a decima
parte , come dice Vitrumo della Doric a , e della Ionic a. La lar-
ghegfia de lie fine lire e piedi v. id alt egfa e piedi x . cofi le due
porticelle ne capi delle loggie fono dell isieffa grande'Tfia. L ’ ar
chitraue,fregio,e cornice fon piedi 1 1 1 1. cme'gfio cnalte'gga.
Dalla pnma cornice fin fotto /’ arc Intraue fecondo vifono pie-
di xv . Sopra la gran loggia vt far a vna fala: md cofr copiojd dt
lumi, chefermra per loggia. Ogni finellru e larga piedi mi. &
in alte'gga piedi x 1 1 . Fra le finefire grandi vi far anno del’ al-
tre minor i,fi per pin ornamento, fane be per agumentare la
luce. Sopra li capi delle loggie vi far anno le medefime porticel-
le. Jpuesio e quanto al' or dine fecondo. Li corniciamenti del
fecondo ordinefaranno dimmuiti la quartaparte delli primi.
La larghegga delle fine tire del’ or dine tergo e piedi v. Id alte'g-
ga loro far a piedi x 1 1. cbe per la longa dislan&a fimofirer an-
no didoppia altegfia. Varchitraue,ilfregio,e la cornice del ter
go ordinefaranno diminuiti dal fecondo la quartaparte. So-
pra la cornice far a il parapetto,per nafeondere li tetti. id alteg-
ga fua far a piedi v.
Le cinque figure, le qualifon fopra le cornici, fono membri
particolari appartenenti alia parte dauanti della medefima
difotto: e la porta nelmegfio fra li duepilaflrifrvede efrrejfa- . tertij ordinis quinque pedum latitudine, <$£ duodecim
mente ejfer quella fotto la loggia da bafroimd e in forma al- pedum alti.tudine terminantur: & fit vtelonginquo du-
plam ferine altitudinis fpeciem okendant. Epikylium,
zophorus&coronis quarta parte diminuanturalecun-
di ordinis coronidibus. Et tandem fuper hanc coroni-
dem, vt tedum abfeondatur, quinque pedibus termina*
tus pluteus extruetur.
Figure quinque fupra coronidcs delineate, membra
qua’dam funt particularia, qua ad anteriorem partem x-
dificij modo demonkrati pertinent. Porta inter duas pi-
las depicta, earn portamvideturexprimere,quamhabet
ipfaporticus inferior. Ek autem ea vna cum pilis eiufde
porticus,inmaiori quantitate ideo in medium allata, vt
eiusfymmetrise tanto rediusagnofeantur. Vnaearum
• > ^ fenekrarum,qu.xetiam dclineatae funt,primis iisfenc-
kris quae funt fub porticu, altera autemrertioordini inferuit. Tres coronides trium ordinum facie bus ita a c-
commodantur , vt prima quidem maior, quatuor pedibus & medio dimetita,primo ordini : fecunda, quarta
parte minorprima, fecundo: tertiavero, kmiliter quarta parte minor fecunda, ter tio cedere debeat. Obfer-
ua tamen , coronidem hanc vltimam, propter mutulos zophoro inharrentes, Compofiti generis eke: neque
futurum id ek inornate. Nam propter dikantiam vnius membri ab altero, epikylij nimiruma zophoro,3£ zo~
phori acoronide, vnum plane membrum omnia triaapparebunt,magna videlicet quaidamcoronis.
ARCHITECT,
De interior ibus part thus emfdem dermis equate
to loco delineate.
Igurahic inferius allata, partem inter!*
orem cauaedij nobis , potifTimiim verb
frontem porticusmaioris,&: capita ad
:aterapofitarum porticuum proponit.
Arcus inter pilasconkituti latitudo du-
odecim pedes, altitudo autern viginti
akequitur. Frontes pilarum tribus pe-
dibus, latera autem quinque pedibus menfurantur. Por-
tx media; latitudo odo pedes, at altitudo tredecim pe-
des occupatiita tame, vt(fecundum Yitruuij dodrinam
de Doricis & Ionicis portis traditam) in fummita'te fua
quartadecima parte diminuatur. Latitudo fenekrarum
in quinque pedes, altitudo verb in decern pedes exten-
ditur: kc&duo okiola ad capita porticuum adiacentia
eandem menfuram obtinent. Epikylium,zophorus &
coronis, quatuor pedibus & dimidio definiuntur. A pri-
ma coronide vfque ad fecundum epikylium,quindecim
pedes interponuntur. Habet autem maior ilia porticus
fupra fe ccenaculum vnum grande: quod, quoniam lumi
nofum valdeek,ambulacri vicem prtekabit. Quadibet
illius fenekra maior fex pedum latitudinc, & duodecim
pedum altitudine terminatur. Dico maior fenekra, quia
minor femperinterferitur inter duas maiores fenekras,
&hoc quidem turn maioris ornament*, turn etiam ma-
iorislucisgratia. Porro inverticibus capitum porticuu,
kue ambulacrorum,cadem eriguntur okiola,quar in-
ferius in primo ordine. Coronides verb huius fecun-
di ordinis ,quarta parte minores funt illis inferioribus.
Ethxc quoad primum & fecundum ordinem. Fenekra
quanto maggioreper che fra meglio intefa . £ cofr li pilafln del
la loggia. Le due finefire dalli latfvna fi e per le prime fineil re
fotto la loggia, l ultra ferue per le finefire del ordine tergo. Li
tre corniciamenti feruono per li tre or dim della facciata. ilpri
mo in forma maggiore ferue per l ordine pnmo,di che laltcfr
\a deltutto e piedi nil .emeTfip: Id altro minor ediminuitoaa
quello la quarta partefeper l' ordine fecondo. id altro minor e
diminuito dal fecondo la quarta partefrard per l ordine tergo:
it quale fard d’ opera bafrarda, efiendo hmodiglioni nelfregio:
e quell 0 riufcird bene, per la longa diHanga: che litre mem-
bri, cio e l’ architraue, ilfregio,e la cor nice, fi dimofrreranno
vn cormcione.
nr
Igggg
wmmm
l i i ^ _ I
^ ggyggsygsg
IW
^ I
»■
»S
luunmml
* 3 0 S E B. S E R L I I
D’vnacafanobile per fare alia villa numeroy.
prefinte cafe fi potra fare in ogmluogo pur ch
ella fto ifo Lit a, per che da tutti le bands fi prende
^ ^ * uce ' ^ fi a ^ a ‘vtttd fi hauera da fare,fi pre -
. ^fifftfi t^feppone dauanti la cafttvn cor tile per ognilato
quanto e longa la faccia della cafe: dr anche fee alh lati della ca-
fe ci far anno dot giardinettifegreti cintt dt mura , of off larghi
e profondi, la cafa hauera pin hello afeetto , e £ habit ationi dalli
lati go dr anno della veduta di quei giardini. D al piano dun if
del cor tile fi montera al piano di tutta la cafe, per vna fc ala da
tre lati: dalli latifi fehra per vna fee ala piana da caualli , e da-
uanti per vna feala a gradifi montera agiat ament eat altera
di piedi v. done e la porta principal della cafe , drento la quale
far a vn andito xv. piedi largo, e xxx vr. longoialato al quale v
e vna anticamera di piedi xxvn.per vn lato, e doi piedi meno
per l altro: dr efegnata B . A lato ad ejfii v ’e vna cappella nton
da: ll diametro fuo e piedi x v 1 1 1 . dr efegnata C. Doppo b anti-
camera v’ e la camera D . di piedi xxvi i. per vn lato, e dot pie-
di meno per l altro. Nel meZgp del andito vi fono doimcchii.
It quali non fonfuori di pro polite#, per cio che in ciafcuno vi ca -
piranno comma damente fei per fine feng^a imp e dire chipajfe:
neper quefio la muragliafard men forte. Neb alt ro angolo det
andito v evn camerino pelporiero: dr alvfcire del andito s'
entra in vna loggia Y..piedix. larga,la quale circonda vn cor-
tile ouale piedi l. largo, e longo l x v i i. Li pilaslri delle loggie
fono in fronte piedi m.e per fianco piedi im.e tnegfo. Nel
me'Tfp della loggia daldeiiro lato v e vna fa la Y. piedi x x v.
larga, ef’xxxxvm. longa: che ha in vndecapi vna camera
G.di piedi xxv.e xxvi I. Dal altro capo v e vn altra della me-
defima mifura,fegnata H. Ritornando nella loggia , e pajfan -
do piii oltrafitruoua vn paffagio fegnato I. del quale s entra in
vna loggia YL.piedi xx. larga, e longa piedi lxxvi. che ha dalli
capi due camere L. N. di piedi xxuu.per quadro ciafcuna. E
poi in ejfaloggiavna camera di forma ritondafegnata IsA.di
piedi xxi in . per diametro: nella quale e fuori del circolo lapo-
fla delletto , e del fuoco: dr e alferuitio fuo vn camerino di pie -
dix.exiu.Euui dal altro lato vn altra camera fegnata O. di
forma ottogona , con la pofia delletto / d vn lettucio. ll fuo di-
ametro e piedi xxu.dre alferuitio fuo vn camerino di piedix.
e xiii. Venendo in qua dal altro lato per la loggia, nel mefgo
di effecievnafeleita fegnataV .piedixxnu. larga,e xxx.
longa: che ha in vn de lati vna camera fegnata Gfdi piedi
xxn ii. per quadro :al feruitio di quetta evn camerino piedi
xi. largo,exx. longo: il quale far a ammegato. Dal altro lato
della filet t a v e vna camera R. di piedi xxuu.per quadro,
drhaalfuo feruitio vn camerino dipiedix i. exx.efaraam-
megato: ma v eancoravnpiccolo camerino dipiediv i.eix.
e vn altro maggiore piedi x 1 1. largo, exx. longo: U quali fi
ammegaranno. Venendo piu qua v e la feala prmcipale fegha-
taS. ll diametro fuo e piedixm. done la larghegga del mon-
tare viene a efficre v i .piedi: e per effafifeende alle Hange fitter
ranee: doue far anno cantine , cucine , tinelli,faluarbbe, difee fe,
ft age da legne, dr in fomma tutte le feruitupel bifigno della ca-
fa. Angi^ vifipotra far Halle, face ndo la fee fa della limac a do Ice
Cr piana.Per la limacafintorna nel andito douefitruoua al
entrar della porta l anticamera T. di piedi xxv.per ciafcun la
to.Dipoi v e la camera fegnata V. dellamedefimamifura. E
quefto far a bafteuole quanto alia pi at a, laquale e qua dauanti.
iSJTs :
ARCHITECT
De domo quadam magmfica run adificanda. Cap. V.
* ^ Omusqua demonftraturi fumus,in quolibet
^loco fatis bene fituari poterit, modo in inftr-
ham extruiqueat, vt vndecuqj luce excipiat.
>Quod fi illam ruri extruas,tunc prasfupponi-
' tur,quod ea ante fe atrium tat£ amplitudinis
habeat, quanta eft longitudo fuse faciei. Prqterea ft ilia ad
fualatera duos fccretiores hortos,qui vel murovel lata a-
liqua& profunda foffa circundentur,obtineat: fietvtta
to pulchriorem afpe&um fit ea nobis oftefura,&: vt habi-
tationes quoq5 adlatera polity tanto gratiores ab amoeni
tatis eorundem hortorum afpe&u efficiantur. A planitie
igituratrij in planitiemipftus domus per feala trilateram
afeendetur, itanimiru vt a lateribus quidem fuis per pla-
nam fcalam,fine gradibus 3 &: equis peruiam, a parte verd;
anteriori, aliquarito fublimius per gradus,ad y. pedu aid-
tudinemftt confcedendum.Etinfine quide huius fcaise
portam principalemconftituedo,primumintranfttu iy.
pedes latum, & 3 6. pedes logum intrabitur.Deinde ad la-
tus huius antecubilc B.cuius vnu latus impedes, alterum
verozy.cotincat(quodqjftbifaccllumrotundumC.i8.pe.
du diametro mefuratum annexu habeat) attolletur. Poft
illudantccubile,cubiculumD. cuius vnu latus 2.7. pedib. ;
alterum autem ly.dcfiniatur, efto. In medio tranfttu duse
fcaphse,quseabfqj tranfeuntiu impedimento, & abfq5 eo
quod muro e firmitate aliquiddecedat, fenas in fe perfo-
nas capiant,extruentur. Ad alteru eiufdem trafttus angu-
lu,cubiculu vnu ad oftiarii vfum,extruetur. Extra eunde
tranfttUjinambulacruE. 10. pedes latu, &: quod caua^diu
ouale L.yo.pedeslatum,longumverb (Sj.circumambiat,
intrabitur. Huius ambulacri pilaru frdtes 3. pedib. latera
aute 4. pedib. Sc dimidio metietur.Infuper in fui medio,a
dextro latere ccenaculuF.2y.pedumlatitudine, &longi-
tudine48. pedem pates, fortietur. Athocccenaculumin
vno quidem fuo capitecubiculumG.iy.pedulatitudinc,
& zy.longitudine circumfcriptu, in altero verb aliud cu-
bile H.eiufdemproportionis cuius eft ilia altera, alfeque
tur. Cseterum redeundo in ipfumambulacru, &; vlterius
proficifcedo in ilia eft tande trafttus I. e quo dum in aliud
ambulacrum K. (quod 20. pedum latitudine, &: 7^. pedu
longitudine conftat)ingrediendum eritrhabebit etiam
ca ad fua capita duo cubicula L. &: N. 24. pedib. per qua-
draturam cpmmenfa.Item ad vnum latus cubiculum ro-
tundseformse M. 24. pedum diametrumftbi vendicans,
ac locum le6ti &c foci extra fuum circulum poft!dens,par
uoqj cubiculo in decempedalcm latitudinem, &: 13. pe-
dum longitudinem extenfo, locupletatum : ad alterum
verb latus cubiculumobtogonumO.locurn infe maio-*
ris & minoris Iedi,ac 22. pedum diametrum obtinens,
atque cubiculum minus, latum 10. pedes, longum autem
13. pedes confccutum. Porro perprimum illud ambula-
crum verfus hanc partem veniendo,ad alterum fuum la-
tus in medio minus coenaculumP. 24.pedes latum, &30. ,
longum exsedificabitur.Huic verb ftmiliter ad vnum fuu
latus, cubiculu 0^4. pedes perquadratura fortitum,&
cellula i,mediana u.pedes lata,&: 2o.pedeslonga exotna
tu,adiungetur:ad alteru verb cubiculum R.24.pede5per
quadraturacople(ftes,& paruu cubile medianu, u.pedes
latum, &: 2o.pedes longu,ad vfum fuu tenens.Item 2. alia
mediana cubicula, i.minus 6 . pedes latu, &:s>.pedeslongum:alteru autem maius u.pedes latu, &:2o.longumannc
bletur. Primo enim vlterius, verfus hanc partem veniendo, feala 1. principalis S.iy.pedum diametro , Sc 6 . latitudi-
ne dimefa,per qua in loca fubterranca,vt in cellas vinarias,culinas, penuaria,famuloru ccenacula,lignorum loca,
ac alias officinas defeedendum erit,erigatur.Quin &fequile quoq5 ibi coftrui poterit, ft cochlididefcenfus facilis
fine gradibus, equis peruius extruatur.Et per han c quide cochleam iterum in tranfitum redeuti portamq^ ingre-
dienti,antecubileT. zg pedes per latera petensfefeofteret. Ac tandem cubile etiam V. eiufdem dimenfionR cx-
truetur.Ethsec hadenus de huius xdiftcij ichnographia,quam hicdeftgnatam ante oculos tibi proponimus.
S EB, SERL1I
Delkfacciata della quinta cafa
al numero 5.
Gli edificij che fifanno dentro delta, cit -
p-vr ta, mafiimamente ne luoghi no bilifi con -
fW uiene offer uare vna certe maelia honor a-
■ t $ ta, con ornamentigraui e modelh,ficon-
do pcroilgrado del padrone di effia fabric
v. ~ ca. CAta in que gli chefif anno alia villa ,
Q p ur m ji^ cltt ^ ne luoghi aperti, ftp no
CS
A K C H I T Jb C T.
Dc facie clomus & arc# Jr oxime d.e-
claratee .
Ediftciis, qu£ intra ciuitatem, Sc prefer tint
quae in nobilioribus locis funt extruenda,
certa Temper maieftas, ornametis grauibus
Sc modcftis, pro gradu nimirum lieri aedifi-
cantis condecorata,eft attribueda. At qui in villis,vel ve-
rb in ciuitatib 9 etia quum ipfi fitus aperti Sc fpaciofi funt,
a^dificare inftituit,re£te ftbi licentiam aliquam accipete
potent, dummodo paritatem, lymmetriam proportio-
nemq; membrorudiligenter obleruafteiudicetur. Qu.a-
obrem,Le£tores benigniflimi, n olo hoc loco pilarum il-
lam combinationem Sc ftngularitatem,difcordiam&: ali-
quam inelegantem Sc turpem nobis vllo pabfo videri.Di
ftributioenim ilia feneftrarum, quxvtilitatibusmanfio-
num accommodata exiftit, hancconcordantem dilcor-
diam pertulit ac requifiuerit. Pratterca non eft etia quod
miremini,eleuationem illam,qux fupra te&um videtur,
ficconfe&amefte. Tales quippe res ruri& in locis cam-
peftribuSjpraefertimalongo bene Temper apparent, be-
ne q; cedere confueuerunt. Sunt etiam loco turris cuiuf-
piam,per quam campus vndiq, hominibus patere poftit,
Turricula etiam ifta,prxter ipfam pyramidem, quse te-
dumconficit, ad nonaginta Tex pedum altitudinem co-
fcendit. Ita neq, illudmiru vobis videri debet, quodhac
eandem domum, quantumuis eafuas offtcinas Tub terra
habeat,triplicatum ordinem obtinu. (Te oportuit.Quum
enim ilia facie latamatqjaltamfortita fit, nift sequalis ra-
tio latitudinis& altitudinisferuata fuiftet, proculdubio
perhumilitatemiliamduorumordinum inconuenicns,
quoddam Sc inelegantiafequi debuiflet. V erum ad men-
furarumdeclarationem tandem accedamus.Primo pro-
pter ofticinas fubterraneas, adplanitiem domus ad mini
mum j. pedibus afcendetur. A qua planitie vfque ad pri-
mum epiftylium 24. pedes intercedcnt. Epiftylium, zo-
phorus&: coronisquinquepedalesexiftent. Abhac co-
ronide vfque ad fecundum epiftylium 16. pedes Sc dimi-
dius interponentur.EpiftyliUjZophorus Sc co ronis quar-
ta parte minorem altitudinem To rtienturprioribus.’ Ab
hac fecundi ordinis coronide vfq; ad tertium epiftylium
tredecimpedesefterentur:&ftmiliterhicquoqueipfum
epiftylium &zophorus atquecoronis,quarta parte mi-
norem altitudinem aftequenturillis fecundis. Hie fupra
coronicem pluteus quinque pedes ad minimum altus,
qui ipfum tedtum cooperiat, erigetur. Itemin medio e-
iufdem faciei & coronidis eleuatio quasda, turris inftar,
quindecim pedes alta,epiftylio,zophoro Sc coronice ex-
ceptis(qua: quarta parte funt minorestertii ordinis coro
nicibusjconftituetur. Suprahanc verb, prater coopertu
ram, turricula odtipedalis extruetur. Hsec fuum te&um
pyramidale e tribus acquis lateribus conftans habebit. Et
hoc ha&enus, quo ad altitudines huius tedificij.Iam por-
tae latitudo nouempedalis,altitudo autem duplo maior
exiftet. Frontes columnarum tribus pedibus terminabuntur. Feneftra autem fex pedes lara, Sc duodecim pedes
alraerunt.Infuper feneftra fecundi ordinis in eandem quidemlatitudinem,fed(propterdiftantiam)intredecim
pedum altitudinem excurrent: at columnarum frontes quarta parte minores reddentur inferiorum frontibus.
Praterea,quoniam prominentia coronidis duos nobis pedes ab altitudine feneftrarum tertij ordinis adimit,CiS
in quatuordecim pedes protrahi debebunt. Frontes autem columnarum hoc loco exiftentium, quarta parte mi-
nores efficientur fecundi ordinis columnaru frontibus. Denique minoresillsefeneftra, qira fupra maiores col-
locantur, vel medianis inferuient ftruduris, vel(ft medianis carebimus) manftones ipfas lucidiores reddent. Me-
furas quas fortaflls non diximus, fupplebunt pedes Tub ipfa facie deftgnati.
ben pigliar qualche licenTa : ma ojferuar ftmpre parita,
proportione in tutte le cofe. Ne vi paia difeordia, benigni Let -
tori,di queipilallri binatfedi que gli foli, percio ch e la corn-
par titione delle fine lire , accompagnate e disiribuite alia com-
modity dclle stance di dentro , ha comport ato quell a difcor-
dia concordante. Ne vi maranigliate di quella eleuation di
meTfto fiopra 7 tetto , percio che cotai cofe riefcono bene alia
carnpagna , mafiimamente dilontano : eft ferueno per tones
da fioprireilpaefe: per che iltorricinofi truoua alto da terra
piedi l x x x x v 1 . fenTft la pir amide fua , che e la copertura.
Ne anchevidouete marauigliare chequeltafabrica fiaa tre
ordini y ejfendo mafiimamente tutte le officine fiotto terra ; che
quell 0 non e JenZa ragioneiper che ejfendo la faccia cofi larga y
ella farebbenana , hauendo doe ordinifolamente. CMavegni-
amo hora aide mi fire. Montafi primier ament e al piano di tut -
ta la cafa piedi cinque per lomeno: percio che(comese detto)
tutte le officine far anno fotto quell 0 piano: dalqualfin fotto 7
primo architraue y e piedi x x 1 1 1 1 . Ll architraue,ficgio es
cornice fin piedi cinque. Da effia cornice fin al ft condo archi-
traueve piedi xvi. eme 7 ftJo.il architrauefiregio e cornices „
delfecondoordine e diminuito dal primo la quarta parted.
Da effia cornice fin fotto larchitraue terfi vi fono piedi x 1 1 1.
Et ejfo architraue fiegio e cornice Jon diminuiti dal fecondo
la quarta parte. Sopra la cornice Jar a vn parapetto per nafi ■
condere le coperture non meno di piedi cinque in altelfta. Nel
meTfto della faccia fopra ivltima cornice (lira vna eleuatione
a mod 0 di tor re di piedi x v . in altezftafienja l' architraue s 7
fiegio e cornice : el tut to far a la quarta parte minor e di quei
delordineterfi. Sopra di quella, oltra la copertura, far a vn
torricino din hi. piedi in alteftftaicft hauera la fua copertu-
ra, come vna pir amide dvn tnangolo d'eguali lati. Jpuello
e quanto allalteTfta. Ritorniamo hora da baffb a dir della por-
ta, dellefinelire, e delle colonne. L’apertura della porta e piedi
1 x. larga, e duelargheTfta e lalteZfte fua. Le colonne fono in
frontepiedi 1 1 1 . Lefinelire fon larghcm. piedi, e xri. in al-
telfta. Lefinelire del ’ ordine fecondo fin della medefima lar-
gheTfta: ma di piedi x 1 1 1 . in alteTfta per la longa dilianga.
Le colonne fiarano in fiote la quartaparte minor 1 delle prime*
Le finellre del ordine terZpfarano in alteTfta piedi xuu.per
che lo fiorto della cornice ne rub a quei due piedi:e le colonne fa
ranno infi~otela quarta parte meno delleficode. Lefinefirelle
fopra le grafinefirefono par dar luce alii meTftati e done nb fa-
rano meTftati elle augment er anno la luce allefian\e. E fe altre
mifure far anno for date, li piedi fotto la facciata fuppliranno.
L I B E R V I I.
*33
2 34 SEB. $ E R L I I
Dellaparte di denrro della quintacafa^
del cortile ouale.
ARCHITECT.
De interna conflr u Atone atrij ouati eiufidem
domus quint#.
A figura qui abafio dinota la parte
1 di detro della quinta cafiaicio e del
cortile ouale, con le fue loggie intor-
no: ilqual cortile fidimoflra per la
longa, come s eglifiofie fegato per
meTggo. Della lon^be^a, & lar-
ghcg^a Jua s e detto nella pianta: ma diremo bora del
le alte^ge, & anchedelle largbe^e nel primo arco ,
per ejjere infiaccia , e cofi della porta , e delle fine fire di
mexAp:par cbe di tut tel altrepartifiperdela mifiu-
ra, per ejjere inificorcio. Diremo dunq ; del arco di
me^XP,il quale fir a li doi pilaflri e piedi X.in largbe ^
■ga & l alt ezgga Jua e duplicata alia targhezpga. Ciafi
cu pilaftro e infiote piedi in ./ per fiaco e piedi mi . 11
fuc capitello e per la metddelagrofiezgga del pilaflro,
cbe e vn’ piede e me^go. La baje ealta vn piede. La
porticella di meTggo e piedi 1 1 1 1 . larga,e due tanto in
altera: e cofifionoledue dalli capi. Le fine fire dalli
lati fiono della medefima largbe’g^a: e fiono vn piede
piu in altera : md fiono fimucciate allindiu difipra, e
di fotto. L e fine fir elle cbe vi fiono fipra,daranno luce
ad alcuni mcgati : e la Jneflra fipra la porta da luce
at anditoigli occb'ij dan luce almegato fipra l andito.
Sopra a quefle loggie fi potrianofiare le fipra loggie : e
Jopra lefieconde loggie fiaruipoi il terra^gojcoperto 3
mdfiaria maggiorjjefi, & il cortile fir ia piu oficuro,
& ancbe le flange delfiecondo fiolaio fiariano malen -
coniche: per la qual cofia bofiatto il terra^o fipra le
prime loggie: md deuefifiar pendente, e di buomfiima
flruttura. Da li fotto archi alia Jommitd del parapet-
to vi fiono piedi v i .Le porticelle , ele fine fir ejono co-
me quelle dabafio. Dalpiano delterrag^ofin Jot to l
arcbitraue Jono piedi XX. cbe Jard laltegga di tutte
le flange principals e lemediocri & le pic coles 3 am -
m e^ar anno. 11 fie condo arcbitraue, ilfiegio, e la cor-
nice Jar anno alti la quart a parte meno delhprimi cor -
niciamenti. Dalla Jeconda cornice fin fotto 1 arcbitra
ue ter^o, fiono piedi x i i.&efio arcbitraue, fiegio, e
cornice fiaranno la quart a parte meno del or dine Je-
condo: fipra la qual cornice Jard il parapet to cbe nafi
conde le coper ture: L altera del quale fiapiedi V.
per lo meno.Le fine fire del or dene ter^o fionlarghe pi
edi mi. L altera loro Jard piedi ix.
Tgura qua; hie adducitur, causedium o*
uatiim domus &ichnographise prsece-
dentis, eiufcp porticus quas circa fe ha-
,bet,fecudu longitudine nobis itarepr^
fentat, ac fi illud in duas sequales partes
diirecatumexifteret.Etdelongitudine
quidem latitudinecp illius in expliCati-
one areadamlocuti fiiimus: nuede altitftdinibus tan tin
modo, ac de primi arcus latitudine(cbqubdper facie fc
nobis oftendit)deq5 porta &feneftris medijs verba faci-
amus. Rcliquarum autemporticuum menfura;, eo quia
per feiographia ofIeduntur,menfuras omittimus. Arcus
itaqj medius hujuicecau^dij feuportic 9 , inter duas illas
pilasconftitutus, iOi pedum latitudine &altitudine ter-
minantur, 8c duplicata latitudinis fua; pro portion e in al-
tum euehitur. Pilarum frotes tribuspedibus, lateraaute
quatuor pedibus contincntur. Capitula earundem pila-
rum, medietate craflitudinjs, qua; vnum pedem&dimi*
dium cfficit: bales verb vno pede terminantur.Oftiolum
medium 4. pedum latitudinem, duplam verb altitudine
o btinet.Ea quoque qua; ad capita collocantur,hanc ean*
dem ra tionem imitatur. F eneftra; laterales ciufdem hint
latitudinis. altitudo tamen earum vno pedemaioreffici-
tur.itanimirum,vt e^nihilominus taminferius, quam e
tiam lupeiius,adlucem re£tius capiendam decliui ratio *
ne cauentur.Feneftella;illa;minoresmedianas conftru*
blionesilluminant.Sicbeillafeneftraquseianu^ruperad
ditur,tralitumilluftrat. At oculiquipaulofuperiuspro-
minent,mcdiano illi cubiculo,quod (upra trafitum con-
ftrudtu eft, lucem pr^bent. Ia hiiceporticibus alia quo-
que ambulacra, iuprahas iecundas hibdiale pauimen-
tum, (eu hypodromis aliquafuperftrui poterit: id tamen
fine maximis fumptibus, & fine obfeuritate Tecud^ con-
tignationis haudquaquam efEcietur. Quare ego, vt hxc
omnia euitarentur,fupra primas illas porticus ftatim hy-
pearomemfuperaddedam exiflimaui.Etaduerte,qubd
earn pendent ;m,& bene pauimentatam efleoportebit:
alias enim aquaru defeefib 9 & fimilib 9 alijs teporu injuri-
iirefiflere minime poflet. Ab arcub 9 inferioribus ad piu-
teifaftigium 6. pedes numerantunatoftiola &feneflrx
primi ordinis rationemimitantur. A planitie hujus hypo
diomis vfq5 ad epiftylium flint 20. pedes. Ethscc quidem
erit omnium maiorum manfionum altitudo; mediocres
enim parux mediana; conftrudionis cxiftunt. Epifly-
Jium, zophorus, & coronis fecundi ordinis,quartapartc
deprediores funtprimis coronidibus. A Tecundacoroni
de vfqjad tertium epiftylium, 12. pedes interponuntur.
Ethocepifl:ylium,cumzophoro,&:coronide,quartapar
te hunt minorcs fecundi ordinis coronidibus. Superflru-
eturautemfuper hancvltimam coronidem pluteus,ad
minimumin y.pedum altitudinemprodubtus, qui ipfanj
operturam iedificij pnecedat atqjabfcondat.Deniqi fe-
neftra; hujus tertij ordinis 4. pedum latitudine, 8c 5. pe-
dum altitudine exigent.
Gg ij
S E B. S E R L I I ARCHITECT.
arte didictro della quin- ; De goflerion parte eiufdem i
ta
ra
A figura Gjui abajfo , rapprefenta la
parte di dietro della quinta cafa , la
quale e alt a dalgiardino come quel-
la dinan^i al cor tile, alia quale al-
te^Xafimonta per una fcala tonda
la met a difuori nel c or tile 3 e la me-
ta di dentro, d vn laflrigato intorno 7 quale vi fono li
parapettia balauflirma no fi veggono nella figura, per
non imp e dire la loggia: la quale e alt a dalgiardino pi -
edi v . La larghezx a d ,r{J ri arco e piedi xi.e me^o.
L' altera e piedi xv in. La font e d ,r un 3 pilaftro e
piedi II 1 1. 11 comb di mexx° l’ arco e piediun.in al -
texx a : chefino piedi xxi I. e quefla e t altexx a della
loggia. Larchitraue, iljregio e la cornice fono piedi v
in alt e^xa.D alia cornice fin ft to 'If condo architra-
ve fono piedi X VI I. L' drchitraue ffiegio e cornice f-
no minori delprimo or dine la quarta parte. Dalla fe-
conda cornice fin ftto larchitraue teffio *vi fono pie-
di xii. Ilqual architraue cod fiegio e cornice ,f no
minori delfcodo la quarta parte. Sopra la cornice per
nafcondere iltettofardun par ap et to. D altera del
quale e piedi v. Sotto la loggia v e una porta helme %-
fo piedi v. larga, e due larghc 7 X e c l altera fa,
Dalh lati vifino due porticelle piedi m. larghe,e v I .
alte. Le quattro fine fire dalli lati ciafcuna e larga pie-
diV.Lr alta xn. Le fine fire del or dine f condo fi no
dellamedefimamifra. Quelle del or dine teygo fino
•vnpiedemancoinalte’gxa. : \t'
L e cinque figure fipra la cafa fono membri part'ico
lari appartenentia ejfafaccia. La grima f gnat a A.
feme per lor dine primo. La feconda fegnata B feme
per 1 ornatnento delle fine fire del or dine fe condo: md
fa ran poi variate, come dinotano le piu pic cole nella
faccia. La figura ter^aeper 1 or namento della porta
di mexX°ftto la loggia: & e fegnata C.
La figura fegnata D ferue per una dell eporticelle
fotto la loggia.
Li corniciamentifegnati E.fenquelh del ordine
fe condo. Quelli del ordine terfofard bene che fiano d’
opera C ompofita,diminuiti da quejii la quart a parte.
Mago hie allata partem pofteriorem
domus quint^ nobis refert.Ea(quem~
admodum & anterior) ab ipfo fiorto
in altum attollitur. Afcenditur autem
in earn per fealam q uandam rotunda,
cuius medietas in cauxdio, medietas
verb fuperius in pauimento circum- '
circa, pluteo ex coiumellis cofed o extrui debet.Pluteus
Verb in pr^fenti figura non deferibitur, ne ratio ipfius am
bulacri aliquo modo impediretur. Hoc verb ambulacru
5- pedes ab borto in fublime exurgit. Latitudinem vnius
arcus 11. pedes & dimidius, at altitudinem 18. pedes com
prehendunt.Fronti cuiliflibet pilx 4. pedes afcribuntur.
Cuneo in medio Conftitiito 4. pedum altitudo tribuitur:
atq5 adeo fictota vnius arcus altitudo in 11. pedes effer-
tur. Et hare quidem eft ipfius ambulacri cleuatio.Epifty-
lium,zopborus&:coronisy. pedum altitudinem fibiven
dicant. Ab hac coronide vfque ad fecundum epiftybum
17. pedes in altum educutur.Hic rurfum epiftylij,zopbo-
ri & coronidis altitudo, quarta parte decrefcit aprimisco
ronidibus.C^terum ab hac fecunda coronide ad tertium
vfque epiftybum 11. pedes interferuntur,ipfumq5 epifty-
liurn cumfuo zopboro & coronide, fimili ter quarta par-
te diminuitur a fecundis coronidibus.Supra coronicem,
vt tectum foras appareat,pluteusinj. pedum altitudine
product 9 exiftit.Sub ambulacro verb ianuain medio po-
fita, 5. pedum latitudinem, & 10. pedum altitudinem c5-
fequitur. AtduarilLvminores, quaradlaterabuiusmaio-
ris adiungentur, 3. pedum latitudine& 6 . pedum altitu-
dine terminantur. Infuperfeneltrsc, qu^adlaterahuiuf-
ce partis applicantur, p pedum latitudine,& ir.pedum
altitudine finiuntur.Sic &fecundi ordinis feneftrsebanc
eandem proportionem adsequant.Illa: autem qux in ter- '
tio ordine fitx funt, 1. pedediminuenturinalittudine:
Quinque figure fupra maiorem defignatx, membra
funt quxdam particularia, ad banc eandem faciem per-
tinentia. Prima, quas vocaJi A. connotatur, priino or-
dini feruit. Secunda,qux litera B. defignatur,exem-
plum eft ornamenti fcneflrarum fecundi ordinis: quarta
men ornamenta { vt in minoribus ipfius faciei imagini—
bus denotatur) variata ab inuicem efie debebpnt.
Tertia, quar liteia C. fignificatur, ornamenta portx
mediae fub ambulacro conftitutse nobis refert.
Quarta, qine litera D. commonflratur, oftiolo fube-
odem ambulacroiituato inferuit.
Litera demumE. coronides fecundi ordinis demon- ...
flrat. Rede autem fadum erit, fi tertii ordinis coronides
cx Compofito genere defumantur,& quartaparte ab bis
fecundi ordinis coronidibus diminuantur.
x 3 S SEB. SERLII ARCHITECT
Demembriparticolari appartenenti al- Deahjs quibufdam particular ibusmemWti
la quinta caia. eiufdem quinta: domus.
Imembri part ico lari , che f
ajeggono qua dauanti, s y ap-
partengono allafaccia della
quinta cap. La colonnafeg -
nataA.ferue per <vna delle co
lonne plane, chefinoin efafaccia: cio e deb
ordme primo cofill capitello fegnato jS. il
free to Qela cornice c D.fion tutti membn del
primo or dine* Li cormciamenti fie gnat i £<
fono per t or dine fe condo. Lie or me lament i
Jegnati F.Jdno per 1 or dine ter^o.La bafi,e y l
capitellofegnati (f.fino per le colonne det or
dinefecondo.
La porta fegnata H.firue per la porta
principale.La fine fir a fegnata I. e per le pri-
me fneftre da bafo: e & efpr a la fua fine-
ftrella baflarda: Li quail membrifino pro
portionatnmentefatti con h piedi che f <veg
gono qui ala/to alia colonna,la quale di nuo-
uo breuamente diro le mifure. Sllae dipiedd
III . in larghez^z^a, e alta piedi XXIII I. con
la bap, e y l capitello . L y arc hitraue, il fregio ,
e la cornice fono VI. piedi in alt e 2626a: e cofi
trouarette gt alt n membri proportionally
€ conformi alia defer it t tone della faccia.
Embra, qua: hie delcripta ccrms*
ad faciei eiulde quinta: domus ex-
trudionemfpedlare feito,
Coiumna A. vnam ex ijs planis
colunis proponit, qua: lunt in pri-
mo ordinc*
Sic capitulum quoq; B.zopftorus C. Sccoro-
nis D.eidem primo ordiniinlemiunt.
Coronides E. fecundo ordini, coronides verb
F.tertio ordini imputantur.
Bales 6 c capitula G. flint fecudi ordinis colum-
narum.
Porta H. portam principalem tedificij repr£-
fentat.
Feneftraautem I.primarum feneftraruminfe-
rius conftruftarum eft index. Ea( vt videsj fene-
ftellam quoq; luam compofitana, lupra ledeno-
tatamhabet.
Ethxc quidem membra recenfita^ ijs pedibus
commenlaeirefciaSjquos adlatusiplius column 9
delcriptos efieintueris.
Ea coiumna trium pedum laticudinc,, 6c, bad
capituloq; fimul alfumpto viginti quatuor pe-
dum aititudine continetur: at epiftylium zopho-
rus & coronis in fex pedum altitudinem attollen-
tur. Itaquoq; reliquorum membrorum propor-
tions faciei lpfius delcriptioni conformes inue-
nies.
LIBER
V I I.
2-4°
S E R L I I
SEB,
Dvn altra cafa per fare alia villa.
Cap. 6 .
O dpi nella epistola agh lettori , che trouando
.. copi che mi piaccia d’ altro ^yirchitettore non
mancherei metier la fu quepo mio fettimo lihro:
per la quale opt cercandopalemie carte io tro-
uai la giant a, e It dirittt d vna capper fare alia
villa, la quale, fece gid vn mio dpepolo ad vn gentilhuomo
Venetiano per pare a vna pua villa, jpuestatanto m’epiaciu -
ta, chHo ho voluto metterla quiui per la festa hdbitatione. La
pianta della quale e qui di f otto , & hd quattro ent rate, pop e al
It quattro venti principali,fecondo che ' l fit o fi trouard. Io vog
lio pempre che le mie cape fiano alte fopra terra alliuello del’ oc-
chio per lo me no. Jpuiui s' entra nel andito A . la larghepa del
quale e piedi xxxv i. &e copper la longhe'Tfa: md per che per
la troppa largheTfa li traui non ppenerrebbono ilfolaio,vifi~
no le quattro colonne quadre per ppener It traui. Ned angolo
delandito arnan pnpra v e vna camera B. dipiedixyni. e
xxiiii. con la pua netrocamera C. dipiedix. cfxvui. An-
d an do per f andito piuauanti v e vna port ice lla, che per potto
la fcala feende alle cantine: fr e pgnata D. Fuori del ’ andito
volgendop a quefla rnano nel’ andito che in crocia 1’ andito
predettoptruoua vna piala E. Pajfando piuauanti v e la ea-
rner a Y.di piedi xv. e xx. di netto: md v e di v ant agio la pop a
d’ vn let to: dr euui vn earner ino G . Allincontro di quepa ci e
la cucina H. di piedi xvm. e xx. evew vn angolo dacqua -
io: altn lo die o no f caff a : altri pecchiaio. Ned altro angolo v e
la piluarobal. e ned altro angolo v e vn andito, pe l quale p
pa(pi coperto dad andito commune: la longhe'Tfa del quale e
piedi c x 1 1 . Volgendoppure am an pnpra p truoua vna ca-
mera Yi.dipiedixiii. e xx. con la fuarietrocamera L. di pie-
dixm.exYi.Di poi s entra nel portico M . di piedi xx.e
x x x 1 1 . Jpuesto ferue per loggia, dr e npopo dal rimanente
della capi.Di quepo s entra nella camera dial netto della qua-
le e pie dixxini. oltralapopadelloletto O. Alhlati della qua
le pono due earner e: ma nelli diritti ne dimoprero la porma pin
chiaramente:per che cotali earner c prn molto commode. Al fer
uitio diquepa camerav ela netrocamera P. dipiedixvm .
per quadro. Venendo in qua per d andito, prepfo a vna porta v
e vna camera QAipiedixu. e xvm. All mcontro di quepa
v e vn vpio R. per lo quale fotto vna pala ppaffa al earner i-
no S. Venendo pm qua per d andito fotto vnnpoplT. vevn
camerino, ma di poca luce. Dip oi v e la pala V .per la quale p
mot a dippra. Euuipid qua la porticella X. done ci e vn'eame
rino. Put qua ned angolo delandito v evn pilotto Y. piedi
xxx. longo, e xxv. largo,al per uitio del quale e il camerino Z
di piedi i x .e xvm. Alcuni dubiteranno , che quepa capi non
pa ben luminofa nelme7fo,per la gran longhefga delandito.
Di quest o non e da dubitare,perche le porte piranno tuttoli
giorno aperte: oltra che vi piranno lepnepre fopra ejfo. Poi
quepe habitationifon fatteper habit arui la pate. Di che que-
st a far a frefchipima: e le parti di meTfo rip ope dal foie. E s’ l
ptolo comportera,tutted opicine piranno ptterranee. Nevo
glio qui celare ilnome ded architettore,il quale p adimada pa
te Valerio da dAndenara,ded or dine di S. Maria dellegratie.
ARCHITECT
De dorno quadam ah a, in villa alicubi extra*
enda. Cap. VL
) Ixi proxime in ca epiftola quart! acl LebEorcs
i feripfi, me in hunc feptimum meum librtim
!quicquidpulchri,quodaltcrius cuiufpia Ar
ichitc<ftiforet,reperirermdiligentelftnferttt«
rum die. Peruoluenti itaq>aliquafido non-
nullaschartasmeas,&nonnullos meoslibros^incidit in
manus ichnographiadomus ruralis, quam dim difeipu-
lus quidam meus, nobili cuidam V eneto non minus ele-
ganterquamdo&e deliniauerat.Eam quin hie propone-
remfacere nulla rationepotui:Vehementerenim mihi
placuit. Habet autem ea, ad coftitutionem quatuor pra>
cipuorum ventorum, &: pro loci & Ecus, cuiufqj exigen-
tiam, quatuor introitus,&: quatuor partes principals. O-
mnesautemmeas ftru&urasitapofttas eflecupio,vt e^e
Temper ad minimum adlibellaoculorum hominisinal-
tum exurgant. Inde igitur in trafttum A. p. pedes latum,
&: totidem longu, quatuorqj quadra tis columnis pro £r-
miorifuftentatione trabiumcontignationis communi-
tum(&: hoc ob magnamloci amplitudinem) aliquot gra-
dibus erit afeendendum. Ad angulum huius tranfttus ad
l^uam, cubiculum B. i8.pedes latu, Sc 24. pedes longum,
eiufq, conclaue C.io.pedumlatitudine,&i8. lbgitudine
terminatum, extruetur. Proficifcenti vlterius obuiaerit
ianuaD. fub qua, fcala in cellas vinarias deducensftatu-
etur.Extra tranfttum ad eandem manum, in alio tranfitu
quipriedidumveftibulumincrucisformam interfecat,
primo fcala E. deinde vltrahanc, cubiculum F. 15. pedes
latum, longum verb 20. pedes, & locum quoqj vniusle-
&i amplius continens, ac tertio cellula G.conftituentur.
Eregionehorumlocorum,& prxfertim cubiculi F. cu-
linaH. 18. pedum latitudinem, &c 2o.longitudinem for-
tita, collocabitur.FEcrurfum in vnoangulo aquarium,
in altero penuarium I. in tertio autem tralitus, per quern
incommunemtranhtum, 112. pedum longitudinemen-
furatum, tranfeundum erit,fituabitur.Cxteriim fle&en-
do inde ad liniftram, cubiculum K. 1 3. pedes altum, Sc
20. pedes longum, fuumqj conclaue L. 13. pedum latitu-
dinem, Sc 16. pedum longitudinem afl'ecutum, inuenie-
tur.HincpofteainporticumM. 20. pedum latitudine,&:
32. pedum longitudinecircumfcripta,intrabitur. Eft au-
tem hsecporticus a reliquadom 9 parte totaquodammo-
do feiun£ta:& ex eaquoque mox in cubile N.quod vltra
lebtilocu 0.(duasminores cameras paulo poftin ortho-
graphia clarius declaradas adfualaterapoftidentem) 24.
pedibuSTterminatur, quaxjj conclaue P.iS.pedibus per
quadraturam finitum obtineat,ingrediendum erit.Infu-
per per ipfum tranfitum i terum hanc partem verfus pro-
deun do, propeportam, cubiculum Q^.pedes latum, Sc
i8.pedes longum:eregione autem huius ianuaR. in par-
uum cubiculum S. fub fcala quadam nos deducens,attol
letur. Item per eundem tranfitu adhuc propius acceden-
do, fub areolaT. primo cellulaqua^damfubobfcura, de-
inde fcalaV.in altum afeendens, tertio verb penes quod-
dam aliudparuum cubiculum, oftiolum X. conftruetur.
Vltimb in angulo eiufdem trafttus mediocre coenaculum Y. 3o.pedes longum, Sc ij. pedes latum aftruetur. Ac in
vfum quoqj huius paruum cubiculum Z. 9. pedum lautudine,8c i8.pedum longitudine comprehenfum, tandem
apponetur. Dubitabimtfortaflisaliqui,vtrupriefensa:dificium,propterlongitudinemtranfitus,inmediofatislu-
minofumfitfuturum,necne. Yerumnon eft q? quifpiam hoc in dubiiim vllo modoreuocet. Portseenim toto die
apertxdebebunthocloco efle: qusetamenetiamlifortaftis occlu&femper tenerentur,feneftr2etame illarufatis
vtiq5 luminis prsebere omnibus illius maftonibus poflent.Deinde huiufmodisediiicia pro seftate maxime coficiu-
tur.Quare, quia Sole raro huius medietatis ad fe recipiut,erith£ec domus haud dubie frigidiftrma. Quod ft autem
loci commoditas patietur,recbe omnes huius xdi£cij ofRcinx fubccrrancx efl'e poterut. £t ne huius delineationis
autorem denegafte me tibi exiftimes,fcito eum Yalerium de Andenara,monachu ordinis S. Maria: Gratis fuifte.
7mm
a I BE R A v I l
z 4f ■> -
i
S E B. SERLII
Della parte dauanti della fefta cafanumero 6 *
figura qui fit to rapprefeenta la f acrid
' della fe/la habit at tone ,la quale, comet
altre far a alt a da terra piedi v. per lo me
no: fit to la quale far anno tutte le off trine
della cafa: dr al qual piano fi motera per
*vna feala piana a padiglione: e dalptano
della fi ala jin fitto /’ drehitraue far anno
piedi xxim.Z^i quell a altefja feral andito filament e, per
effer membro dt buona gr andeTja: matutte l altre parti fa -
ranno ammeTate: rio e le prime slan'fi da bajso,e i andito Ion -
go, che trauerfa la cafa far anno piedi xiui.in altejja ,che vi-
enea effirela cornice fopra la porta, e fiprale prime finefire: la
qual cornice e a liuello del primo feolaio,che e vn piede.Da que-
jla cornice jin fitto /’ architraue e piedi ix. che e l alteTja delle
‘ feconde fiance dette meTjatu Ritorniamo hora alia mi jure di
fuori. jlbafamento fiotto le colonne e piedi m.e meTjo in al-
teTjja. Vna colonna con la bafe, e il capitello e piedi xx . e me'f-
T^o: dr bin fiontepiedi n. emeTjjo. L architr auefilfregio , e la
cornice fono in tuttopiedivi.in alteTja.li architraue jar aper
lo riempimento del folaio: eneljregio fra li mo digit oni far an-
noli lumi perilgranaio. Sopra la copertura far a vna colomba
ia,la quale pofard fopra le quattro colonne fegnate +. fopra,
lequali colonnefarannotrauiarmati: & effa colombaia far d
ordita di legnami be legati, dr poi riepite le pareti di mattoni:
ma licorniciametifardno di legname color at i di colore di ma-
cignaa olio , dr vermcaji quali rijifteranno allepioggie,algi-
accio , dr alfole gran numero d 1 anni. Delle mifure do to Laffo
indie tro,li piedi quiuifitto la fiala fupplir anno . Le quattr o fi-
gure fopra la dettafaccia fono membri particolari appartenen
ti alia cafa. La fegnata A. dinota la camera fignata N. nella
quale elaposia d’vn letto fegnato O. condoicamerini alfuo
fir uitio: e fopra ejfi earner ini venefono due altri: c oft mo It o
commodaper donnefer cio che in effa camera vifeard vn letto
per il padrone, dr l* padrona: fopra lidoi earner ini far anno
doi lettjeda bap, e difiopra dietro'l letto: fi potrd pafiare dal'
vno al’altro . Tutta quefta opera far a di legname, ornata di
pittura,ed'oro a volonta delpadrone.La bafe, capitello, archi-
traue, modiglioni, e cornice B. s appartengono alia facciata:
ma la fua mifura e triplicata alii piedi della facciata.
Lajigura fegnata C. rapprefinta I’alteffa, ela largheTffrp
del veHibulo dauanti 7 quale far a in alt effa piedi xxi m. co-
me dimoftrano le due colonne, fopra le quali pofii vn traue fee g-
nato . ll fopra effiofiegnato dinota il riempimento delfola-
iofiopra 7 quale fir a ilgranaio. Tutto'lrimamente della cafe,
e cojil andito longo far anno piedixun. come dinota la porta
Con le due finefire dalli lati: per rio che dalpauimento jin fitto
’ItraueX.fonopiedixiui.fetto effa traue ven evn altro fi-
ll enuto ad due colonne piane:agli angoli delporticoril qual
traue trauerfa ejfi portico. Sopra l quale far a l' altro portico,
come dimofirano le tre fine fireril qual me^ato e d’ alt effa pie-
di viu.emeTjp'.e di tale altefija farano tuttigli altri mejat'u
La figura fegnata D .ela porta dauanti: la quale e fatta con
la mifura duplicata,accio chefiano meglio inteji li membri
particolari. Lipiedipiccoli fono fitto la fiala della facciata . Li
piedi tr ip lie at i fono fitto lajigura A. E s altre mifure far anno
fcordate,fuppliranno li piedi piccoli.
ARCHITECT
De anteriore parte domus precedent is fixt£.
Magohicpropofita faciem fexta: do*
mus a nobis allatse reprqfentat.Ea,que
admodu&: reliqua:,aplanitie 6c terra
ad minimum in pped.altitudine ofhei
nas in fe continente,exurget. Afcede-
turautemin eaper fealam quandapla
nam, in forma cuiufdam tentorij con-
fe&am,atq5aplanitieilliusvfquead epiftyliu 14. pedum
altitudo intercedet.Hanc tantumodo altitudine ipfe tra-
fitus confequetur: eft enimmebrum fads magnu. Atre-
liquamebra omnia(hoc eft primse manfiones,&: trafitus,
qui ipfam domu per tranfuerfum diuidit) medians con-
ftru dionis exiftent,&: 14. folummodo pedu altitudine di
metietunitanimiruvteoru altitudo nihilominuscoroni
desquoq5,qua:funt fupra porta &: fupra feneftras primas
(quxqs ad libella primi foli primax^ cotignationis vm 9 pe
dis altitudine gaudetis,apponetur) in fe coprehedere de-
beat.Spaciu quod eft inter hac coronice & epiftyliu, 9. pe
des obtinebit,&: 1. ordinis medianaru coftrudionu altitu
dine coficiet. Veru hisexpMcatis,ad parte exteriore dime
tiedaaccedam 9 .Bafes colunaru ad 3. pedu &dimidij altitu
dine perdnget.Coluna qu^libet,bali capituloq5 ftmul ad*
iudis,io.pedib.&: dimidio de£nietur,frote infuper 1. pe-
dib.&dimidio terminabit.Epiftyliu,zophorus&: coro«*
nix 6. pedu altitudine petent.Epiftyliu idem foli feu con*
tignationisratione atqj replementum fubibit.Zophorus
aute inter mutulos fuos eas feneftellas recipiet, per quas
granariu illuminabitur.T ande fupra ipfum tectu, coluba
riu vnu, 4. illis innitetur colunis, quse figno + .defignan*
tur.'ita fcilicet,vt fupra eafde columnas trabes in primis li
gnesecoliigaturatqj aftruantur. Colubarijaute conftru-
dio breuib 9 lignis ordietur,quoru Vacua opere lateritio
replebutur.Sunto aute huius colubari] coronides ligneas
tantumodo macigm lapidis colore depid^,&: oleo 6c ver
nice optime illitae.Fiet enim fic vt illx tato melius tu plu-
uiis,tufrigorib 9 &:foli, admultos annosreftftere deinde
poftint.Menfuras,quas omiiimus,expedib. fub feala de-
lineatis,aucupaberis.Quatuorill^ figure qu^ fupra facie
funtdeftgnatx,mebranobisparticulariahuiusdomus 6.
oboculos ponut.A.cubiculu,N.locuinfe lediO.duoqs
minora cubilia ad fuu vfum poflidete,refert. Et nota, h^c-
cubiciila,duo adhuceiufde proportionis cubicula fupra
fe cofecutura efte.Id quod quam fit comodum futuru, ex
hociudicato, q> ficut pro domino 6c domiriain maiori cu
biculovnuslcdusconftituetur, ita&pro ancillis, in illis
aliisfuperioribus cubilibusduo etialedi collocari pof*
fint. Aditus fuos hx camera: a tergo maioris illius ledi ha
bebut.Et totu hocce opus e ligneamateria, piduris 6c au
ro,pro voluntate domini, ornata conftabit.Bafts,capitu-
lum, epiftyliu, mutuli 6c coronis B. ornametorum 6c me*
broru partis anterioris funt exepla: quoruquide mefurae
triplicata proportionem pedum eiufdem faciei obtinet.
FiguraC. altitudine atqjlatitudine trafttus anterioris
demoftrat.Eft aute hie trafitus altus 24. pedes, vti hoc co-
luna: illse dua: ofteduntrfupra quas trabs fignata + . inniti
p. W 1 m* ** • • •
- - tur.Signu*. replemetucontignationis granariu fupra fe
obtinetis,fignificat.Omniareliquahui’ftruduraemebra,additoetiatrafitu logioriiq. pedu altitudine cotinetun
v ti quide hoc, porta &: feneftra: dua: a latere pofitx,fatis luculeter docet. V tiq5 enim a pauimeto vfqj ad trabe *. no
apliusqua 14.pedesintercedut.Eft aute fub hac trabe vna quseda alia trabs,qute a 2. colunis planis, in angulis ipfius
porticus fituatis fuftinetur.Ea du eande porticu per trafuerfum trafgreditur,fit etia vt altera ea porticu, qu^ prima:
(vti id ex duabus feneftris elucefcit)fuperaddetur, nonihil fubleuare atqs fulcire valeat. Quxquide mediana ma*
fio(queadmodum 6c reliqu^ omnes median ^)in 8.pedu 6c dimidii altitudine educitur. Figura D.porta anterio-
re profert.Eaduplicatis mefuris eft hoc loco, vt tato certius particularia illius mebracognofceres,adduda. PedeS
mmores fub feala faciei, triplicati aute pedes fub figura A.defignati exiftunt.Et fi quas quidem hie menfuras addi^
cere fortaflnoblitifuiftemus, eas tibi pedes minores fupplebunt* FINIS.
1
LIBER VII.
* vMinmim ' *
/
<